اقتصاد ایران برای افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت کالاها و خدمات، نیازمند گسترش روابط تجاری و استفاده از مزیتهای بازارهای مختلف جهانی است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، پیمان مولوی در تعادل نوشته است:
پس از تفاهم اخیر میان ایران و امریکا، بحث درباره امکان خرید برخی کالاهای اساسی و مورد نیاز ایران از بازار امریکا دوباره در فضای اقتصادی کشور مطرح شده است. این موضوع موافقان و مخالفان خود را دارد، اما از نگاه برخی اقتصاددانان، تنوعبخشی به سبد واردات و صادرات میتواند بخشی از مسیر بهبود کارایی اقتصاد و ارتقای جایگاه ایران در شاخصهای تجارت جهانی باشد.
شخصا معتقدم اقتصاد ایران برای افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت کالاها و خدمات، نیازمند گسترش روابط تجاری و استفاده از مزیتهای بازارهای مختلف جهانی است. با طرح بحث درباره امکان خرید برخی اقلام اساسی و مورد نیاز ایران از ایالات متحده، مطابق روال معمول، چنین موضوعی در فضای اقتصادی و رسانهای کشور با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده و موافقان و مخالفان هر کدام دیدگاههای خود را مطرح میکنند. با این حال، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد نگاه اقتصادی و مبتنی بر منطق بازار به این مساله است.
در اقتصاد مفاهیمی مانند «مزیت نسبی» و «مزیت مطلق» مطرح بوده و اهمیت بسیاری دارند؛ مفاهیمی که اساس تجارت بینالملل را شکل میدهند. بر اساس این نظریهها، هر کشور باید کالاها و خدماتی را تولید کند که در آنها کارآمدتر است و در مقابل، کالاهایی را که دیگر کشورها با کیفیت بهتر یا هزینه کمتر تولید میکنند از طریق تجارت تأمین کند.
اگر به رفتار مصرفی جامعه ایران نگاه کنیم، میبینیم که مردم در عمل همین منطق اقتصادی را دنبال میکنند. برای مثال، در بسیاری از شهرهای ایران بخش قابل توجهی از مردم از تلفنهای همراه یا رایانههای ساخت شرکتهای امریکایی مانند اپل استفاده میکنند. دلیل این انتخاب نیز صرفاً نام کشور سازنده نیست، بلکه کیفیت، فناوری و کارایی بالاتر این محصولات است.
به بیان ساده، مصرفکننده ایرانی به دنبال محصولی است که کیفیت بهتر و ارزش اقتصادی بیشتری ارایه دهد. از همین منظر، این پرسش مطرح میشود که چرا در حوزه برخی کالاهای دیگر، بهویژه کالاهای اساسی یا صنعتی، چنین منطقی کمتر مورد توجه قرار میگیرد. اگر کالایی در هر نقطهای از جهان بتواند با کیفیت بهتر یا قیمت مناسبتر در اختیار اقتصاد ایران قرار گیرد، منطقی است که امکان استفاده از آن فراهم باشد.
در واقع تجارت بینالملل زمانی معنا پیدا میکند که کشورها بتوانند بدون محدودیتهای غیرضروری از ظرفیتهای یکدیگر بهره ببرند.از سوی دیگر، گسترش مبادلات اقتصادی یک مسیر دوطرفه است. همانطور که ایران میتواند از بازارهای مختلف کالا یا فناوری وارد کند، ظرفیتهای صادراتی قابل توجهی نیز در اختیار دارد.
محصولاتی مانند فرش، پسته، صنایع دستی و بسیاری از کالاهای کشاورزی و صنعتی ایران میتوانند در بازارهای جهانی، از جمله بازار امریکا، جایگاه قابل توجهی داشته باشند. بنابراین افزایش مبادلات تجاری صرفاً به معنای واردات نیست، بلکه میتواند فرصتهای جدیدی برای صادرات نیز ایجاد کند.
در این میان، حوزه کالاهای اساسی تنها یکی از بخشهایی است که امکان توسعه همکاری در آن وجود دارد. اقتصاد امریکا یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان است و در بسیاری از صنایع، از کشاورزی گرفته تا فناوریهای پیشرفته، ظرفیتهای گستردهای دارد. برای مثال در حوزه محصولات کشاورزی مانند سویا یا برخی نهادههای دامی، امریکا یکی از تولیدکنندگان بزرگ جهانی است.
دسترسی به چنین بازارهایی میتواند در تأمین پایدار برخی نیازهای اقتصادی موثر باشد. با این حال، موضوع تجارت با اقتصادهای بزرگ نباید صرفاً به چند قلم کالا محدود شود. در نگاه کلان، آنچه اهمیت دارد دسترسی به فناوری، دانش فنی و محصولات باکیفیت است. در حوزههایی مانند تجهیزات پزشکی، فناوریهای صنعتی یا حتی برخی صنایع مصرفی، بسیاری از کشورها از جمله امریکا تولیدکنندگان پیشرو به شمار میروند.
تعامل اقتصادی با این بازارها میتواند به ارتقای کیفیت خدمات و محصولات در داخل کشور نیز کمک کند. از منظر شاخصهای اقتصادی نیز گسترش تجارت خارجی اهمیت قابل توجهی دارد. یکی از شاخصهایی که وضعیت اقتصاد کشورها را در این حوزه نشان میدهد، شاخص «آزادی تجاری» است.
بر اساس برخی ارزیابیهای بینالمللی، رتبه ایران در این شاخص چندان مطلوب نیست و محدودیتهای موجود در تجارت خارجی یکی از عوامل این وضعیت محسوب میشود. هرچه امکان تعامل آزادتر با بازارهای جهانی فراهم شود، احتمال بهبود این شاخص نیز افزایش خواهد یافت.
بهبود رتبه در شاخص آزادی تجاری صرفاً یک عدد در گزارشهای بینالمللی نیست، بلکه میتواند نشانهای از پویایی بیشتر اقتصاد باشد. وقتی فعالان اقتصادی بتوانند از بازارهای مختلف جهان کالا وارد کنند یا محصولات خود را صادر کنند، رقابت افزایش مییابد، کیفیت کالاها ارتقا پیدا میکند و در نهایت مصرفکنندگان نیز از این روند بهرهمند میشوند.
در چنین شرایطی، تنوعبخشی به شرکای تجاری میتواند یکی از ابزارهای مهم برای افزایش انعطافپذیری اقتصاد باشد. وابستگی بیش از حد به یک یا چند بازار محدود ممکن است در شرایط بحران یا تنشهای اقتصادی مشکلاتی ایجاد کند. در مقابل، گسترش روابط اقتصادی با طیف متنوعی از کشورها میتواند ریسکهای تجاری را کاهش دهد و مسیرهای بیشتری برای تأمین کالا یا صادرات فراهم کند. در نهایت، آنچه باید در مرکز تصمیمگیریهای اقتصادی قرار گیرد منافع ملی و کارایی اقتصادی است. اگر گسترش روابط تجاری با هر کشوری بتواند به بهبود کیفیت کالاها، کاهش هزینهها، افزایش صادرات و ارتقای فناوری در کشور کمک کند، بررسی و استفاده از این ظرفیتها میتواند به سود اقتصاد ایران باشد.
مطالب مرتبط: