حذف چهار صفر از پول ايران، اگر بدون اصلاحات اقتصادی واقعی انجام شود، فقط یک تغییر ظاهری و موقتی است و پس از مدتی دوباره تورم بالا صفرها را برمیگرداند.
دکتر محمد استاد جعفری، مدرس دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه قم در یادداشتی اختصاصی درباره نتایج و پیامدهای حذف چهار صفر از پول ايران در پایگاه خبری بهرهورنیوز نوشته است:
حذف چند صفر از پول ملی (به اصطلاح «ریدِنومیناسیون») یکی از سیاستهایی است که بعضی کشورها مثل ترکیه، برزیل، آرژانتین، روسیه، زیمبابوه و اخیراً ونزوئلا به منظور كنترل تورم و جلوگيری از كاهش ارزش پول ملی انجام دادهاند.
قانون اصلاح نظام پولی و بانکی ایران
قانون اصلاح نظام پولی و بانکی ایران اشاره به لایحه دولت ایران مبنی بر اصلاح در نظام پولی و بانکی کشور یا به اصطلاح عامه حذف چهار صفر از پول رایج با حفظ نام واحد پولی ایران با عنوان ریال و تعیین واحد قِران به عنوان یکای پولی خرد در ایران دارد.
با توجه به تورم بالا در ایران و پائین آمدن ارزش پول ملی قرار بر حذف چند صفر (به پیشنهاد بانک مرکزی، حذف ۴ صفر) از پول ایران شده است با تغییر واحد پولی کشور براساس قانون مصوب مجلس در تاریخ ۱۱ آبان ماه ۱۴۰۴ استفاده از واحد پولی تومان در ایران رسما کنار گذاشته شده و تنها دو واحد پولی ریال و قِران رسمیت خواهد داشت.
فرایند اجرایی قانون
مطابق ماده واحده مصوب، بانک مرکزی دو بازه زمانی مشخص برای اجرای این طرح در اختیار دارد:
دوره نخست (دو ساله)
در این بازه زمانی، بانک مرکزی موظف است تمامی الزامات اجرایی، فنی و حقوقی طرح را فراهم کند. این اقدامات شامل طراحی اسکناسها و مسکوکات جدید، تدوین آییننامه اجرایی، بهروزرسانی سامانههای بانکی، هماهنگی با دستگاههای اجرایی و اطلاعرسانی عمومی است.
دوره دوم (سه ساله – دوره گذار)
در این دوره، ریال قدیم و ریال جدید به طور همزمان در گردش خواهند بود تا مردم، فعالان اقتصادی و نظام بانکی فرصت تطبیق پیدا کنند. در پایان این دوره، کلیه تعهدات و مبادلات بر اساس ریال جدید انجام میشود و اسکناسهای فعلی از چرخه خارج خواهند شد.
مزایای احتمالی حذف صفر
1. ساده شدن محاسبات و سیستم حسابداری (بهویژه در دولت و بانکها)
2. افزایش زیبایی و مقبولیت ظاهری پول ملی
3. بهبود روانی اعتماد عمومی به پول (در صورت همراهی با سیاستهای درست)
4. کمک به کارایی سیستم پرداخت الکترونیکی و بانکی
5. افزایش قابلیت مقایسه با ارزهای بینالمللی
معایب یا ریسکهای حذف صفر
1. در نبود اصلاحات بنیادی، اثر واقعی بر تورم یا رشد اقتصادی ندارد
2. هزینه بسیار بالا (تعویض اسکناسها، بهروزرسانی نرمافزارها و دستگاهها)
3. احتمال شوک قیمتی و سردرگمی مردم
4. احتمال سوءاستفاده برخی کسبوکارها برای افزایش قیمتها
شرط موفقیت حذف صفر در دنیا
بررسی کشورهایی که موفق بودند نشان میدهد:
کنترل تورم قبل یا همزمان با این سیاست
بودجه دولت منظم و کمکسری
استقلال بانک مرکزی
فضای سیاسی با ثبات
اجرای اصلاحات ساختاری (مالیاتی، بانکی و بهرهوری)
به طور مثال
| کشور | نتیجه |
| ترکیه (۲۰۰۵) | موفق: همزمان با کاهش تورم و اصلاحات ساختاری |
| برزیل (دهههای قبل) | چند بار شکست خورد چون تورم کنترل نشد |
| زیمبابوه / ونزوئلا | شکست کامل به دلیل تداوم تورم بسیار بالا |
جمع بندی: حذف چهار صفر از پول؛ فرصت يا تهديد؟
حذف صفر در بهترین حالت یک ابزار تکمیلی است، نه راهحل اصلی.
اگر بدون اصلاحات اقتصادی واقعی انجام شود، فقط یک تغییر ظاهری و موقتی است و پس از مدتی دوباره تورم بالا صفرها را برمیگرداند. مثل این است که دماسنج بیمار را تمیز کنیم ولی درمانش نکنیم.
با توجه به اینکه ایران سابقه طولانی در تورم مزمن و گاه بسیار بالا داشته و معمولاً سیاستهای تثبیت تورمی پایدار نبودهاند، حذف صفر از پول ملی (ریدِنومیناسیون) در کوتاهمدت بیشتر اثر روانی و ظاهری دارد و بدون اصلاحات ساختاری، اثر واقعی اقتصادی چندانی نخواهد داشت.
در چنین شرایطی اثر این سیاست بر زندگی مردم و کسبوکارها منفی و یک تهدید مستمر بوده و برای دولتمردان یک فرصت موقت تبلیغاتی!
توصیهای برای مردم!
بر اساس آنچه مرور شد، مردم باید این جمله را بخاطر داشته باشند: حفظ ارزش مهمتر از افزایش ارزش است!
لذا نگه داشتن پسانداز بهصورت ریالی نقدی در بانک (با سود کمتر از تورم) معمولاً به معنی کاهش سالانه ارزش واقعی سرمایه است.
لذا مردم در این شرایط تنوع سازی را جدی تر دنبال کنند . اما باید توجه داشت هیچ دارایی به تنهایی امن یا پربازده نیست؛ اما تقسیم سرمایه میان چند کلاس دارایی ریسک را کاهش میدهد:
| دسته دارایی | نقش | ویژگی |
| ارز و طلا | پوشش تورم و شوک ارزی | نقدشوندگی بالا، اما پرنوسان |
| مسکن کوچک / زمین یا سرمایهگذاری در املاک خرد | نگهدارنده ارزش در بلندمدت | نیاز به سرمایه بزرگ و نقدشوندگی پایین |
| بورس (سهام بنیادی) | رشد بالقوه در تورم | نیاز به دانش و نوسان بالا |
| صندوقهای درآمد ثابت | مدیریت نقدینگی | سود بالاتر از بانک اما همچنان کمتر از تورم |
| کالاهای سرمایهای کوچک (سکه، خودرو اقتصادی) | پوشش تورم | کاربرد عملی + نقدشوندگی |
اصلیترین خطر، ماندن در یک دارایی واحد (خصوصاً ریال) است.
مطالب مرتبط:
سیاست حذف صفر از پول ملی؛ اصلاح شکلی یا درمان ساختاری؟!