چطور یک جزیره کوچک، فقیر و توسعه‌نیافته در کمتر از دو نسل به یک غول اقتصادی در دنیا تبدیل شد؟
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، محمدرضا منجذب در یادداشتی در تعادل نوشته است:
پرسش این است چطور یک جزیره کوچک، فقیر و توسعه‌نیافته در کمتر از دو نسل به یک غول اقتصادی در دنیا تبدیل شد؟ داستان، داستان خلق سریع ثروت است؛ اینکه چطور یک سیاستگذاری درست و حساب شده می‌تواند سرنوشت یک ملت را به‌طور کامل زیر و رو کند.
گزاره‌ای که حقیقتا آدم را میخکوب می‌کند، تضاد عجیب بین نقطه شروع ناامیدکننده ابتدایی و واقعیت امروزشان است. سال ۱۹۶۵ را تصور کنید؛ کشوری تازه استقلال یافته، بدون حتی یک قطره منابع طبیعی، با بیکاری سر به فلک کشیده و مردمی که بیشترشان در زاغه‌ها زندگی می‌کردند.
حالا این را بگذارید کنار سنگاپور امروز؛ یکی از ثروتمندترین و پیشرفته‌ترین کشورهای کره زمین! این اختلاف فاحش آدم را مجبور می‌کند بپرسد چطور ممکن است؟
موتور محرک این رشد سریع چیست؟
واقعا موتور محرک این رشد سریع چیست؟ برای جواب دادن به این سوال، باید موفقیت آنها را در سه ستون اصلی کالبدشکافی کرد: اول) رهبری و نهادهای پاک؛ دوم) سیاست‌های اقتصادی عمل‌گرایانه و سوم) جامعه و سرمایه انسانی. سپس باید دید کشورهای غنی از منابعی که امروز با چالش‌های ساختاری درگیرند -مانند ایران- چه درس‌هایی می‌توانند از این معجزه بگیرند.
۱) رهبری و نهادهای پاک یا بهتر است بگوییم ساختن پایه‌های اعتماد. فونداسیون تمام این اتفاقات، اراده فولادین یک رهبری استراتژیک بود. دولت آمد و یک نهاد به اسم «هیات توسعه اقتصادی» تاسیس کرد تا استراتژی‌های منطقی و بلندمدت را مو به مو اجرا کند.
در واقع به جای شعار و پروپاگاندا، به برنامه‌ریزی‌های عمل‌گرایانه توجه نشان دادند. اما هیچ برنامه‌ای در بستر فساد جواب نمی‌دهد. برای همین، با یک قاطعیت و شدت بی‌نظیری از طریق نهادهای مستقل، ریشه فساد، رشوه و تبانی را خشکاندند. در سیستم آنها، استخدام فقط و فقط بر اساس شایستگی و سلامت کاری بود، نه اینکه چه کسی به چه فرد و جریانی وفاداری سیاسی دارد. همین شفافیت باعث شد سرمایه‌گذارها به آنها اعتماد کنند که برای ثروتمند شدن سریع یک کشور از نان شب هم واجب‌تر است.
از همین نویسنده بخوانید
رمزگشایی از معمای یک متغیر حیاتی
فقدان توسعه با وجود ۷۰ سال برنامه‌ریزی و تلاش
۲) سیاست‌های اقتصادی عمل‌گرایانه؛ یعنی باز کردن درها به روی رشد و توسعه. اینجاست که می‌بینیم موتور اقتصادی چطور جان می‌گیرد؛ سنگاپور درهایش را چهارطاق به روی سرمایه خارجی باز کرد، بدون هیچ‌گونه تعصب خاصی؛ یعنی تصمیماتشان صد درصد بر اساس منطق اقتصادی بود، نه سیاسی. آنها از طریق شرکت‌های مرتبط با دولت، یک سیاست صنعتی به شدت هوشمندانه را پیاده کردند و به سرعت از صنایع کارگرمحور دهه ۶۰ پریدند به صنایع های‌تک و دانش‌بنیان.
در ضمن، از موقعیت جغرافیایی طلایی‌شان در تنگه مالاکا نهایت استفاده را بردند تا به یک قطب لجستیک جهانی بدون اصطکاک تبدیل شوند. البته ذکر این نکته ضروری است که همه اینها با زیرساخت‌های فیزیکی درجه یک و قوانین شفافی که هزینه مبادله را کم می‌کرد، پشتیبانی می‌شد. اما یک نکته به شدت حیاتی در این میان وجود دارد: هیچ کدام از این رشدهای رویایی بدون انضباط مالی امکان‌پذیر نبود.
آنها توانستند نرخ تورم بلندمدتشان را روی عدد استثنایی نگه دارند؛ فقط و فقط ۱/۹ درصد! آنها با دوری کردن از قیمت‌گذاری دستوری و دخالت‌های مخرب در بازار، یک محیط کاملا باثبات و قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت خلق کردند.
۳) جامعه و سرمایه انسانی یا به عبارتی، سرمایه‌گذاری روی مردم به عنوان ارزشمندترین دارایی یک کشور. فقط فرودگاه و خیابان خوب نیست که ثروت می‌آورد؛ سنگاپور این را درک کرد و روی باارزش‌ترین منبع سرمایه‌گذاری کرد: شهروندانش. آنها با اولویت دادن به آموزش همگانی و پرورش نیروهای متخصص بر اساس شایستهسالاری، یک طبقه مدیر و کارگر فوق‌العاده کارآمد تربیت کردند.
از سوی دیگر، با یک برنامه گسترده مسکن عمومی کاری کردند که بیشتر مردم صاحب‌خانه بشوند؛ چیزی که به شدت ثبات اجتماعی را بالا برد. سیستم‌های پس‌انداز اجباری هم راه انداختند تا نابرابری را کم کنند و جالب‌تر از همه، با ساختن یک هویت ملی مشترک، جلوی هرگونه تنش قومی و مذهبی را گرفتند تا مبادا تمرکزشان از روی برنامه‌ریزی‌های بلندمدت پرت شود. در واقع، این جامعه متحد و ماهر بود که موتور این معجزه را روشن نگه داشت.
با این همه دستاورد پسش دیگری را هم شکل می‌دهد و آن اینکه آیا واقعا می‌شود بدون داشتن منابع طبیعی ثروت خلق کرد؟ دیدن کشوری که دقیقا با صفر درصد منابع طبیعی و از دل زاغه‌ها به این حجم از ثروت رسیده، ما را به فکر فرو می‌برد؛ مخصوصا وقتی نگاهمان را به سمت کشورهایی متمرکز می‌کنیم که روی دریایی از منابع طبیعی خوابیده‌اند و این موضوع ما را وارد وضعیت بعدی می‌کند.
۴) درس‌های اساسی برای ایران و اینکه چطور می‌شود مکانیزم‌های معجزه سنگاپور را در ایران هم پیاده کرد.داستان سنگاپور به ما ثابت می‌کند که منابع طبیعی نه شرط لازم برای توسعه است و نه شرط کافی. اینجا با پدیده‌ای طرف هستیم به اسم «نفرین منابع»؛ یک پارادوکس اقتصادی که نشان می‌دهد کشورهایی که منابع طبیعی فراوان دارند، معمولا رشد اقتصادی پایین‌تر و وضعیت توسعه بدتری دارند.
تکیه کردن تقریبا کامل به درآمدهای نفتی، دقیقا همین نفرین را در اقتصاد فعال می‌کند. پس برای کشوری مثل ما، فرار از این نفرین از طریق تنوع دادن واقعی به اقتصاد، دیگر یک انتخاب نیست، یک الزام قطعی و غیرقابل مذاکره است. تفاوت بین انتخاب‌هایی که می‌کنیم اینجا خودش را نشان می‌دهد. در یک کفه ترازو، شایستهسالاری را داریم؛ جایی که مدیران بر اساس مهارت و پاکدستی انتخاب می‌شوند و نتیجه‌اش نهادهای نظارتی مستقل و ثبات بلندمدت را ایجاد می‌کند.
در کفه دیگر (ایران) انتخاب‌ها بر اساس وفاداری سیاسی است؛ گزاره‌ای که مستقیما تیشه به ریشه برنامه‌های توسعه پایدار می‌زند. واقعیت این است که بدون نهادهای مستقل نظارتی و تا زمانی که شایستگی واقعی جایگزین وفاداری سیاسی نشود، هیچ برنامه‌ای توسعه در بلندمدت دوام نمی‌آورد.
لذا اول، باید روی آموزش مهارت‌محور و باکیفیت سرمایه‌گذاری کنیم، نه اینکه فقط آمار کمی آموزش را زیاد کنیم.
دوم، اتخاذ یک استراتژی صنعتی عمل‌گرایانه که تمرکز آن روی زنجیره‌های ارزش‌دار مثل پتروشیمی و صنایع دانش‌بنیان باشد.
سوم، ایجاد یک نهاد مرکزی قدرتمند برای هدایت و نظارت بر استراتژی‌های اقتصادی
و در آخر، تعهد بی‌چون‌وچرا به ثبات اقتصادی از طریق کنترل سفت‌وسخت تورم، چون همان‌طور که دیدیم، ثبات پیش‌شرط اصلی و غیرقابل مذاکره برای هر جور سرمایه‌گذاری بلندمدت است. در نهایت، تفاوت بنیادین بین این دو مسیر، در این جمله طلایی به زیبایی خلاصه شده: «توسعه یک عمل منسجم نهادی است، نه صرفا یک بحث موفقیت.»
خلق سریع ثروت فقط با سازماندهی، اجرای دقیق و کارکرد درست نهادها به دست می‌آید. این جمله ما را با یک سوال خیلی عمیق مواجه می‌کند: با توجه به منابع عظیم و سرمایه‌های انسانی بی‌نظیری که در اختیار داریم، واقعا چه اتفاقی باید بیفتد تا بالاخره دست از بحث کردن برداریم و یک عمل منسجم و نهادی را برای ساختن آینده ایران آغاز کنیم؟!
مطالب مرتبط:
اقتصاد دیجیتال سنگاپور به ۱۹.۳ درصد تولید ناخالص داخلی رسید
رتبه بندی قویترین پاسپورتهای جهان: سنگاپور؛ اول و ایران در جایگاه ۱۷۱