استارتآپ را بهعنوان یک موسسه تعریف میکنند که بهواسطه یک تیم شکل گرفته است. این تیم قصد دارد محصول یا خدمتی جدید را طراحی و به بازار عرضه کند، اما این کار با عدمقطعیت بسیار زیاد همراه است. با این حال امروزه استارتآپها نقش مهمی در اقتصاد کشور و ایجاد مشاغل جدید دارند.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از گسترش صمت، بههمیندلیل در اغلب کشورها حضور و وجود اکوسیستم استارتآپی در عرصههای مختلف از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. برای مثال، در استرالیا این حوزه، بسیار موردتوجه سیاستگذاران دولت قرار گرفته است، چراکه پیشبینی کردهاند در 2 دهه آینده، استارتآپهای حوزه فناوری در آینده نهچندان دور حدود ۵۴۰ هزار شغل جدید در این کشور ایجاد خواهند کرد.
در ایران باوجود رشد اکوسیستم استارتآپی در چند سال اخیر، با این حال، اکثریت استارتآپها در همان مراحل اولیه با شکست روبهرو میشوند. بهگفته کارشناسان، یکی از دلایل شکست استارتآپها در ایران عدمهماهنگی نیاز بازار با تولیدات استارتآپی است. در واقع استارتآپها تحقیقات لازم را درباره محصولی که میخواهند به بازار عرضه کنند و مطابق با نیاز مشتریان انجام نمیدهند. انجام تحقیقات بازار برای درک نیاز جامعه و وارد شدن به فاز طراحی یک محصولی مناسب نیاز است.
چرخههای اشتباه در ایجاد محصولی که منجر به ساختن ایدهها و آرزوها بهجای توجه به بازخورد مشتریان از محصولات میشود، از موانع داخلی اصلی عنوانشده توسط استارتآپهای ایرانی است. همچنین مشکلات مالی، یکی دیگر از موانع اصلی داخلی بیشتر استارتآپها محسوب میشود که کاملا ملموس و قابلدرک است. در نهایت، صمت در این گزارش به مهمترین موانع رشد استارتآپها در ایران پرداخته است.
خلق ارزش افزوده، الزامی برای بقای کسبوکار
بسیاری از اوقات، فقط درباره استارتآپهایی میشنویم که موفق شدهاند و داستانهای موفقیت آنها بر سر زبانهاست، در حالی که تعداد بیشماری از استارتآپها در نهایت شکست خورده و فراموش میشوند. یک ضربالمثل رایج در سیلیکونولی این است که ۹۰ درصد از استارتآپها در نهایت شکست میخورند. گفتنی است، اشتباه بزرگی است که شکست گذشتگان را بهفراموشی بسپاریم و از تجارب آنها بهرهمند نشویم.
بهنقل از اکوموتیو Pangea Systems در سال ۱۹۹۳ با هدف ارائه پرتالهای آنلاین در حوزه بیوتکنولوژی (زیست فناوری) شروع به کار کرد و در دسامبر ۱۹۹۹ به DoubleTwist تغییر نام داد. این شرکت که تیم علمی زبدهای؛ متشکل از متخصصان حوزه بیوشیمی، بیولوژی مولکولی، بیوانفورماتیک، علوم رایانهای و بیولوژی محاسباتی داشت، عرضه محصولات خود را از سال ۲۰۰۰ آغاز کرد. DoubleTwist محیط جستوجویی است که تقریبا ۲۵ ژنوم متمایز و دیگر پایگاههای داده علمی را ادغام کرده و امکان تحلیل اطلاعات ژنومی و ذخیرهسازی نتایج این تحلیل را با استفاده از ابزارهای مبتنی بر وب در اختیار کاربران قرار میدهد.
مارس ۲۰۰۱ در زمان رکود شدید و سقوط ارزش سهام بیوتکنولوژی، DoubleTwist که 6 ماه قبل تصمیم به عرضه اولیه سهام عمومی خود گرفته بود، انصراف داد، چراکه اندازه بازار طوری نبود که چنین شرکتی در حوزه انفورماتیک بتواند به ارزشگذاری مطلوب دست یابد، همچنین بیوانفورماتیک بازار رقابتی و محدودی داشت و ابزارهای ارائهشده توسط شرکت توان رقابت با ابزارهای بیوانفورماتیک دیگر شرکتها نظیر Incyte Genomics، Celera Genomics، CuraGen و منابع ژنومیک اینترنتی مثل GenBank را نداشت، چراکه اطلاعات موجود در آنها ارزشافزوده چندانی نداشتند.
چند ماه بعد، روزنامه اینترنتی شرکت یعنی DailyTwist بسته شد. ژانویه ۲۰۰۲، هیاتمدیره، مدیر ارشد عملیاتی سابق شرکت؛ یعنی رابرت ویلیامسون را جایگزین کوش در مسند مدیرعاملی کرد و کوش، رئیس هیاتمدیره شد.
