از لحاظ تاریخی منطقهای که به شدت به ذخایر عظیم نفت و گاز خود متکی بوده است، خاورمیانه، به سرعت در حال تبدیل شدن به یک سردمدار در انرژیهای تجدیدپذیر است. ظرفیت انرژی پاک در این منطقه بین سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۲۰ دو برابر شده و به ۴۰ گیگاوات رسیده است و قرار است این رقم تا سال ۲۰۲۴ دوباره دو برابر شود.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از دنیای اقتصاد، این انتقال با تغییرات در قوانین در این منطقه آغاز شده است، زیرا تعداد فزایندهای از کشورها متعهد به اهداف انرژی پاک و صفر خالص هستند. برای چند دهه، ترکیب انرژی خاورمیانه تقریبا به طور انحصاری از نفت و گاز طبیعی تشکیل شده است.
به تازگی در سال ۲۰۱۹، این دو منبع انرژی بیش از ۹۸درصد از کل عرضه در منطقه را به خود اختصاص دادند. نوسانات اخیر در قیمت نفت و گاز، بر خطرات تکیه بر سوختهای فسیلی تاکید کرده است و به عنوان بخشی از فشار گستردهتر به سمت خالص صفر، اکنون چند کشور به دنبال تنوع داراییهای انرژی خود هستند.
امارات متحده عربی، به عنوان پرچمدار انرژیهای تجدیدپذیر در منطقه، قصد دارد سهم انرژی پاک در کل انرژی را به ۵۰درصد تا سال ۲۰۵۰ افزایش دهد. در کنار انرژیهای خورشیدی، بادی و زیستتوده این کشور سهم ۲۵ درصدی از بازار جهانی هیدروژن کمکربن تا سال ۲۰۳۰را هدف قرار میدهد.
عربستان سعودی تا سال ۲۰۳۰ هدف بلندپروازانه تولید ۵۰ درصدی انرژی خود را از منابع پاک تعیین کرده است. مزارع خورشیدی نیروی محرکه انتقال پادشاهی خواهند بود و این کشور همچنین سرمایهگذاری زیادی در فناوریهای ضبط و ذخیره کربن (CCS) میکند.
در جای دیگر، قطر از جمله کشورهایی است که فناوریهای وسیله نقلیه الکتریکی (EV) را اتخاذ میکند و قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ گذار به یک سیستم حمل و نقل عمومی بدون انتشار گاز گلخانهای را محقق سازد. مصر و عمان همچنین تا سال ۲۰۵۰ اقدام به دستیابی کربن خالص صفر میکنند و هزاران شغل انرژی تجدیدپذیر را برای بومیان خود ایجاد میکنند. در ادامه به برخی از اهداف و پروژههای اجراشده و در دست اجرا در این منطقه اشاره خواهیم کرد.
امارات متحده عربی قصد دارد به قطب بزرگ تجارت انرژی تبدیل شود
طرح امارات متحده عربی برای صنعت برق و انرژی خود بر زیرساختهای شبکه موجود استوار است که همه کشورهای شورای همکاری خلیجفارس را به هم متصل میکند. امارات متحده عربی در حال بررسی توسعه یک شبکه اتصال گسترده برق است که این اتفاق این کشور را به عنوان یک مرکز حیاتی برای تجارت انرژی معرفی میکند.
اگرچه این طرح در مرحله اولیه خود قرار دارد، اما هدف این طرح اتصال شبکههای ملی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به شبکههای دیگر کشورهای آفریقا، اروپا و آسیاست. سهیل بن محمد المزروعی، وزیر انرژی و زیرساخت امارات متحده عربی در این خصوص اظهار کرد: ما باید بدانیم که هیچ انتقال انرژی بدون اتصال کشورها به یکدیگر امکانپذیر نخواهد بود.
امارات اهداف انرژی پایدار را در سال ۲۰۳۰ افزایش میدهد
در ماه نوامبر دولت امارات متحده عربی اعلام کرد که استراتژی ملی انرژی بهروزشده را تصویب کرده است که اهدافی را برای سه برابر کردن ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر و افزایش سهم انرژی پاک (از جمله انرژی هستهای) در ترکیب انرژی خود تا سال ۲۰۳۰ و رساندن آن به ۳۰درصد در نظر گرفته است.
این استراتژی، برنامههای موجود در سطح امارات را گرد هم میآورد و منعکسکننده پیشرفت سریع با توسعه ظرفیت انرژی خورشیدی و هستهای امارات متحده عربی است که عمدتا ناشی از تمایل به حفظ ذخایر گاز طبیعی آن برای صادرات است.
همچنین امارات متعهد شد از سال ۲۰۲۱ تا سال ۲۰۵۰ نسبت به کربن خنثی شود و طبق استراتژی ملی انرژی اصلی این کشور که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، خواستار ترکیبی از انرژی شامل ۵۰درصد انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای تا آن تاریخ شد. طرح جدید یک فرآیند اجرایی و اهداف کوتاهمدت را برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، حداقل در داخل کشور تعیین میکند. در همین حال، انتخاب امارات متحده عربی، صادرکننده بزرگ و رو به رشد نفت، برای میزبانی اجلاس آب و هوای COP28 بسیار بحثبرانگیز بوده است.
استراتژی بهروزشده امارات حاکی از افزایش ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ از ۳.۷ گیگاوات در حال حاضر به ۱۴.۲ گیگاوات است که با توجه به سرعت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در امارات، یک هدف قابل دستیابی است. شرکت آب و برق امارات (متعلق به دولت ابوظبی) در اوایل ژوئیه پیشنهادهایی را از توسعهدهندگان احتمالی سومین نیروگاه فتوولتائیک خورشیدی ۱.۵ گیگاواتی خود دریافت کرد و انتظار میرود تا پایان سال فرآیند چهارمین نیروگاه با اندازه مشابه را آغاز کند.
مقامات ابوظبی خرید حداقل یک گیگاوات سالانه ظرفیت خورشیدی در دهه آینده را هدف قرار دادهاند. دولت دبی در ابتدا هدف خود را برای رسیدن به ظرفیت ۵ گیگاواتی تا سال ۲۰۳۰ در پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم تعیین کرد. در حال حاضر پس از تکمیل فاز پنجم ۹۰۰ مگاواتی، توان آن به ۲۴۲۷ مگاوات رسیده است. همچنین شرکت مصدر (ابوظبی) و ACWA Power (عربستان سعودی) برای توسعه فاز ششم ۱.۸ گیگاواتی با یکدیگر رقابت میکنند.
اگرچه انرژی خورشیدی منبع اصلی انرژی جایگزین در امارات باقی خواهد ماند، اما سهم جزئی در ظرفیت برق غیرهیدروکربنی از زباله حاصل خواهد شد، به طوری که فاز نخست تاسیسات ۲۲۰ مگاواتی در محل دفن زباله وارسان دبی در اوایل ژوئیه به بهرهبرداری رسید و ۲۵۰ مگاوات پروژه نیروگاه آبی تلمبهای نیز در دبی در حال ساخت است. چهارمین و آخرین رآکتور (۱.۲ گیگاواتی) نیز در نیروگاه هستهای برکه ساخت کرهجنوبی برای راهاندازی پیشبینی شده تا در سال ۲۰۲۴ به مرحله آزمایش برسد.
بخشهای اصلی امارات به توسعه تسریع انرژیهای تجدیدپذیر خود همانطور که در طول دوره پیشبینی-۲۰۲۷ ۲۰۲۳برنامهریزی شدهاند، ادامه خواهند داد و گاز را برای صادرات و مصارف صنعتی آزاد میکنند و حتی با کاهش قیمتهای بینالمللی نفت، از رشد قوی تولید ناخالص داخلی و تعادل خارجی خود حمایت میکنند. انتظار میرود که هدف ملی این کشور برآورده شود و ظرفیت نصبشده خورشیدی و هستهای امارات تا پایان دهه به حدود ۲۰ گیگاوات برسد.
امارات متحده عربی از رویکردی مثبت و عملگرایانه برای انتقال انرژی پیروی میکند، زیرا همچنان به تامین نیازهای انرژی جهانی امروز ادامه میدهد و در عین حال سرمایهگذاری زیادی در سیستمهای انرژی جدید انجام میدهد. سال ۲۰۲۳ که سال انرژی امارات لقب گرفته، نشاندهنده سفر بیامان این کشور برای پذیرش فعال انتقال انرژی از طریق پروژههای انرژی پاک پیشگام در زمینههای خورشیدی، هستهای و هیدروژن است.
مهندس عوایده مرشد علی المرار، رئیس اداره انرژی ابوظبی میگوید: ما در حال انجام یک ابتکار قوی انتقال انرژی هستیم که انتشار گازهای گلخانهای مرتبط با انرژی را از طریق به کارگیری فناوریهای انرژی پاک مانند خورشیدی، هیدروژن، ذخیرهسازی و هستهای کاهش میدهد. کارشناسان میگویند عملیات پایدار و فشار برای تولید محلی در نهایت امارات متحده عربی را به یک مرکز منطقهای تبدیل میکند.
ترکیه آماده تبدیل شدن به مرکز منطقهای انرژی بادی است
مصطفی وارانک، وزیر صنعت و فناوری ترکیه هفته گذشته اعلام کرد که کشورش آماده است تا به قطب انرژی بادی برای اروپا و آسیای مرکزی تبدیل شود. اظهارات وارانک در سخنرانی افتتاحیه کنفرانس و نمایشگاه WindEnergy در هامبورگ آلمان بیان شد که بیش از ۴۰ شرکت ترک در آن حضور دارند. او از پتانسیلهای ترکیه در زمینه انرژی بادی و توانمندیهای تولیدی آن و اینکه این کشور فرصت و محیط مناسبی برای سرمایهگذاری است، سخن به میان آورد.
وی خاطرنشان کرد: در دوران گذار به انرژی پاک، موضوع تامین مواد اولیه به چالش جدیدی برای امنیت انرژی تبدیل شده است. وارانک به سلطه جهانی چین در بخش برق خورشیدی اشاره کرد و خواستار پرهیز از اشکال جدید وابستگی به انرژی شد که در بازارهای نفت و گاز دیده میشود.
این مقام ترکیهای با بیان اینکه کشورش در حال برداشتن گامهای محکمی برای توسعه توانمندیهای خود در زمینه انرژی خورشیدی و بادی است، گفت: ترکیه چهارمین تولیدکننده پنلهای خورشیدی در جهان و پنجمین تولیدکننده تجهیزات انرژی بادی در اروپاست. این تجهیزات با مزیت نزدیکی ترکیه به بازارهای جهانی به ۴۵ کشور صادر میشود.
پتانسیل مصر به عنوان یک رهبر منطقهای انرژیهای تجدیدپذیر
در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ خشکسالی در شاخ آفریقا تشدید شد، ۱۹ کشور در غرب آفریقا سیل شدید را ثبت کردند و آتشسوزی در چند کشور در سراسر قاره اروپا رخ داد. این حوادث اتفاقی نبودند، آنها در نتیجه بدتر شدن وضعیت آب و هوا به وجود آمدند. بر اساس گزارش تجزیه و تحلیل دمای جهانی که توسط سازمان ملی هوانوردی و فضایی (ناسا) انجام شده است، ژوئن ۲۰۲۳ برخی از گرمترین دماهایی را که تا به حال در طول آن ماه در تاریخ ثبت شده است، ثبت کرد.
اما مصر که ازسوی جامعه بینالمللی به دلیل فراوانی منابع طبیعی مورد ستایش قرار گرفته است، موقعیت مکانی و شرایط آب و هوایی ایدهآلی دارد تا به طور بالقوه تبدیل به یک قطب انرژی تجدیدپذیر شود که این کشور به عنوان بخشی از برنامه پایداری خود آن را هدف قرار داده است. طی سالها، این کشور با راهاندازی چند نیروگاه و پروژه انرژیهای تجدیدپذیر و بستن تعدادی قرارداد برای تولید و صادرات انرژی پاک، تغییر مسیر خود را به سمت انرژی پاک آغاز کرد.
مصر منابع طبیعی موردنیاز برای میزبانی از تاسیسات انرژی تجدیدپذیر را به وفور دارد. آب و هوای این کشور که تقریبا در تمام طول سال آفتابی است، همراه با وسعت زیاد زمینهای بلااستفاده در دسترس و بادهای شدید به پتانسیل این کشور برای تبدیل شدن به یک رهبر منطقهای در انرژی پاک کمک میکند.
نیروگاههای انرژی خورشیدی که میتوانند در هر مکانی که دسترسی به خورشید وجود دارد راهاندازی شوند، انرژی را از نور خورشید برداشت میکنند. از سال ۲۰۲۲، سه نیروگاه اصلی انرژی خورشیدی در مصر، پارک خورشیدی بنبان در اسوان، نیروگاه خورشیدی سیوا و نیروگاه خورشیدی Kuraymat متمرکز بودند.
پارک خورشیدی بنبان که به عنوان یکی از بزرگترین پارکهای خورشیدی در آفریقا شناخته میشود، یک نیروگاه فتوولتائیک خورشیدی است که پیشبینی میشود در صورت توسعه کامل حدود ۱۸درصد از کل برق مصر را تولید کند. با آرزوی به رسمیت شناخته شدن به عنوان بزرگترین پارک خورشیدی در سطح جهان، سهم ۱۵ درصدی را در تولید برق در این کشور در سال ۲۰۲۲ به ثبت رساند.
از نظر قدرت باد، سرعت باد مصر به طور متوسط ۱۰.۵ متر در ثانیه است. در سال ۲۰۲۲، تولید نیروگاههای برق بادی مصر ۵۰۰ مگاوات با ظرفیت اضافی ۲.۵ گیگاوات بود که توسط تولیدکنندگان مستقل برق (IPPS) ثبت شده است. علاوه بر این، اوایل ژوئن ۲۰۲۳، شرکت مصری حسن علام، همراه با یک شرکت اماراتی و اینفینیتی پاور، قراردادی را برای زمین خریداریشده برای ساخت بزرگترین مزرعه بادی خشکی در سطح جهان امضا کردند. انتظار میرود این مزرعه بادی سالانه ۴۷۷۹۰ گیگاوات ساعت انرژی پاک تولید کند که پیشبینی میشود انتشار کربن سالانه در مصر را حدود ۹درصد کاهش دهد.
به عنوان بخشی از استراتژی یکپارچه انرژی پایدار (ISES) بهروز شده در سال ۲۰۳۵، دولت مصر طرحی را ارائه کرده است که بر اساس آن تا سال ۲۰۳۰، بالغ بر ۴۲درصد برق از منابع انرژی تجدیدپذیر تولید میشود. این منابع بین باد، خورشید و انرژی آبی تقسیم میشوند.
پیش از این در سال ۲۰۲۳، کابینه مصر نیز پیشنویس قانونی را تصویب کرد که پروژههای هیدروژن سبز را تشویق و ترویج میکند. این قانون تلاشی برای تقویت ابتکارات سازگار با محیطزیست با تشویق پروژههایی است که در محدوده تولید هیدروژن سبز و همچنین مشتقات آن کار میکنند.
همچنین در تلاش برای ادامه گذار خود به سمت انرژی سبز، مصر با تولیدکننده انرژی تجدیدپذیر نروژی، اسکاتک، توافقنامهای را برای راهاندازی یک پروژه متانول سبز، «اولین در نوع خود» در این کشور، در اوایل سال ۲۰۲۳ امضا کرد. انتظار میرود این پروژه سالانه ۴۰هزار تن متانول سبز تولید کند و این پروژه مصر را در ردیف تولیدکننده «سوخت سبز برای کشتیها» در عرصه جهانی قرار میدهد. اینها تنها تعدادی از چند پروژه این پروژه هستند که به موقعیت مصر به عنوان یک قطب منطقهای انرژیهای تجدیدپذیر کمک میکنند. مصر با وفور منابع طبیعی در داخل مرزهای خود، کشوری پر از فرصت در بخش انرژی پاک است.
از طرف دیگر صباح مشعلی، رئیس شرکت انتقال برق مصر (EETC) میگوید که پروژه اتصال برق بین مصر و عربستان سعودی در اواسط ژوئن راهاندازی میشود. وی توضیح داد که هزینه پروژه حدود ۱.۶ میلیارد دلار برآورد شده است. طرف سعودی یک میلیارد دلار متحمل میشود و مصر مابقی را تامین میکند، زیرا هر کشوری ارزش کار انجامشده در زمینهای خود را متحمل میشود. او گفت که هدف از این پروژه تبادل ۳۰۰۰ مگاوات (MW) برق روزانه در زمان اوج مصرف است.
عربستان سعودی قطب کلیدی انرژی سبز
عربستان سعودی در زمینه رشد انرژیهای تجدیدپذیر و پاک، فراتر از مرزهای آن نیز نقش کلیدی ایفا کرده است. برخی از اقدامات عربستان شامل ایجاد زیرساختهای پیشرفته، افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای تجدیدپذیر، تقاضای قوی در این زمینه و اهمیت استراتژیک آن ناشی میشود.
عربستان سعودی در حال تقویت همکاریهای کربنزدایی و انرژیهای پاک و همچنین سرمایهگذاری بهویژه در انرژیهای تجدیدپذیر کشورهای آسیایی است. در سال گذشته، پادشاهی سعودی قراردادهای مهمی با آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان به منظور گسترش کریدورهای انرژی در سراسر منطقه منعقد کرده است.
علاوه بر این، عربستان سعودی و کرهجنوبی در زمینه صادرات فناوری زیرساخت و انرژی با یکدیگر همکاری میکنند. یون سوک یول، رئیسجمهور کرهجنوبی و محمد بنسلمان، ولیعهد سعودی ماه گذشته در یک مجمع سرمایهگذاری دوجانبه در این کشور شرکت کردند و در ماه ژوئن اعلام شد که پیمانکار مهندسی و ساختمانی هیوندای قراردادی ۵ میلیارد دلاری برای همکاری با آرامکوی عربستان سعودی در یک کارخانه پتروشیمی در این کشور امضا کرده است.
آرامکو همچنین قراردادی با شرکت نفت ملی کره برای یک تجارت مشترک ذخیرهسازی نفت امضا کرده است و در پروژه تولید آمونیاک با شرکت کرهالکتریک پاور و هلدینگ فولادسازی پوسکو همکاری خواهد کرد.
عربستان سعودی همچنین میلیاردها دلار در توسعه مراکز نوآوری با فناوری پیشرفته سرمایهگذاری کرده است که میتواند برای شرکتهای جهانی که علاقهمند به توسعه فناوری پیشرفته هستند، جذاب باشد. این کشور در حال حاضر ۱۳ پروژه انرژی تجدیدپذیر در دست توسعه دارد که بزرگترین آنها نیروگاه خورشیدی ۲.۶ گیگاواتی الشعیبه است.
ظرفیت کل ۱۳ پروژه در دست توسعه بالغ بر ۱۱.۳ گیگاوات برآورد شده است. پادشاهی عربستان همچنین بزرگترین کارخانه تولید هیدروژن سبز جهان را در یک سرمایهگذاری مشترک با ACWA پاور، ایر پروداکت و نئوم NEOM راهاندازی میکند.
شرکت NEOM Green Hydrogen نیز ماه گذشته اولین تحویل توربینهای بادی خود را در بندر نئوم در شمال غربی عربستان سعودی دریافت کرد. البته نمیتوان انتظار داشت که عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس بلافاصله هیدروکربنها را به طور کامل از صنعت خود حذف کنند.
این تغییر به تدریج رخ خواهد داد و به عنوان سنگ بنای اقتصاد آنها و یک منبع حیاتی جهانی، تولید نفت در آنها همچنان مهم خواهد بود و درآمدهای قابلتوجه و ضروری را برای دولتهای کشورهای حاشیه خلیج فارس فراهم خواهد کرد.
عمان مرکز جدید انرژی سبز در خاورمیانه
انتظار میرود مرکز انرژی سبز عمان – یک پروژه غولپیکر سوخت سبز یکپارچه که در مه۲۰۲۱ برای توسعه در مناطق وسیع بیابانی استان الووستای سلطاننشین رونمایی شد – از نظر وسعت و ظرفیت، طرحی به همان اندازه بلندپروازانه برنامهریزیشده در استرالیای غربی با سرمایهگذاری ۳۶ میلیارد دلار آمریکا تخمینی را منعکس کند.
پیشتاز توسعه مرکز پیشنهادی انرژی تجدیدپذیر آسیایی شرکت InterContinental Energy مستقر در هنگکنگ است، همان توسعهدهندهای که در کنسرسیوم بینالمللی پشت مرکز انرژی سبز عمان نام برده میشود. اینترکنتیننتال انرژی به عنوان بزرگترین شرکت در حوزه هیدروژن سبز جهان با سبد سرمایهگذاری در حدود ۱۰۰ میلیارد دلار در سطح جهان معرفی میشود. ظرفیت تولید برق این مرکز در عمان ۲۵ گیگاوات (GW) تخمین زده شده است که ترکیبی از مزارع خورشیدی و بادی است. تولید هیدروژن سبز و آمونیاک سبز میلیونها تن در سال پیشبینی میشود.
با ارائه جزئیات بیشتر، گفته میشود مرکز انرژی سبز عمان سالانه ۱.۸ میلیون تن هیدروژن سبز و تا ۱۰ میلیون تن در سال آمونیاک سبز تولید خواهد کرد، حجمی که نوید میدهد این سلطاننشین را به یک نیروگاه جهانی سوخت سبز تبدیل کند. از بسیاری جهات، مرکز انرژی سبز عمان، از نظر وسعت و بزرگی، با مرکز انرژی تجدیدپذیر آسیایی انرژی تجدیدپذیر اینترکنتیننتال در استرالیای غربی مشابهت دارد. واقعشده در زمینی به مساحت حدود ۶۵۰۰ کیلومترمربع، تقریبا شش برابر هنگکنگ، این سرمایهگذاری دارای مزارع خورشیدی و بادی وسیع با ظرفیت تولید ترکیبی ۲۶ گیگاوات خواهد بود.
مانند همتای عمانی خود، طرح استرالیایی قصد دارد سالانه ۱.۷۵ میلیون تن هیدروژن سبز تولید کند. هیدروژن برای انتقال به بازارهای داخلی و بینالمللی به آمونیاک تبدیل میشود. هر دو پروژه تقریبا به صورت موازی اجرا خواهند شد. تصمیم نهایی سرمایهگذاری (FID) برای سرمایهگذاری استرالیا در اواسط سال ۲۰۲۵ هدفگذاری شده است. طبق گزارش رسانهها، FID برای همتای خود در عمان حدود سال ۲۰۲۶ است.
انتظار میرود مرکز انرژی سبز عمان در سال ۲۰۲۸ تولید اولیه خود را آغاز کند، اگرچه این پروژه تنها تا حدود سال ۲۰۳۸ به ظرفیت کامل خواهد رسید. به طور قابلتوجهی، مرکز انرژی سبز عمان بزرگترین پروژه از مجموعه پروژههای انرژی سبز در مقیاس جهانی است که برای اجرا در مکانهای کلیدی در سراسر سلطاننشین برنامهریزی شده است.