پدیده سالمندی بر اندازه و ترکیب نیروی کار که نقش مهی در رشد اقتصادی و ارتقای بهرهوری دارد، تأثیر میگذارد. کشورهای با نرخ باروری پایین یا رو به کاهش، با افزایش بسیار کم یا حتی کاهش عرضه نیروی کار مواجه هستند. کاهش تعداد شاغلان ممکن است اثرهای منفی بر رشد اقتصادی، ارتقای بهرهوری و تأمین رفاه همگانی در سطح کلان داشته باشد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از وبسایت سازمان بهره وری، کاهش روند رشد جمعیت در واقع منجر به سنگینترشدن وظیفه تأمین نیازهای روزافزون جمعیت سالمند خواهد شد و این مسئله میتواند بر شیوههای تولید کالاها و خدمات و کارآیی کلی اقتصاد اثرگذار باشد. یکی از چالشهای اساسی کشورهای دارای نرخ باروری پایین، حفظ سطح رفاه جامعه همزمان با سالمندی تدریجی نیروی کار است.
برآوردهای سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی حاکی از آن است که تا سال ۲۰۳۰ میلادی جمعیت سالمندان در دنیا از ۹درصد به ۱۶درصد و در ایران از ۶/۵ درصد به ۱۷/۵ درصد خواهد رسید . از نظر ساختار سنی جمعیت نتایج سرشماریها بیانکننده این است که رشد بیرویه و پرشتاب جمعیت در دهه اول بعد از انقلاب سبب گستردگی قاعده هرم سنی یعنی جمعیت جوان در ایران شده است و تعداد سالمندان ایران از کمتر از ۱/۲میلیون نفر در سال ۱۳۳۵ با بیش از ۶ برابرشدن در سال ۱۳۹۵ به بالای ۷/۴ میلیون نفر رسیده است.
این در حالی است که جمعیت کشور طی این مدت کمی بیشتر از ۴ برابر شده است و سرعت افزایش سالمندان در ۶۰ سال گذشته حدود دوبرابر جمعیت کشور افزایش یافته است. در آخرین سرشماری کشور در سال ۱۳۹۵ سهم سالمندان ۶۰ ساله و بیشتر ۹/۳ در صد بوده که از سال ۱۳۵۵ با ۵/۳ درصد همواره روند افزایشی داشته است.
به طوری که رشد مطلق جمعیت کشور در دوره ۱۳۸۵-۱۳۹۵ بهطور متوسط حدود ۲۶/۱درصد بوده است. در حالی که این میزان برای سالمندان ۶۰ ساله و بیشر طی همین دوره حدود ۸/۳ درصد یعنی 3برابر بهدست آمده است. این روند با توجه به انبوه موالیدی که در دهه ۶۰ داشتیم باعث میشود در سالهای آینده روند افزایشی تعداد و نسبت سالمندان با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.
به عبارت دیگر، میتوان گفت جمعیت سالمند کشور در عرض بیست سال (۱۴۰۵-۱۳۸۵) نزدیک به سه برابر خواهد شد. براساس منابع علمی جمعیتشناختی زمانی که ۸ درصد جمعیت را افراد ۶۵ ساله و بالاتر یا ۱۲ درصد جمعیت را افراد ۶۰ ساله و بالاتر تشکیل دهد، پدیده سالمندی استقرار مییابد. سالمندان براساس طبقهبندی سازمان بهداشت جهانی خود به سه گروه سالمندان جوان، سالمندان سالمند و سالمندان کهنسال طبقهبندی میشوند که در ایران بیش از ۷۰درصد سالمندان جوان هستند.
اگر رشد بهرهوری بهاندازهای نباشد که بتواند تغییرات احتمالی ناشی از عرضه نیروی کار را جبران کند، حفظ وضع موجود و بهبود استانداردهای زندگی با وجود افزایش جمعیت سالمند بسیار سنگین و مشکل میشود.
از آنجایی که در سطح کلان اقتصادی، بهرهوری از طریق پیشرفت در علم و دانش ارتقاء مییابد. این پیشرفتها منجر به نوآوریهایی در شیوههای کاری جدید، توسعه فناوریهای نوین و تولیدات جدید میشود.
با توجه به اینکه نوآوریها بیشتر بین شاغلان جوان مشاهده میشود، کوچکشدن سهم شاغلان جوان در نیروی کار منجر به پیشرفت کُند در علوم و فناوری میشود و این مسئله اثر معکوسی بر رشد بهرهوری دارد. از طرفی، عامل تجربه میتواند کاهش بهرهوری ناشی از افزایش سن را جبران کند مشروط بر اینکه تغییر در ساختار سازمانی، استفاده مؤثر از فناوری اطلاعات و ارتباطات، دستیابی بیشتر به آموزش و بازآموزی شاغلان بهعنوان ابزارهایی برای حفظ یا بهبود بهرهوری تعریف شود.
بنابراین در کشورهایی که بهخاطر سالمندی جمعیت باید رشد بهرهوری کار ارتقاء یابد ضرورت سرمایهگذاری در سرمایه انسانی، تحقیق و توسعه و سرمایه فیزیکی احساس میشود.