وقتی منابع رایگان به شکل اشتراکی در اختیار همگان باشد و این منبع متناهی باشد، رقابت برای استفاده بیشتر از این منابع شکل می گیرد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، اسماعیل حبیبی در یادداشتی نوشته است:
وقتی منابع رایگان به شکل اشتراکی در اختیار همگان باشد و این منبع متناهی باشد، رقابت برای استفاده بیشتر از این منابع شکل می گیرد. افراد با هدف بدست آوردن حداکثر منافع شخصی، از این منابع بهره مند می شوند ولی هزینه آن به شکل جمعی پرداخت می شود و کل جامعه متضرر خواهد شد.
در این صورت، هر شخصی، منافع فردی خود را دنبال می کنند و منافع جمعی را ملاک تصمیم گیری خود قرار نمی دهند و در نهایت تمام این افراد به سوی مقصدی به نام تباهی جمعی هجوم می برند.
فرض کنیم برکه ای در کنار یک روستا وجود دارد که اهالی با ماهی گیری از آن، بخشی از مواد غذایی مورد نیاز خود را تامین می کنند. اگر فضای رقابت میان اهالی برای صید ماهی بیشتر از این منبع اشتراکی و رایگان ایجاد شود و نرخ برداشت بیشتر از ظرفیت مجاز آن باشد، بعد از مدتی چرخه زاد و ولد ماهیان برکه با اختلال مواجه شده و نهایتا دیگر برای هیچ کس، امکان ماهی گیری وجود نخواهد داشت.
آلودگی زیست محیطی یکی از مثالهای تراژدی منابع مشترک است. صاحبان صنایع برای تولید بیشتر و در نتیجه آن سود بالاتر، در رقابت هستند و هر کدام ضایعات و آلودگی هایی را به شکل پساب، مواد شیمیایی، دی اکسید کربن و … وارد محیط زیست می کنند.
سود محصولات به تولید کننده می رسد ولی هزینه آلودگی محیط زیست را همه افراد جامعه پرداخت می کنند. تولید کننده توجهی به میزان ایجاد آلودگی ندارند، چرا که در این خصوص، نه هزینه ای پرداخت می کنند و نه پاسخگویی وجود دارد. و این در حالی است که هزینه هایی متنوعی من جمله هزینه های سلامت و درمان به آحاد جامعه تحمیل می شود. و یا مثلا برخی افراد برای راحتی بیشتر از اتومبیل شخصی استفاده می کنند ولی هزینه آلودگی حاصل از آن، توسط همه افراد جامعه پرداخت می شود.
در سطح جهانی نیز، این رقابت میان کشورها در حال انجام است. بیشتر تولید دی اکسید کربن در جو مربوط به ایالت متحده آمریکا و اروپای غربی است ولی کشورهای فقیر نزدیک به خط استوا بیشترین بهای این کار را می پردازند. چرا که خطر خشکسالی، اختلال منابع آبی، تلاطم اقیانوسها ناشی از ذوب کوه های یخی و گرمایش جهانی و …، بیش از همه در آفریقا، جنوب آسیا و کشورهای جزیره ای لمس خواهد شد. به عبارتی دیگر هزینه توسعه کشورهای پیشرفته، توسط کشورهای فقیر پرداخت می شود.
از طرفی می دانیم که مفهوم محوری بهره وری، استفاده بهینه از منابع است. لذا عدم توجه به مسائل مطروحه در تراژدی منابع مشترک، می تواند نتایج فاجعه بار و بعضا غیرقابل برگشتی در حوزه بهره وری به همراه داشته باشد. این تراژدی در حوزه منابع تجدیدناپذیر از اهمیت دوچندان برخوردار است.
راهکارهای متنوعی برای نحوه استفاده بهینه از منابع مشترک ارائه گردیده مانند اخذ مالیات برای انتشار آلاینده ها، سهمیه بندی منابع اشتراکی، ایجاد بازارهای تبادل سهمیه انتشار کربن، الزام شرکت ها به ارائه گزارش های پایداری، طراحی و بکارگیری زنجیره های تامین حلقه بسته و … که هر کدام ار این راهکارها مزایا و معایب مختص خود را دارند.
متاسفانه در کشور ما تا کنون هیچ کدام از این راهکارها به شکل کامل و جامع پیاده سازی نشده است و معمولا به راهکارها کوتاه مدت بسنده کرده ایم.
مطالب مرتبط: