در اکوسیستم بهرهوری، هدف جذب حداکثری و همراهسازی همه فعالین اقتصادی خواهد بود. این اکوسیستم به تدریج توسعه و تکامل خود را رقم زده و با همراهسازی همه بازیگران، حرکت ملی بهرهوری را تسریع خواهد کرد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، اسماعیل حبیبی، کارشناس بهرهوری در یادداشتی نوشته است:
با توجه به رویکرد جدید سازمان ملی بهرهوری ایران، مبنی بر نگاه اکوسیستمی به مقوله بهرهوری، در این یادداشت، تلاش شده تا تفاوتهای میان سیستم و اکوسیستم بررسی و تبیین شود. رویکردی که در سند نظام ملی بهرهوری ایران (که اخیرا توسط شورای راهبری برنامه هفتم پیشرفت ابلاغ شده است) نیز مورد تاکید قانونگذار بوده است.
ویژگیهای اکوسیستم
بدیهی است هر اکوسیستمی خود ویژگیهای عمومی یک سیستم را داراست و در عین حال دارای برخی ویژگیهای خاص است که مفهوم اکوسیستم را متمایز میکند:
۱- در تعاریف، «اکوسیستم» یک سیستم طبیعی معرفی شده است که از موجودات زنده(انسان، حیوان، گیاه) و اجزای غیرزنده(محیط پیرامونی) تشکیل میشود.
با توجه به نقش محوری «نیروی انسانی» در اکوسیستم بهرهوری و پیچیدگی نظام انگیزشی و رفتاری انسان، میتوان اینگونه استنباط کرد که اکوسیستم بهرهوری یک سیستم کاملأ پیچیده است و پیشبینی رفتار و برونداد آن، نیازمند تحلیل عمیق، دقیق و همه جانبه موضوع است.
برعکس در سیستمهای ماشینی، پیشبینی و مدیریت رفتار سیستم از پیچیدگی کمتری برخوردار است. در سیستمها معمولا با متغیرهای کنترل شده مواجه هستیم در حالیکه اکوسیستم متغیرهای پیچیدهتر و غیرقابل کنترل دارد که تحت تاثیر عوامل طبیعی و محیطی هستند. همچنین تعاملات میان اجزای در اکوسیستم دقیق و خطی نبوده بلکه پویا، پیچیده و داینامیک است.
۲- هدف اصلی در اکوسیستم، «بقا و رشد» است و تعاملات طبیعی را در برمیگیرد. در اکوسیستمها علاوه بر همکاری میان اجزا، بعضا تضاد منافع، تنازع و رقابت برای بقا نیز شکل میگیرد. در اکوسیستم بهرهوری بایستی شرایط به گونهای فراهم شود که رفتار بهرهورانه تبدیل به یک انتخاب منطقی و طبیعی شود.
به عبارتی دیگر بهرهوری به صرفه و صلاح بنگاههای اقتصادی و همچنین افراد، تبدیل شود. در این نوع نگاه، بهرهوری (و نه رانتجوئی) یگانه رمز بقا و موفقیت پایدار بنگاههای اقتصادی است. بنگاههای اقتصادی غیربهرهور، به مرور زمان از بین رفته و منابع آنها به واحدهای بهرهور منتقل میشود و این همان مفهوم کارایی بازارهاست.
حاکمیت از طریق «ایجاد انگیزه» و نه از طریق ابلاغیه و بخشنامه، میتواند تعاملات بازیگران این اکوسیستم را جهت داده و موجبات تبادل ارزش میان آنان و تحقق منافع همه بازیگران را فراهم کند.
۳- قوانین سیستم توسط حاکمیت یا رگولاتور اعمال میشود اما در اکوسیستم همه چیز به رگولاتوری برنمیگردد و روابط بین بازیگران و اجزا از طریق همکاریهای دو یا چندجانبه شکل میگیرد.
قوانین با یک سطح حداقلی از طرف رگولاتور اعمال میشود اما مانع توسعه همکاریهای دوجانبه بین بازیگران نیست. با گذشت زمان خود بازیگران، اکوسیستم را شکل داده و توسعه میدهند. به عبارتی دیگر در اکوسیستم خود تنظیمگری اتفاق می افتد.
۴- با حذف یک جز از یک سیستم ماشینی، آن سیستم به شدت آسیب میبیند و موجب نابودی آن و عدم دستیابی به هدف میگردد. اما در اکوسیستم، حذف یکی از اعضا احتمالا به آن آسیب وارد میکند اما منجر به از کار افتادن کامل آن نمیشود.
در اکوسیستم بهرهوری، هدف جذب حداکثری و همراهسازی همه فعالین اقتصادی خواهد بود لکن برای آغاز این حرکت ملی، نیازی نیست تا منتظر حضور همه بازیگران باشیم. این اکوسیستم به تدریج توسعه و تکامل خود را رقم زده و با همراهسازی همه بازیگران، حرکت ملی بهرهوری را تسریع خواهد کرد. معرفی نمونههای موفق عملکردی و نتایج حاصله، می تواند در اقناع و همراهسازی سایر بازیگران، مفید واقع گردد.
۵- اکوسیستم معمولا تابآوری بالایی داشته و در برابر اختلالات، با تکیه بر ویژگی پویایی و انعطافپذیری، خود را بازسازی و احیا میکند. اکوسیستم تلاش میکند تا «تعادل طبیعی» خود را حفظ کند و همین تلاش برای تطبیق با تغییرات محیطی است که «فرایند تکامل طبیعی» اکوسیستم را رقم میزند. در اکوسیستم بهرهوری نیز سیاستها، در تطابق با تغییرات تکنولوژیکی یا تغییر محیطی (اعم از تغییرات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، محیط زیستی) میبایست بهروزآوری شود.
ضرورت برگزیدن رویکرد اکوسیستمی برای ارتقای بهرهوری
سازمان ملی بهرهوری ایران، نیز ۵ عامل زیر را دلایل برگزیدن رویکرد اکوسیستمی برای ارتقای بهرهوری معرفی کرده است:
۱.پیچیدگی و تنوع بازیگران عرصه بهرهوری
۲.ماهیت پویای بهرهوری و لزوم انطباق با تغییرات محیطی
۳.لزوم انعطاف در سیاستگذاری
۴.ضرورت پرداختن به ابعاد اجتماعی و زیستمحیطی در کنار ابعاد اقتصادی
۵.همافزایی و تعامل میان بازیگران
مطالب مرتبط:
وعده جدید سازمان بهرهوری: گذر از رویکرد دستوری به «اکوسیستم بهرهوری»