چرا در ایران بهره وری در بخش دولتی و بخش خصوصی پایین است؟
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز علی نقیب، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران در یادداشتی در آینده نگر نوشته است:
در دنیای امروز موفقیت یک واحد اقتصادی داشــتن توانایی رقابت در بازار کسب و کار است. رقابت به معنی ارائه محصول با کیفیت بهتر و قیمت مناسب تر. این ممکن نخواهد شد مگر تلاش در بهره وری بیشتر به معنای استفاده بهینه از منابع و دستیابی به حداکثر بازدهی با حداقل هزینه ها.
سه عامل اصلی در ارتقای بهره وری موثر است
منابع انســانی: انتخاب پرسنل مناســب، آموزش و ایجاد ساختارسازمانی مناســب و فرهنگ رفتاری و همدلی برای رسیدن به اهداف سازمان از عوامل اصلی نیروی کار است. در این راستا همواره مقایسه و شایسته سالاری پرسنل می بایست مد نظر باشد.
استفاده از فن آوری های نوین و تکنولوژی: مسلمًا کیفیت و پایین آوردن قیمت تمام شده محصول اثر فراوانی دارد بنابراین جایگزین ماشین آلات فرسوده و نیز استفاده در تکنولوژی و تغییرات فرمولاسیون محصولات در راستای ارتقای کیفیت و پایین آوردن هزینه ها می تواند کمک شایانی به جلب نظر مشتریان و رقابت در بازار داشته باشد
استفاده از منابع مورد نیاز اعم از مواد اولیه و منابع طبیعی نیز از دیگر عوامل موثر در پایین آوردن قیمت تمام شده و بهره ور شدن تولیدات خواهد بود.
در ایران پایین بودن بهره وری در صنعت، یکی از چالشهای اساســی اقتصاد کشــور به شمار می آید. این مسئله در دو بخش دولتی و خصوصی به صورت های مختلف نمود پیدا می کند. ذیلا به بررسی علل پایین بودن بهروری در این دو پخش پرداخته و تاثیرات آن بر اقتصاد کشور را تحلیل می کنیم.
چرا در ایران بهروری پایین است؟
یک – شرکت های دولتی یا شبه دولتی (خصولتی): از آنجایی که شرکت های دولتی و خصولتی بخش عمده ای از اقتصاد مولد کشور را در اختیار دارند بنابراین پایین بودن بهره وری آنها اثرات منفی در رشد و توسعه اقتصادی کشور بوجود آورده است.
بخش دولتی در ایران از لحاظ بهره وری با مشکلات فراوانی مواجه است. یکی از مهمترین دلایل پایین بودن بهره وری در این بخش انتخاب مدیران و تصمیم گیران بر اساس معیارهای که در آن توجه به تخصص و شایسته سالاری کمرنگ است.
بنابراین مدیران ناکارآمد سر کارند و عدم ارزیابی هزینه و فایده معیاری برای ادامه فعالیت واحد نیست. در بسیاری از شرکت ها و سازمان های دولتی، فرآیندهای تصمیم گیری پیچیده و زمان بر هستند. این مسئله باعث می شود که کارایی سازمان ها کاهش یابد و فرصت های بهبود و نوآوری از بین برود عدم رقابت در بخش دولتی یکی دیگر از عوامل است که به پایین بودن بهره وری کمک می کند.
در ایــن پخش، به دلیل نبود رقابت، انگیزهای برای بهبود عملکرد و افزایش بهره وری وجود ندارد. شرکت ها و سازمان های دولتی معمولا از بودجه ها دولتی تامین می شوند و نیازی به بهره وری بالا برای بقا و توسعه ندارد. این شرایط باعث میشود که نیروی کار در این بخش انگیزه کمتری برای بهبود عملکرد و افزایش کارایی داشته باشد.
یکی دیگر از عوامل موثر در پایین بودن بهره وری در بخش دولتی، نبود نظارت و ارزیابی موثر )شایسته سالاری) است. در بسیاری از موارد عملکرد کارکنان و مدیران در سازمان های دولتی به درستی ارزیابی نمی شود و معیار مشخصی برای سنجش بهره وری وجود ندارد. این موضوع منجر به عدم پاسخگویی در مقابل عملکرد و کاهش انگیزه در میان کارکنان خواهد بود.
از عوامل دیگر ایجاد انحصار در عرصه کالا بدلیل ارتباط نزدیک مدیران دولتی با دستگاه های تصمیم گیری کشور و استفاده از رانت ها است که خود در کاهش کیفیت محصول و بالا بردن قیمت موثر است. به عنوان مثال می توان اینگونه موارد را در صنایع خودروسازی کشور مشاهده کرد.
دو – بخش خصوصی: در بخش خصوصی نیز بهره وری پایین به عنوان یک چالش مطرح است. هرچند که این پخش معمولا رقابتی تر از بخش دولتی است، اما مشکلات ساختاری و عوامل سیاسی در اقتصاد ایران مانع از دستیابی به بهره وری بالا در این بخش میشوند.
یکی از مهم ترین چالش ها دخالت های بی مورد بدلیل دولت مانند قیمت گذاری دستوری و بخشنامه های خلق الساعه و کارشناسی نشده که عمدا نگرانی های کاذب مسئولان و تصدی گری مدیران ناآگاه در سمت خود است. از عوامل دیگر مشکلات مالی و دسترسی محدود به منابع مالی بسیاری از شرکت های خصوصی به دلیل نداشتن سرمایه کافی و مشکلات تامین مالی بوده که نمی توانند به درستی سرمایه گذاری کنند و بهره وری خود را افزایش دهند متاسفانه امروزه بدلیل تورم بالا در کشور و تصمیم گیری های ضد تولید بانک مرکزی، منابع بانک ها سمت ســازمان های زودبازده و یا استفاده عمومی سرازیر می شود.
عدم دسترسی به فناوری های پیشرفته و نوآوری های روز دنیا یکی دیگر از عوامل پایین بودن بهره وری است. در حالی که بهره وری بالا نیازمند استفاده از فناوری های نوین و به روز است، بسیاری از شرکت های خصوصی به دلیل تحریم ها و محدویت های وارداتی، از دسترسی به این فناوری ها محروم هستند.
این مسئله باعث می شود که کارایی و بهره وری در این پخش کاهش یابد. همچنین بدلیل محدودیت های ذکر شــده شرکت های خصوصی نمی توانند به منابع و مواد اولیه با قیمت مناسب دسترسی پیدا کنند این عامل نیز در بالا بودن قیمت تمام شده محصول خودنمایی می کند.
عدم ثبات اقتصادی نیز یکی از عواملی است که بهره وری در بخش خصوصی تاثیر می گذارد. نوسانات شدید در نرخ ارز، تغییرات ناگهانی در قوانین و مقررات و عدم ثبات در بازارهای مالی، همه و همه عواملی هستند که باعث می شوند شرکت های خصوصی نتوانند برنامه ریزی دقیق و بلندمدتی برای بهبود بهره وری داشته باشند. این شرایط باعث می شود که شرکت ها به جای تمرکز بر بهره وری وتوسعه، انرژی خود را صرف تطبیق با تغییرات محیطی و کاهش ریسک ها کنند.
مقایسه و نتیجه گیری
با مقایسه دو بخش خصوصی و دولتی، می توان دریافت که هر دو بخش با چالش های زیادی اگرچه متفاوت در خصوص بهره وری مواجه هستند. در حالی که بخش دولتی تحت تاثیر مدیریت ناکارآمد و نبود انگیزه های رقابتی قراردارد، بخش خصوصی با مشکلات مالی، تکنولوژیکی و محیط دست و پنجه نرم می کند.
با این حال، نقطه مشترک هر دو بخش، تاثیر منفی شرایط اقتصادی و سیاسی کشور بر بهره وری است. برای بهبود بهره وری در صنعت ایران، نیاز است که اصالحات اساسی در کشور صورت گیرد.
این اصلاحات شامل موارد ذیل است:
یک – دولت از تصدی گری بر صنایعی که بخش خصوصی قادر به مدیریت آن است دست بردارد و این گونه صنایع را با نگاه کمک و همراهی در واگذاری آن به بخش خصوصی واگذار کند.
دو – شرکت هایی که نیاز به دولتی ماندن آن است با نگاه رقابت در بازار و شایسته سالاری در انتخاب مدیران به بهره وری برسند.
سه- تقویت بخشی خصوصی در راستای توانمندسازی در تولیدات و صنایع و خدمات که همانا توسعه اقتصادی و اشتغال را به همراه خواهد داشت.
این امر با برنامه ریزی های بلندمدت در سیاست های اقتصادی دولت که مسئله توسعه و رشد اقتصادی مد نظر باشد و انتخاب مدیران کارآمد در سازمان های دولتی جهت همراهی و نظارت در اجرا محقق خواهد شد.