با گذار از دوران اتوماسیون سنتی، فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و زیستفناوری، شیوههای تولید و مدیریت را متحول كردهاند. درحالی كه كشورهای توسعهیافته سهم قابلتوجهی از اقتصاد دیجیتال را به خود اختصاص دادهاند، ایران هنوز در مسیر بهرهگیری از این ظرفیتها با چالشهایی روبرو است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، از كاهش بهرهوری و خروج نخبگان تا دشواری در جذب پروژههای بینالمللی، موانعی هستند كه حركت كشور به سمت آیندهای مبتنی بر فناوری را كند كردهاند. با ظهور انقلاب صنعتی پنجم، كه بر تعامل انسان و ماشین تأكید دارد، فرصتها و چالشهای جدیدی پیشروی صنایع و اقتصاد ایران قرار گرفته است.
در این راستا رییس مركز توسعه فناوری اطلاعات و هوشمندسازی وزارت كشور با اشاره به ظهور انقلاب صنعتی پنجم، بر نقش همكاری میان انسان و هوش مصنوعی در تغییر شیوههای تولید و كار تأكید كرد. وی با اشاره به اهمیت فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی در صنایع مختلف، بهرهوری پایین و مهاجرت نخبگان را از چالشهای اصلی كشور در این حوزه دانست و بر ضرورت جذب پروژههای بینالمللی برای توسعه این بخش تأكید كرد.
تحولات فناوری به سرعت مرزهای سنتی صنایع را درنوردیده و مسیرهای جدیدی برای تولید و بهرهوری گشوده است. در این میان، مفهوم انقلاب صنعتی پنجم، كه بر همكاری انسان و هوش مصنوعی تأكید دارد، در حال شكلگیری است. این روند نهتنها روشهای تولید را تغییر میدهد، بلكه آینده بازار كار، مدلهای اقتصادی و تعاملات اجتماعی را نیز دگرگون خواهد كرد.
با این حال، سهم پایین اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی ایران نشاندهنده چالشهایی است كه در مسیر همگامسازی كشور با این تحولات وجود دارد. از این رو امیر شجاعان رییس مركز توسعه فناوری اطلاعات و هوشمندسازی وزارت كشور اظهار كرد: هر رشتهای كه انتخاب كنید، ناچار است به موضوع فناوری اطلاعات مرتبط باشد. یعنی نمیتواند از این حوزه دور باشد و باید قابلیت كار در یك حوزه مرتبط را داشته باشد.
بنابراین، مبحث فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی در فرآیندها و صنعت موضوعاتی بسیار مهم هستند. توجه به این حوزه حیاتی است. وی افزود: در كشور ما، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی (جیدیپی) حدود ۱۵ درصد است. این عدد برای كشورهای در حال توسعه برازنده نیست، به ویژه در شرایطی كه بخش قابل توجهی از فارغالتحصیلان ما در حوزههای مهندسی تحصیل كردهاند.
ما یكی از مهندسپرورترین كشورها هستیم، اما در حوزه صنعت ICT، نزدیك به ۵۰ درصد فارغالتحصیلان ما مستقیماً در رشتههایی كه مرتبط با این حوزه هستند، تحصیل نمیكنند. چرا این اتفاق نمیافتد؟ دلایل متعددی وجود دارد. بهرهوری ما پایین است و این موضوع باید در جلسات بررسی شود تا جوامع ما بدانند و انشاءالله برای آینده فكری كنند كه از این وضعیت نجات پیدا كنیم. این اعداد برای ما خوب نیستند.
رییس مركز توسعه فناوری اطلاعات و هوشمندسازی وزارت كشور بیان كرد: در مجموعه كاریمان در بخش دولتی، یكی از مشكلاتی كه داریم، این است كه عزیزانی كه به سطحی از بلوغ میرسند، دیگر نمیتوانیم از علمشان بهرهبرداری كنیم؛ یا در داخل كشور كار میكنند یا به خارج از كشور میروند. كشور همسایهمان، امارات، تعداد زیادی متخصص جذب میكند و جذب و نگهداشت نیروی كار بسیار دشوار شده است.
شجاعان بیان كرد: ما باید همه در كشور درباره این موضوع فكر كنیم. شاید راهی جز این نباشد كه پروژههای متعددی در سطح بینالملل جذب كنیم تا همكاران بتوانند این كار را انجام دهند. وی تصریح كرد: شما با انقلاب صنعتی آشنا هستید. انقلاب صنعتی اول از قرن ۱۸ تا ۱۹ با نوآوریهایی چون ماشین بخار و تولید مكانیزه پارچه آغاز شد كه موجب گذار از تولید دستی به تولید ماشینی و رشد سریع شهرنشینی شد.
شجاعان ادامه داد: در انقلاب صنعتی دوم كه از قرن ۱۹ آغاز شد، با اتكا به برق تحولات بیشتری در صنعت رخ داد. تولید فولاد و خط تولید مونتاژ از جمله اتفاقاتی بود كه در این دوران به وقوع پیوست و توسعه تولید در مقیاس وسیع شكل گرفت. پیشرفتهای ارتباطی مانند تلفن و تلگراف و همچنین تكنیكهای تولید انبوه در این دوره ظهور یافتند.
وی تصریح كرد: در انقلاب صنعتی سوم، با ظهور سیستمهای مكانیكی و الكترونیكی و فناوری دیجیتال، ما شاهد تولید خودكار و جهانیسازی بودیم. عصر دیجیتال و شكلگیری صنایع نرمافزاری نیز در این دوره آغاز شد.
هوش مصنوعی و اینترنت اشیا؛ در مسیر شكلدهی انقلاب صنعتی
شجاعان تاكید كرد: اما آنچه كه تحت انقلاب صنعتی چهارم كه از قرن ۲۱ شروع شده و همچنان ادامه دارد، رخ میدهد، مباحثی چون هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء است كه یكی از موضوعات مهم آن محسوب میشود. رییس مركز توسعه فناوری اطلاعات و هوشمندسازی وزارت كشور بیان كرد: یكی از موضوعات مهم در عصر حاضر، اینترنت صنعت و تأثیر آن بر تولید هوشمند است.
بهویژه، بحث چاپ سهبعدی و افزایش اتصال هوشمند، منجر به ایجاد كارخانههای هوشمند و تولید شخصیسازیشدهای شده كه به سرعت در دنیا در حال وقوع است. این تحولات به تدریج جایگزین اتوماسیون در بسیاری از مشاغل سنتی میشوند و چالشهای جدیدی را تحت عنوان آینده فناوری پیشرو داریم.
وی ادامه داد: در این راستا، بهبود بهرهوری و سیستمهای به هم پیوسته، بهویژه در صنایع مختلف، به وضوح در حال وقوع است. همچنین، بحثهایی تحت عنوان انقلاب صنعتی پنجم در حال ظهور است كه در آن شاهد همكاری انسان و هوش مصنوعی خواهیم بود. این انقلاب بر فناوریهای پایدار و اخلاقی تأكید دارد و به رباتیك پیشرفته و محاسبات كوانتومی میپردازد كه اساس محاسبات را دگرگون خواهد كرد. زیستفناوری نیز به سرعت در حال گسترش است.
شجاعان بیان كرد: ما هنوز بهطور كامل وارد این عصر نشدهایم، اما نشانههای آن به وضوح نمایان است. تمركز بر فناوری انسانمحور، جایی كه هوش مصنوعی به عنوان یك همكار عمل میكند و نه جایگزین انسان، بسیار حائز اهمیت است. همچنین، تأكید بر پایداری و اخلاقی بودن فرآیندها، بهویژه تولید شخصیسازیشده و سازگار با محیط زیست، مورد توجه قرار دارد.
وی تصریح كرد: در آینده، نمیتوان فرض كرد كه كسی در یك شغل خاص مسوولیت دارد و به فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی تسلط ندارد. به عنوان مثال، در حوزه مراقبتهای بهداشتی و پزشكی، توانایی ماشینها به حدی افزایش یافته كه میتوانند تشخیصهای پزشكی را با دقت بیشتری نسبت به برخی پزشكان انجام دهند.
شناسایی سرطان و توسعه داروهای جدید با استفاده از هوش مصنوعی برای شبیهسازی مولكولها و تسریع فرآیند تولید داروها، نمونههایی از این پیشرفتها هستند. پزشكی شخصیسازیشده كه درمانها را بر اساس دادههای ژنتیكی و سبك زندگی بیماران تطبیق میدهد، از مسائل كلیدی در این حوزه است.
شجاعان عنوان كرد: در بازدیدی كه از كره جنوبی داشتم، شاهد بودم كه چگونه دولت الكترونیك با استفاده از هوش مصنوعی، توصیههایی درباره رفتارهای روزمره افراد ارایه میدهد. مثلاً نوع غذا یا میزان فعالیت بدنی هر فرد بر اساس دادههای موجود تعیین میشود. این اطلاعات میتواند به شكلگیری تصمیمات پزشكی دقیقتر كمك كند. وی افزود: تحولات دیگری نیز در حوزه بازاریابی در حال وقوع است.
امروزه محصولات بر اساس رفتار خرید كاربران تحلیل میشوند. به عنوان مثال، در پلتفرمهایی مانند آمازون و نتفلیكس، مدیریت هوشمند موجودیها و تحلیل احساسات مشتریان به شكل قابل توجهی در حال انجام است. شجاعان تاكید كرد: سالها در صنعت كار كردهام و میدانم كه مباحث مرتبط با مدیریت پروژه (PM) تا چه اندازه اهمیت دارند.
وقتی این مباحث را با هوش مصنوعی تركیب كنیم، نتایج شگفتانگیزی حاصل خواهد شد؛ از جمله كنترل كیفیت با دید رایانهای كه توسط هوش مصنوعی انجام میشود. وی ادامه داد: در نهایت، بحث زنجیره تأمین و بهینهسازی فرآیندهای تولید نیز از جمله مواردی است كه باید مورد توجه قرار گیرد.
بهرهوری انرژی یكی دیگر از مسائلی است كه موجب تحول در صنایع شده و كاهش كیفیت نیز چالشی جدی است. بنابراین، باید توجه داشته باشیم كه اگر نتوانیم با این فنا
ریها همگام شویم، در هیچ بخشی قادر به رقابت نخواهیم بود؛ این مساله بسیار حائز اهمیت است.
مطالب مرتبط:
هوش مصنوعی و وعدههای آن برای افزایش بهرهوری و رشد اقتصادی