کتاب سالنامه آماری بهره وری چند روزی است که از سوی سازمان بهره وری آسیایی منتشر شده است. در این مطلب چارچوب و دامنه این سالنامه آماری را مرور میکنیم.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، نوزدهمین ویرایش «کتاب سالنامه آماری بهره‌وری سازمان بهره وری آسیایی» مقایسه‌هایی استاندارد از رشد اقتصادی و بهره‌وری در سراسر آسیا ارائه می‌دهد که بازه‌ای بیش از پنج دهه (از ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴) را در بر گرفته و پیش‌بینی‌هایی تا سال ۲۰۳۵ را نیز شامل می‌شود.
دامنه تحلیل‌های این اثر همچنان در حال گسترش است و نقش آن را به‌عنوان مرجعی جامع برای درک پویایی‌های بهره‌وری در منطقه تقویت می‌کند. این کتاب بر پایه اصلی ساده اما بنیادین تدوین شده است: اینکه ارتقای بهره‌وری — چه از طریق افزایش ستانده با استفاده از نهاده‌های مشخص و چه از طریق حفظ سطح تولید با مصرف کمتر منابع — شالوده و لازمه‌ی دستیابی به رشد پایدار و تاب‌آور در بلندمدت است.
این ویرایش با بهره‌گیری از داده‌های آماری هماهنگ و روش‌شناسی‌های دقیق، عملکرد تاریخی بهره‌وری و چشم‌اندازهای آتی آن را به‌طور نظام‌مند ارزیابی می‌کند و شواهد لازم را برای تدوین راهبردهای کارآمد در اختیار سیاست‌گذاران، پژوهشگران و دست‌اندرکاران این حوزه قرار می‌دهد.
این نسخه شاخص‌های رشد اقتصادی و بهره‌وری نیروی کار را در ۳۸ اقتصاد آسیایی (Asia38) ارائه می‌دهد؛ مجموعه‌ای که شامل ۲۱ کشور عضو APO (موسوم به APO21) و ۱۷ اقتصاد غیرعضو است. گروه دوم شامل افغانستان، بوتان، برونئی، چین، مالدیو و میانمار، و همچنین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) و پنج کشور آسیای مرکزی (C5) می‌باشد. فهرست اقتصادهای منفرد و اقتصادهای مرجعِ خارج از آسیا در بخش «تعاریف کشورها و گروه‌ها» آمده است.
برای گروهی متشکل از ۲۸ اقتصاد (Asia28) — شامل ۲۱ عضو سازمان بهره وری آسیایی به همراه ۷ اقتصاد غیرعضو (افغانستان، بوتان، برونئی، چین، مالدیو، میانمار و عربستان سعودی) — این سالنامه آماری بهره وری (Databook) با بهره‌گیری از «پایگاه داده بهره‌وری APO» (APO-PDB)، حساب‌های جامع بهره‌وری را تدوین می‌کند.
این سطح عمیق‌ترِ تحلیل، نیازمند داده‌هایی با جزئیات کافی و قابل‌اطمینان برای برآورد نهاده‌های سرمایه و نیروی کار و همچنین «بهره‌وری کل عوامل تولید» (TFP) است. مجموع این ۲۸ اقتصاد، تا سال ۲۰۲۴، حدود ۹۴ درصد از کل تولید منطقه (بر حسب برابری قدرت خرید یا PPP) را به خود اختصاص داده‌اند.
پایگاه داده بهره وری (APO-PDB) حاصل همکاری پژوهشی مستمری میان سازمان بهره وری آسیایی و «رصدخانه اقتصادی کیئو» (KEO) در دانشگاه کیئو (Keio Economic Observatory (KEO) at Keio University) است؛ همکاری‌ای که در سال ۲۰۰۷ آغاز شد و همچنان از نظر دقت روش‌شناختی و گستره جغرافیایی در حال توسعه است.
علاوه بر برآوردهای آماری ارائه‌شده در این سالنامه آماری (Databook)، تحلیل‌های تکمیلی در خصوص اقتصادهای مختلف، مباحث روش‌شناختی و مسائل خاص مربوط به سنجش، به‌طور مستمر در مجموعه «یادداشت‌های پژوهشی بهره‌وری» (PRN) منتشر می‌شوند؛ مجموعه‌ای که نتایج ارائه‌شده در اینجا را تکمیل کرده و در بافت مناسب قرار می‌دهد. به هر یک از این یادداشت‌ها یک شناسه دیجیتال شیء (DOI) اختصاص یافته و در مخزن دسترسی آزادِ این مجموعه بایگانی می‌شود.
با فراهم شدن منابع آماری و چارچوب‌های برآورد جدید، دامنه پوشش کشوری این سالنامه آماری (Databook) به‌تدریج گسترش یافته است. جدول ۱.۱ این تحول را در دو بُعد نشان می‌دهد: گسترش تدریجی پوشش APO-PDB (که در حال حاضر شامل ۲۸ اقتصاد آسیایی یا «Asia28» است) و مجموعه وسیع‌تری از اقتصادها که تحت پوشش شاخص‌های بهره‌وری نیروی کار قرار دارند (Asia38).
تنها تعمیم «حساب‌های کامل» به تمامی اقتصادهای عضو سازمان بهره وری آسیایی یک دهه به طول انجامید که این امر گویای الزامات دشوار و پیچیده در هر دو زمینه دسترسی به داده‌های آماری و روش‌شناسی اندازه‌گیری است. در این ویرایش، عربستان سعودی به مجموعه حساب‌های کامل (Asia28) افزوده شده و کشورهای گروه C5 نیز در شاخص‌های بهره‌وری نیروی کار گنجانده شده‌اند.
این سالنامه آماری (Databook) با کمی‌سازی سهم هر یک از عواملِ نهاده‌های سرمایه، نهاده‌های نیروی کار و بهره‌وری کل عوامل (TFP) در رشد تولید ناخالص داخلی (GDP)، منابع رشد اقتصادی را در اقتصادهای مختلف شناسایی می‌کند.
مجموعه APO-PDB 2026 با تدوین حساب‌های رشد منطقه‌ای برای شش گروه اقتصادی — شامل ASEAN6، APO21، Asia28، CLMV، آسیای شرقی و SAARC — فراتر از حساب‌های بهره‌وریِ اقتصادهای منفرد عمل می‌کند.
این حساب‌های منطقه‌ای، با پیروی از برآوردهای معیار برابری قدرت خرید (PPP) سال ۲۰۲۱ که در سال ۲۰۲۴ توسط «برنامه مقایسه بین‌المللی» منتشر شده است، تفاوت‌های قیمتی میان اقتصادها را در زمینه ستانده‌ها و نهاده‌های سرمایه و نیروی کار تعدیل می‌کنند (بخش ۸.۵). (بانک جهانی، ۲۰۲۴ – World Bank 2024). همچنین شاخص‌های بهره‌وری نیروی کار برای گروه‌بندی‌های C5، GCC، IPEF و RCEP ارائه شده‌اند که بازتاب‌دهنده گستره جغرافیایی وسیع‌تر «آسیا-۳۸.۲» هستند.
چهارچوب اندازه‌گیری
پایگاه داده APO-PDB از چارچوب حسابداری رشد «جورجنسون» (Jorgensonian growth accounting framework) بهره می‌برد که در آن رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) به سهم نهاده‌های سرمایه، نهاده‌های نیروی کار و بهره‌وری کل عوامل تولید (TFP) تفکیک می‌شود و معیارهای مربوط به نهاده‌ها با در نظر گرفتن تغییرات در ترکیب (کیفیت) آن‌ها تعدیل می‌گردند. این بخش مروری بر روش‌شناسی کنونی ارائه می‌دهد، در حالی که سیر تحول آن در کادر ۱۲ (بخش ۸.۲.۴) مورد بحث قرار گرفته است.
به‌منظور تضمین قابلیت مقایسه میان کشورها، شاخص‌های ستانده و نهاده بر اساس حساب‌های ملی هماهنگ‌شده تدوین شده و برای هم‌راستا کردن تفاوت‌های موجود در تعاریف آماری، طبقه‌بندی‌ها و ساختارهای قیمتی در اقتصادهای مختلف، تعدیلاتی در آن‌ها اعمال گردیده است (بخش ۸.۱).
در گروه «آسیا-۲۸»، «نظام حساب‌های ملی ۲۰۰۸» (۲۰۰۸ SNA؛ سازمان ملل متحد، ۲۰۰۹) — به استثنای میانمار و جمهوری دموکراتیک خلق لائوس — در ۲۶ اقتصاد به‌صورت جزئی یا کامل پیاده‌سازی شده است (بخش ۸.۱.۱). از زمان تعیین مقطع زمانی داده‌ها در ویرایش پیشین تاکنون، هفت اقتصاد بازنگری‌های اساسی و مبنایی (بنج‌مارک) را در حساب‌های ملی خود اعمال کرده‌اند (جدول ۱.۲).
پایگاه داده APO-PDB 2026 این آخرین برآوردهای رسمی را لحاظ کرده و با بهره‌گیری از طیف وسیعی از منابع داده‌ای تکمیلی برای تضمین سازگاری زمانی، یک سری زمانی منسجم و پیوسته را از سال ۱۹۷۰ به بعد ایجاد نموده است. این ویرایش بازنگری‌های صورت‌گرفته در حساب‌های ملی رسمی و داده‌های آماری مرتبط را که تا ماه مه ۲۰۲۶ منتشر شده‌اند، منعکس می‌کند.
نهاده سرمایه بر حسب «خدمات سرمایه» سنجیده می‌شود؛ مفهومی که با بازتاب جریان خدمات تولیدیِ ناشی از دارایی‌های ناهمگون، مبنای مناسبی برای «حسابداری رشد» فراهم می‌آورد. شاخص کل خدمات سرمایه، هم به عنوان نهاده‌ای کلیدی در برآورد «بهره‌وری کل عوامل تولید» (TFP) و هم به عنوان عاملی تعیین‌کننده در رشد بهره‌وری نیروی کار عمل می‌کند.
به منظور لحاظ کردن تفاوت در ویژگی‌های دارایی و تغییرات کیفی، نهاده سرمایه به ۲۳ نوع دارایی تفکیک شده است که شامل ۱۱ نوع دارایی تولیدشده (از جمله سخت‌افزار و نرم‌افزار فناوری اطلاعات و ارتباطات و سرمایه تحقیق و توسعه)، هفت نوع زمین، یک نوع موجودی انبار و چهار نوع منابع معدنی و انرژی (MER) می‌شود.
از سال ۲۰۲۰، سازمان KEO برآوردهایی از ذخایر زمین و منابع معدنی و انرژی (MER) را از طریق «پایگاه داده منابع طبیعی آسیا» (ANRD) تهیه کرده است که در پایگاه داده APO-PDB 2026 (بخش ۸.۲.۶) ادغام شده‌اند. با توجه به اینکه پایگاه داده APO-PDB بسیاری از اقتصادهای کم‌درآمد آسیاییِ در معرض مخاطرات طبیعی را پوشش می‌دهد، یکی از ویژگی‌های متمایزِ روش سنجش سرمایه، لحاظ کردن صریحِ خسارات وارده به ذخایر سرمایه تولیدی بر اثر بلایای طبیعی است (بخش ۸.۲.۴).
نهاده نیروی کار با استفاده از شاخص «نهاده نیروی کار تعدیل‌شده از نظر کیفیت» (QALI) سنجیده می‌شود؛ شاخصی که تغییرات در ترکیب نیروی کار را در گروه‌های جمعیتی و مهارتی مختلف لحاظ می‌کند. در چارچوب حسابداری رشد، QALI
سهم کیفیت نیروی کار را با وزن‌دهی به ساعات کارِ گروه‌های مختلف کارگران و با استفاده از نرخ‌های دستمزد نسبی، تعیین می‌کند. پایگاه داده QALI آسیا (AQALI) که از سال ۲۰۱۳ توسط KEO توسعه یافته است،
مجموعه داده‌ای جامع از نیروی کار ارائه می‌دهد که شامل تعداد کارگران، میانگین ساعات کار به ازای هر کارگر، و
دستمزد به ازای هر ساعت کار است و بر اساس جنسیت، سطح تحصیلات، سن و وضعیت اشتغال طبقه‌بندی شده است.
نسخه AQALI 2026 برآوردهای سازگاری از QALI برای تمام اقتصادهای منطقه «آسیا-۲۸» ارائه می‌دهد و
با در دسترس قرار گرفتن سرشماری‌های جدید جمعیت و آمارهای نیروی کار، به‌طور مداوم به‌روزرسانی می‌شود (بخش ۸.۳).
در مدل‌سازی استاندارد، نهاده نیروی کار در پایگاه داده APO-PDB به دو مؤلفه ساعات کار و کیفیت نیروی کار تفکیک می‌شود. برای تحلیل‌های منتخب، نهاده نیروی کار به شیوه‌ای دیگر به نیروی کار دارای تحصیلات دانشگاهی و فاقد آن تفکیک می‌گردد (کادر ۸، بخش ۵.۵).
ساختار سالنامه آماری بهره‌وری آسیا
ساختار این سالنامه بهره وری (Databook) به شرح زیر است: فصل ۲ تحولات اخیر اقتصاد آسیا را در شرایط شوک‌های جهانی و تغییرات ساختاری بررسی می‌کند. فصل ۳ رشد اقتصادی بلندمدت را از طریق مقایسه تولید ناخالص داخلی (GDP) میان کشورها مورد مطالعه قرار می‌دهد، در حالی که فصل ۴ تجزیه رشد از سمت تقاضا را بر اساس مؤلفه‌های مخارج نهایی تحلیل می‌کند.
فصل ۵ تجزیه رشد اقتصادی از سمت عرضه را ارائه می‌دهد که شامل بهره‌وری نیروی کار، بهره‌وری سرمایه، بهره‌وری انرژی و بهره‌وری کل عوامل تولید (TFP) در کشورها و مناطق مختلف است. فصل‌های ۶ و ۷ تحلیل را به ابعاد ساختاری و درآمدی گسترش می‌دهند.
بر این اساس، فصل ۶ ساختارهای صنعتی کشورها را با یکدیگر مقایسه می‌کند و فصل ۷ رشد درآمد واقعی و اثرات «شرایط مبادله» (terms-of-trade) را ارزیابی می‌نماید. فصل ۸ به نکات روش‌شناختی اختصاص دارد و فصل ۹ جداول تکمیلی را ارائه می‌دهد. فصل ۱۰ نمایه اقتصادی کشورهای عضو APO21 و کل منطقه را برای بازه زمانی ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴، به همراه پیش‌بینی‌هایی تا سال ۲۰۳۵، گزارش می‌کند.
حساب‌های ملی رسمی و فراداده‌های (متادیتا) مورد استفاده برای تدوین «APO-PDB 2026» توسط کارشناسان ملی در اقتصادهای عضو سازمان بهره وری آسیایی و پژوهشگران KEO گردآوری شده‌اند (برای مشاهده فهرست مشارکت‌کنندگان، به بخش ۱.۴ مراجعه کنید).
در KEO، داده‌های ارسالی بررسی می‌شوند و حساب‌های بهره‌وری بلندمدت با استفاده از اطلاعات دقیق مربوط به نیروی کار، تولید، قیمت‌ها، تجارت و مالیات‌ها تدوین می‌گردند. مقایسه‌های بین‌المللی عملکرد اقتصادی، ذاتاً با چالش‌های مربوط به اندازه‌گیری و قابلیت مقایسه داده‌ها همراه است.
با توجه به محدودیت‌های موجود در زمینه دسترسی به داده‌ها و کیفیت آن‌ها، برخی از تعدیل‌های صورت‌گرفته در این سالنامه بهره وری (Databook) ناگزیر متکی بر تخمین هستند، در حالی که برخی دیگر بر پایه مفروضات مورد پذیرشِ عام استوارند. باوجود تلاش‌های گسترده برای یکسان‌سازی داده‌ها، همچنان درجاتی از عدم قطعیت باقی است.
پروژه «سالنامه بهره وری/پایگاه داده بهره‌وری APO» تحت مدیریت کوجی نومورا (Dr. Koji Nomura) و با مشاوره پروفسور دابلیو. اروین دیورت (دانشگاه بریتیش کلمبیا) (W. Erwin Diewert (University of British Columbia)) و دکتر مون اس. هو (Dr. Mun Sing Ho) (دانشگاه هاروارد) ، و همچنین با هماهنگی آقای توفیقول اسلام (Mr. Towfiqul Islam) در APO اداره می‌شود.
متن، جداول و نمودارهای این ویرایش توسط کوجی نومورا و مون اس. هو تهیه شده است. دست‌اندرکاران این کتاب داده‌ها، مراتب قدردانی خود را بابت تأثیر ماندگار زنده‌یاد پروفسور دیل دابلیو. یورگنسون (Professor Dale W. Jorgenson) ابراز می‌دارند؛ چرا که حمایت‌های اولیه و بینش عمیق او به شکل‌گیری مسیر این پروژه کمک شایانی کرد.
همچنین از خانم یونیس یا مینگ لائو (رئیس پیشین بخش اقتصاد بهره‌وری در اداره آمار ملی بریتانیا) (Ms. Eunice Ya Ming Lau (Former Head of the Productivity Economics Branch, Office for
National Statistics, UK)) به پاس پایه‌گذاری مجموعه سالنامه های بهره وری در مقام نویسنده ویرایش‌های سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳، و از پروفسور فوکوناری کیمورا (استاد ممتاز دانشگاه کیئو) (Professor Fukunari Kimura (Professor Emeritus at Keio University)) به خاطر مشارکت در تألیف این مجموعه طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳، تشکر و قدردانی می‌شود. علاوه بر این، از خانم ترینا اوت (Ms. Trina Ott) نیز بابت بازبینی پیش‌نویس این اثر سپاسگزاری می‌گردد.
توضیحات: * پیش از این در پایگاه خبری بهره ورنیوز، از معادل کتاب داده های بهره وری برای «Databook» استفاده می شد که بنابر پیشنهادات آقای حمید پورخردمند از عنوان «سالنامه آماری بهره وری» استفاده شده است.
مطالب مرتبط:
انتشار کتاب داده‌های بهره‌وری APO ۲۰۲۶
انتشار کتاب داده‌های بهره‌وری ۲۰۲۵ توسط «سازمان بهره‌وری آسیایی»
«کتاب داده‌های بهره‌وری ۲۰۲۴» سازمان بهره‌وری آسیایی منتشر شد