2 ماه بعد، ویلیامسون با ابراز تاسف، از پایان یافتن کار شرکت بهعلت نداشتن درآمد ـ باوجود برخورداری از محصولات خوب و تیم باتجربه ـ سخن گفت. درآمد شرکت هرگز آنقدر بالا نرفت که برای زنده ماندنش کفایت کند، بدینترتیب در ماه ژانویه، تعداد اعضای دابلتوئیست از ۲۰۰ نفر به ۶۰ نفر رسید و این شرکت در نهایت به پایان راه خود نزدیک شد.
از دولت فاصله بگیرید
محمد رحیقییزدی که چند سالی در در زمینه پلتفرم رقابتی در مسابقات ورزشی فعالیت میکرد، چندی پیش خبر از تعطیلی استارتآپ خود داد. وی در گفتوگو با صمت گفت: استارتآپها در وضعیت شکنندهای قرار دارند که تغییر ماهیت و حتی فروپاشی آنها امری عادی است. این موضوع درباره پلتفرمها هم صدق میکند.
بعد از کرونا، شرایط برای ادامه فعالیت بهقدری سخت شد و چند ماه بعد از این همهگیری در آستانه فروپاشی قرار گرفتیم. متاسفانه نتوانسیم فعالیتمان را ادامه دهیم و در نهایت مجبور شدیم با ۸ هزار نفر کاربر فعال پلتفرم را غیرفعال کنیم.
وی درباره دلایل اصلی عدمرشد و توسعه کسبوکارش گفت: بهاعتقاد من همکاری با دولتیها برای استارتآپها یک انتخاب اشتباه است، چراکه اغلب سازمانهای دولتی، نگرش فنی کارآمدی در حوزه استارتآپها ندارند و در اغلب موارد میخواهند با فرمت اداری کار را پیش ببرند.
برگزاری یک مسابقه دارای روندی صفر تا ۱۰۰ است و از آنجایی که در ایران همهچیز روی کاغذ اتفاق میافتد و سنتی است و برقراری هماهنگیها ملزم به انجام روند بروکراتیک است، شرایط برای توسعه یک نوآوری که سرعت مولفه مهم آن است، تقریبا غیرممکن بود.
رحیقی یزدی گفت: در تلاش بودیم که در قالب یک پلتفرم تمامی این مراحل از زمانبندی و چارتبندی بهصورت الکترونیک انجام شود. همچنین طرفداران تیمها میتوانستند با عضویت در این پلتفرم در مسابقات شرکت کنند. بهگفته این فعال استارتآپی؛ نبود زبان مشترک میان دولتیها با اکوسیستم استارتآپی موجب میشود برآیند منفی از همکاری میان این دو بهوجود بیاید. متاسفانه به سودآوری نرسیدیم و در نهایت مجبور به تغییر مسیر برای ادامه فعالیت شدیم.
بلندپروازی ممنوع
در ادامه وی ضمن توصیه به دیگر فعالان در این عرصه برای عبور از دره مرگ گفت: گامهای بلند برداشتن یک اشتباه رایج در دنیای استارتآپی است؛ بنابراین بهتر است فعالان استارتآپی در ابتدای فعالیتشان واقعبین باشند و در شروع کار با اهداف کوتاهمدت به مسیر خود ادامه دهند؛ در حقیقت نگرشهای بلندپروازانه موجب رشد نیافتن یک استارتآپ در مسیر کاری میشود، بنابراین توصیه مهم برای توسعه یک استارتآپ، فکر و قدمهای کوتاه است.
بهگفته وی، بهتر است فعالان استارتآپی در هر مرحله، زمانی را برای آزمایش تست فعالیتشان بگذارند و بعد وارد میدان رقابت شوند، چراکه معمولا در زمانهای آزمایش یک ایده یا محصول نیازسنجی از بازار اتفاق میافتد.
وی افزود: در ایران استارتآپها در مرحله ورود به بازار بسیاری از استارتآپها توسط رقبا کنار گذاشته میشوند یا کوچک میمانند. عدماجرای قانون مالکیت فکری نیز استارتآپها را ناتوان در رقابت با رهبران بازار میکند. برای کسبوکارهای کوچک، محافظت از هر محصول یا خدمت منحصربهفرد، بسیار مهم است، زیرا رقبا میتوانند از موفقیت این کسبوکارها استفاده کنند و سهم بازار آنها را بگیرند.
این خود منجر به رشد کند کسبوکار یا از دست دادن درآمد میشود. از دست دادن سهم بازار در اوایل توسعه یک کسبوکار میتواند ویرانگر باشد. در محیط رقابتی و پویای امروز، مالکیت معنوی میتواند تمایز پایدار و قابلدفاع برای شرکت ایجاد کند.
ایدهپرداز و نوآور باشید
در ادامه سیدسجاد مروجی درباره اهمیت بروزرسانی در رشد و توسعه یک استارتآپ در مسیر تجاریسازی گفت: مهمترین مولفه برای ماندگاری یک استارتآپ، نوآوری و بروزرسانی آن است. این امر در فناوریهای سلامتپایه بیش از هر چیز خود را نشان میدهد. بهاعتقاد من، رهبران استارتآپها باید توجه داشته باشند تا آنچه با خود به بازار میآورند، هم جدید و هم بهروز باشد. همچنین اگر استارتآپی میخواهد در حوزه سلامت بهفعالیت بپردازد و در نهایت فرآیند تجاریسازی موفقی را تجربه کند، باید سرعت عمل بالایی داشته باشد.
وی گفت: سرعت نوآوری هم دیگر موضوعی است که در زمینه فناوریهای سلامتپایه اهمیت زیادی دارد. از آنجایی که مباحث مربوط به سلامتی روزبهروز در جهان اهمیت زیادی پیدا میکنند، شرکتهای دانشبنیان یا استارتآپهایی که در این زمینه فعالیت میکنند، علاوه بر اینکه باید نوآور باشند، لازم است با سرعت بالایی به تولید محصولات جدید بپردازند، اگر استارتآپی نتواند خود را همگام با بازار و نیازهای موجود بهروزآوری کند، مسیر فروپاشی را طی خواهد کرد.
مروجی گفت: سرعت بالای تحقیق و توسعه میتواند به دستیابی محصولات نو و جدید در یک بازه زمانی کوتاهمدت بینجامد، بنابراین افراد باید بدانند که پژوهش، نخستین گام مهم در تولید محصولات سلامتپایه است.
دادهکاوی و تحول در پزشکی
وی با بیان اینکه، نخستین مولفه در ارتباط با دریافت اطلاعات افراد در تغییر سبک زندگی، دادهکاوی است، گفت: شاید پرحجمترین دادههای پزشکی که دادهکاوی درباره آن صحبت میکند، تصاویر پزشکی است که در حجم مگابایت اطلاعات ارائه میشود.
عضو شورای سیاستگذاری مرکز شتابدهی سلامت اضافه کرد: البته ژنتیک مسئله دادهکاوی را بهطورکلی متحول کرد، بهشکلیکه اطلاعاتی که در این حوزه پزشکی ارائه میشود، در حجم گیگابایت است و بههمیندلیل دادهکاوی در این حوزه نقش خود را تغییر میدهد. در ایران و بسیاری از کشورها، دادههای پزشکی در قالب فایلهای دادهای بهروز بانک اطلاعاتی ذخیره نمیشوند و در قالب «آنتولوژی بیس» هستند.
یعنی معناگرایی در فرآیند ذخیره اطلاعات هم رعایت میشود. وی اضافه کرد: بخش عمدهای از دادهکاویهایی که اتفاق میافتد و بسترهایی که در این زمینه آماده میشود، در معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی انجام میشود، بنابراین برای دادهکاوی صحیح، باید تلفیقی بین مجموعههای وزارت علوم و بهداشت شکل بگیرد، یعنی مجموعههای مهندسی و پزشکی باید در کنار هم قرار بگیرند. بخشهای دیگری از این زمینه در کلان ماجرا وظیفهای دولتی است و بخشی دیگر میتواند در حوزه خصوصی باشد.
سخن پایانی
براساس نتایج بهدستآمده از پیمایش الکام استارز، وضعیت بلوغ استارتآپهای ایران مشخص شد، بهگونهای که حدود ۵ درصد از استارتآپهای کشور در مرحله ایده و نمونه اولیه قرار دارند، حدود ۷۴ درصد آنها در مرحله ورود به بازار و ۲۱ درصد در مرحله رشد هستند.
ازاینرو میتوان براساس یک دیدگاه کلی، وضعیت بلوغ استارتآپهای کشور را مناسب دانست، اما استارتآپها در کشور با چالش تناسب محصول با بازار مواجهند. ۷۴ درصد از استارتآپها در مرحله ورود به بازار بهسرمیبرند، بنابراین هم محصول باید جذابیت لازم را داشته باشد و هم بازار به محصول آنها نیازمند باشد که بهنظر میرسد وضعیت استارتآپهای ایرانی در این رابطه مناسب نیست و ارائه محصول، خدمت ضعیف و بیتوجهی به بازار مشتری را جزو موانع اصلی خود عنوان کردهاند.
بررسی وضعیت اکوسیستمی استارتآپهای ایران نشان میدهد که استارتآپها در کشور با چالش تناسب محصول با بازار و ورود به مرحله رشد مواجهند. در واقع ممکن است استارتآپها بهشکل درستی نیازهای بازار و مشتریان را نسنجند و در نتیجه با ارائه محصولی نامناسب در جذب مشتریان به مشکلی بربخورند. در صورتی که شناخت صحیحی از بازار وجود نداشته باشد، محصول برای بازار جذابیت و کششی ندارد و این دلیلی است که موجب شکست بسیاری از استارتآپها میشود.