دادههای شاخص شادی كشور ایران نشان میدهد در حالی كه متوسط شادكامی جهانی در 10 سال گذشته (بین 111 كشور) 5.59 بوده، متوسط این شاخص در ایران به عدد 4.76 رسیده كه نه تنها زیر نرخ متوسط جهانی است بلكه فاصله زیادی با كشورهای منطقه نیز دارد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از اعتماد، جایگاه ایران در فهرست 137 كشور كه پیمایش شاخص شادكامی در سال 2023 در آنها انجام شده نیز، رتبه 101 بوده است.
«اقتصاد شادی» در سالهای اخیر جایگاه مهمی را در معادلات سیاستگذاری در بیشتر كشورهای جهان پیدا كرده است. طبق رویكرد اقتصادی، شرایط مادی و رشد درآمد به عنوان عامل اصلی در تبیین نشاط شناخته میشود كه آثار بادوام و باثباتی بر شادمانی دارد. طبق این نگاه، نشاط اجتماعی را در سطح خرد میتوان با میزان درآمد افراد و در سطح كلان با تولید ناخالص ملی و توسعه اقتصادی تحلیل كرد.
در كنار معیارهایی مانند «تولید ناخالص داخلی سرانه» كه معیاری شناخته شده برای مقایسه استاندارد زندگی در بین ملل مختلف با نظارت بر شرایط در كشورها است، امروزه بحث «اقتصاد خوشبختی» و شاخص شادی ناخالص ملی (GNH) موضوع بسیار مهمی تلقی میگردد؛ چراكه شادی و نشاط كه با خرسندی و رضایت همراه است، میتواند نقش مهمی در ارتقای جامعه و رشد آن داشته باشد.
اقتصاد شادی چیست؟
بنا به نوشته معاونت اقتصادی اتاق تهران، اقتصاد شادی شامل مطالعات رسمی دانشگاهی در مورد رابطه بین رضایت فردی و مسائل اقتصادی مانند اشتغال و ثروت است. ابزارهای اصلی مورد استفاده در این نوع پژوهشها، پیمایش و بررسی شاخصهایی است كه آنچه اقتصادهای مختلف به مردم كشورها ارایه كردهاند را ردیابی میكنند.
در جایی كه اقتصاد استاندارد به اندازهگیری درآمد و مصرف یا سایر رفتارهای مشاهده شده برای نشان دادن مفهوم بیاندازه مطلوبیت یا ارضای خواستهها و نیازهای مادی متكی است، اقتصاد شادی با استفاده از تجزیه و تحلیلهای «اقتصاد سنجی» و از نظرسنجیها و نگرشسنجیها برای آشكار كردن سطح رضایت مردم استفاده و كشف میكند كدام عوامل ممكن است رفاه و كیفیت زندگی انسان را افزایش یا كاهش دهند.
كیفیت زندگی معیاری بسیار ذهنی است كه به عوامل مختلفی مربوط است. عواملی كه در كیفیت زندگی نقش دارند با توجه به ترجیحات شخصی متفاوت است، اما اغلب شامل امنیت مالی و همچنین رضایت شغلی، زندگی خانوادگی، ارتباطات اجتماعی، سلامت و ایمنی است.اقتصاد شادی كه شاخه نسبتا جدیدی از تحقیقات است، این موارد را بررسی میكند.
جریان اصلی اقتصاد مدتهاست بر مفهوم مطلوبیت (لذتی كه مردم از ارضای خواستهها و نیازها تجربه میكنند) تكیه كرده است. با این حال، از آنجایی كه تجربه ذهنی و درونی شادی، یا احساس ناراحتی را نمیتوان مستقیماً توسط یك ناظر خارجی مشاهده یا اندازهگیری كرد، اقتصاددانان برای آشكار كردن آنچه مفید است، بر مشاهده اعمال افراد تكیه میكنند.
برای اندازهگیری این مطلوبیت، اقتصاددانان مولفههای قابل مشاهده مانند قیمتهای بازار و پول را مورد نظر قرار میدهند تا نشان دهند مردم چقدر از كالاها یا فعالیتهای اقتصادی مختلف مطلوبیت به دست میآورند. ایده اصلی این است كه اندازهگیری مقدار پولی كه مردم مایل به پرداخت یا پذیرش برای كالاها و خدمات مختلف در یك بازار هستند، میزان مطلوبیتی كه انتظار دارند از آن چیزها دریافت كنند را نشان میدهد. این امر همچنین به این معنی است كه اقتصاددانان اغلب از شاخصهایی مانند درآمد یا مصرف كل افراد برای نشان دادن مطلوبیت كل آنها استفاده میكنند.
اقتصاد شادی اما تلاشی است برای غلبه بر كاستیهای خاص این رویكرد سنتی با تلاش برای اندازهگیری مطلوبیت یا شادكامی به صورت مستقیمتر. یكی از كاستیهای عمده تئوری مطلوبیت سنتی این است كه چون بر قیمتها، مقادیر و درآمدهای مشاهده شده در بازار متكی است، نمیتواند لذت یا رنجی را كه مردم از كالاها، خدمات، فعالیتها یا امكاناتی كه خارج از بازار اتفاق میافتد دریافت میكنند، توضیح دهد.
این امر به آن معناست كه اندازهگیری تأثیر هر چیزی كه در بازار قابل معامله نیست یا نمیشود بر خوشبختی انسان، در بهترین حالت دشوار یا غیرممكن خواهد بود. همچنین اقتصاد سنتی فرض میكند كه قیمتها و مقادیر مشاهده شده بازار، ارزش كامل آن كالاها و خدماتی را كه در بازارها معامله میشوند در بر میگیرد، كه ممكن است همیشه اینطور نباشد.
كسانی كه اقتصاد شادی را مطالعه میكنند، استدلالشان این است كه بررسی عوامل موثر بر كیفیت زندگی، فراتر از حوزههای معمولی مطالعات اقتصادی مانند درآمد و ثروت، ضرورت دارد.
شادكامی در جهان
نتایج گزارش شادی جهانی Ipsos نیز نشان میدهد شادی هرسال اندكی در جهان كاهش یافته است. اگرچه شادی بالاتر از زمان اوج همهگیری«كووید» است، اما كمتر از اوایل دهه 2010 هست. بیشترین كاهش در شادی در كشور تركیه گزارش شده كه نرخ مربوط نسبت به سال 2011، درصد كاهش را نشان میدهد؛ درحالی كه اسپانیا در این مدت بیشترین افزایش (7درصد) را داشته است.
در سال 2024، هلند كشوری است كه بالاترین میزان شادی را دارد و 85 درصد مردم این كشور خود را شاد توصیف كردهاند؛ این درحالی است كه در انتهای دیگر مقیاس، مجارستان و كره جنوبی (48 درصد) كمترین خوشحالی را دارند.
نمودار پیوست این گزارش دادههای شاخص شادی كشور ایران را در فاصله سالهای 2013 تا 2023 نشان میدهد. ارزش متوسط برای سالهای یاد شده در كشور ایران رقم 4.76 است. كمترین امتیاز مربوط به سال 2020 با رقم 4.27 و بیشترین امتیاز مربوط به سال 2023 با رقم 4.98 است. برای انجام مقایسه میزان شادی ایرانیان به نسبت شادی در سطح جهان، میتوان از شاخص متوسط شادكامی جهانی استفاده كرد.
در سال 2023 متوسط شادكامی جهانی (بین 111 كشور) 5.59 بوده است. با این حساب ارقام نشان میدهند میزان شادی یا شادكامی در ایران زیر نرخ متوسط جهانی است و در طول سالهای اندازهگیری شده، نوسان زیادی در آن به چشم نمیآید.
جایگاه ایران در خاورمیانه
حتی در خاورمیانه نیز جایگاه ایران از نظر شاخص شادكامی رقمی پایین و همسطح با كشورهایی چون عراق، فلسطین و بالاتر از پاكستان و تركیه و البته پایینتر از كشورهای حاشیه خلیج فارس و اوراسیا است. هرچند در این رتبهبندی افغانستان كه دومین سال تحت سیطره طالبان را میگذارند، بدترین رتبه را دارد.
مردم خاورمیانه با وجود داشتن ذخایر قابل توجه ثروتهای طبیعی و اجتماعی مانند گروههای قومیتی متنوع، چندان شاد و خشنود نیستند و عوامل دیگر اجتماعی مانند تاثیر نهاد سیاست بر جامعه، موجب نقصان شادی در بین مردم این منطقه شده است.
مطالب مرتبط: