بهره‌وری نیروی انسانی در بخش کشاورزی

با توجه به مسئله کمبود نهاده‌ها و عدم استفاده اثربخش از آنها، بالابردن بهره‌وری عوامل تولید، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای افزایش عرضه محصولات است. مسائل نابهره‌وربودن نیروی کار در این بخش، عمدتا ناشی از مسائلی همچون ساختار سنی، میزان سواد، درآمد و سرمایه‌گذاری در بخش‌های آموزش و ترویج بوده و لازم است اقدامات لازم جهت غلبه بر وضع موجود و بهبود وضعیت بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی صورت گیرد.

به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از وبسایت سازمان بهره وری، احمدرضا ملکی، کارشناس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خوزستان در یادداشتی با عنوان « عوامل مؤثر بر ارتقای بهره‌وری نیروی انسانی بخش کشاورزی» نوشته است:

بخش قابل‌توجهی از جمعیت فقیر جهان در مناطق روستایی، به حرفه کشاورزی اشتغال دارد، بنابراین بهبود اقتصاد کشاورزی از طریق اصلاح شیوه‌های تولید می‌تواند یکی از مؤثرترین راه‌ها برای فقرزدایی باشد. از مسائل اصلی کشاورزی در کشورهای توسعه‌نیافته، بهره‌وری پایین نیروی انسانی است، به‌گونه‌ای که بهره‌وری نیروی کار در این بخش، نسبت به صنعت و خدمات؛ فاصله قابل‌توجهی دارد.

به‌منظور بهبود بهره‌وری در بخش کشاورزی، نیاز به ارتقای سطح سرمایه انسانی این بخش است. سرمایه انسانی دانش انباشته‌ای است که در فرایند بلندمدت توسعه منابع انسانی ایجاد شده و نیروی کارآمد و آگاه، برای این بخش تأمین می‌کند. نگارنده در ادامه به بررسی عوامل کاهنده بهره‌وری نیروی  انسانی بخش کشاورزی و راهکارهای غلبه بر آن پرداخته است.

کشاورزی که یکی از ظرفیت‌های اصلی اقتصاد کشور به‌شمار می‌آید، تأمین‌کننده بخش قابل‌توجهی از تولید ناخالص ملی، اشتغال، صادرات غیرنفتی و نیازهای غذایی است. ایران به‌دلیل چهار فصل‌بودن کشاورزی و داشتن آب‌وهوای معتدل می‌تواند با توانمندسازی بهره‌برداران، در رقابت جهانی به قطب تولیدات کشاورزی تبدیل شده و جایگاه مناسبی برای خود در سطح جهانی کسب کند.

محدودیت منابع در دسترس، افزایش جمعیت و رشد نیازها و خواسته‌های بشر باعث‌شده که دست‌اندرکاران بخش کشاورزی، افزایش بهره‌وری را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهند. انسان از دیرباز به‌دنبال استفاده بهینه از منابع خویش جهت افزایش تولید با صرف انرژی کمتر بوده که این امر در کشاورزی نیز مصداق داشته که نمونه بارز آن، تولید ادوات دست‌ساز در گذشته و تولید ماشین‌آلات کشاورزی خودران در دنیای امروز است.

نظر به اینکه نیروی انسانی شاغل در بخش کشاورزی نیز یکی از نهاده‌های تولید است، لازم است، برنامه‌هایی برای افزایش بهره‌وری این نهاده با ارزش، تدوین شود. نیروی انسانی یکی از مهم‌ترین عوامل تولید است که از طریق مشارکت در تولید چه به لحاظ فیزیکی و چه به لحاظ مدیریتی و تکنولوژیکی نقش بسیار برجسته‌ای در روند تولید ایفا می‌‌کند، از این رو، سرمایه انسانی پیشران مهمی برای توسعه اقتصادی است.

با توجه به مسئله کمبود نهاده‌ها و عدم استفاده اثربخش از آنها، بالابردن بهره‌وری عوامل تولید، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای افزایش عرضه محصولات است. مسائل نابهره‌وربودن نیروی کار در این بخش، عمدتا ناشی از مسائلی همچون ساختار سنی، میزان سواد، درآمد و سرمایه‌گذاری در بخش‌های آموزش و ترویج بوده و لازم است اقدامات لازم جهت غلبه بر وضع موجود و بهبود وضعیت بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی صورت گیرد.

مسائل نابهره‌وری نیروی کار بخش کشاورزی

مهم‌ترین دلیل عدم بهره‌وری در بخش کشاورزی، فقدان جذابیت این بخش جهت سرمایه‌گذاری به‌دلیل نرخ پایین برگشت سرمایه و مخاطرات آن است. وقتی کسب‌وکاری پُرریسک بوده و از سوی دیگر سودآور نباشد، به‌تدریج سرمایه‌گذاری در آن افت کرده و عوامل بقای آن حرفه نظیر فناوری و نیروی انسانی ماهر؛ کمتر رغبتی به ورود به آن بخش را پیدا می‌کند.

بنابراین دولت باید با سرمایه‌گذاری به‌موقع و هوشمندانه، موجبات تولید اقتصادی و رشد این بخش را فراهم کند تا با ورود ابزار مدرن و نیروی کار متخصص و آگاه، بهره‌وری نیروی انسانی نیز افزایش یابد. معضل دیگر بهره‌وری نیروی کار بخش کشاورزی، شیوه آموزش و ترویج است. در میان مباحث توسعه در کشور، آموزش را باید از اصول بنیادی و به‌مثابه ریشه درخت توسعه، عنوان کرد.

آموزش در سطوح و اشکال مختلف، از بنیان‌های توسعه به‌خصوص در مناطق روستایی به‌حساب می‌آید. در حال حاضر، نیاز به آموزش‌های محلی و توسعه آن در مناطق روستایی، از چالش‌های اصلی پیش‌روی نظام آموزش کشاورزی کشور است. از عوامل موثر بر کیفیت نظام آموزش بخش کشاورزی می‌توان به محتوای آموزشی، ویژگی سنی و استعداد فراگیران، مسائل اجتماعی، فرهنگی و عقاید مردم روستا و عوامل جغرافیایی اشاره کرد که ضروری است برنامه‌ریزی مناسبی برای گسترش کمی و کیفی تربیت و آموزش نیروی انسانی، صورت گیرد.

در همین زمینه بخوانید

 بررسی وضعیت بخش کشاورزی با رویکرد بهره‌وری

آموزه‌هایی برای ارتقای بهره‌وری کشاورزی

آموزش بهره‌وری: کشاورزی بدون خاک

ضرورت تقویت کشاورزی پایدار مبتنی بر جامعه در اعضای سازمان بهره‌وری آسیایی

در سطح آموزش عالی نیز باید به‌دنبال تقویت دوره‌های کاردانی مهارتی بود تا افراد دارای مهارت تربیت شوند. هرچند در ماده 3۱ و 3۳ و بند (ب) ماده ۶۵ قانون برنامه ششم توسعه به نظام آموزش کشاورزی اشاره شده و راه‌حل‌هایی برای کیفی‌سازی و تعادل‌بخشی بین پذیرفته‌شدگان بیان شده، اما آن‌طور که باید و شاید به این مهم پرداخته نشده است.

موضوع بعدی بحث تأمین مالی و ارائه تسهیلات به کشاورزان بوده تا بتوانند از نهاده‌های استاندارد و به‌روز و خدمات تخصصی استفاده کنند که از گذشته تاکنون به‌دلیل عدم تأمین وثیقه، همواره کشاورزان در اخذ تسهیلات با مشکل مواجه بوده‌اند. عامل بعدی، میزان مشارکت در تشکل‌های کشاورزی است که به کشاورزان امکان فعالیت جمعی، تشریک‌مشاعی و بهره‌مندی از خردجمعی در مواجهه با مشکلات را می‌دهد، اما فعالیت در قالب یک تشکل حرفه‌ای به‌رغم حمایت‌های دولتی، کمتر مورد اقبال عمومی از طرف کشاورزان قرار گرفته است.

تمام عوامل فوق هرکدام به‌نحوی و با ضرایب تأثیر مختلف، مانع از بهره‌وری نیروی انسانی شده که لازم است با اتخاذ تدابیر مناسب، زمینه برای برطرف‌شدن آنها و ایجاد زمینه بهره‌وری حداکثری مهیا شود.

اقدامات لازم برای ارتقای بهره وری نیروی انسانی در بخش کشاورزی

با توجه به مطالب گفته شده، می‌توان نتیجه گرفت، توسعه بخش کشاورزی، پیش‌شرط و نیاز ضروری توسعه اقتصادی کشور بوده و تا زمانی که موانع توسعه در این بخش برطرف نشود، سایر بخش‌ها نیز به شکوفایی، رشد و توسعه دست نخواهند یافت. به همین دلیل باید اقداماتی با هدف ارتقای بهره‌وری نیروی انسانی در بخش کشاورزی با حضور و حمایت تمام ارکان دولت صورت گیرد:

1-اتخاذ سیاست‌های مناسب همچون حمایت از قیمت محصولات کشاورزی و پایین‌آوردن هزینه‌های تولید، با هدف جاذبه بیشتری برای سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی

2-بازآفرینی نظام آموزش عالی کشاورزی به تناسب نیاز این بخش با اولویت تربیت تکنیسین‌های حرفه‌ای

3-اعطای تسهیلات کم‌بهره جهت افزایش قدرت اقتصادی کشاورزان و بهره‌مندی از فناوری‌های روز و خدمات تخصصی

4-بازنگری در سیاست‌های آموزشی و ترویجی کشاورزان متناسب با شرایط فرهنگی، اجتماعی و پتانسیل تولید هر منطقه

5-سازماندهی کشاورزان و بهره‌برداران در تشکل‌های تخصصی و حرفه‌ای جهت مدیریت دانش و هم‌افزایی نیروی کار

منابع:

  1. هادی‌نیا، زهرا، 1394، آموزش و بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی، دومین همایش یافته‌های نوین در محیط‌زیست و اکوسیستم‌های کشاورزی، تهران، https://civilica.com/doc/411742
  2. خلیلیان، صادق، رحمانی، فاطمه، 1387، بررسی عوامل موثر بر بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی ایران، نشریه: اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)، دوره: 22، شماره:1، صفحات :79-89
  3. مهربانی، وحید، 1396، اهمیت آموزش رسمی در ارتقای بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی: شواهدی از ایران، منطقه منا (MENA) و جهان، مجله راهبرد توسعه، شماره 52
  4. موسوی، سید روح‌الله، میرمحمدصادقی، جواد، 1391، فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد 4، شماره 2.
  5. رفیعی دارانی، هادی، زیبایی، منصور، 1382، اندازه دولت، رشد اقتصادی و بهره‌وری نیروی کار در بخش کشاورزی، مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه، شماره 43 و 44
  6. Nana Djomo, Jules Médard, 2012, The Effects of Human Capital on Agricultural Productivity and Farmer’s Income in Cameroon, Journal of International Business Research (CCSE), Vol. 5, No. 4.
  7. Ekamena Ntsama, Sabine Nadine, 2022, Does Human Capital Influence Agricultural Production? A Case Study on Cereals Production in the Cemac Zone, International Journal of Food and Agricultural Economics, Vol. 10, No. 2, 2022, pp. 131-141.

مطالب مرتبط:

گفتگوی بهره‌وری: توسعه فراگیر روستایی از طریق گسترش زنجیره‌های ارزش کشاورزی

«بهره‌وری» میوه دانش‌بنیان شدن کشاورزی است

مهاجرت استارتاپ‌های کشاورزی، چرا؟

توجه APO به کشاورزی ارگانیک در راستای ارتقای بهره‌وری

اشتراک گذاری:



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *