ایران تنها کشوری نیست که با ناترازی انرژی روبهرو بوده و است. به عنوان مثال کشورهایی همچون آلمان، کره جنوبی و ژاپن هم با ناترازی دست و پنجه نرم کرده و بر آن فائق آمده اند. در مسیر جبران ناترازی میتوان از تجارب دیگران آموخت.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، سعید رضویان، تحلیلگر حوزه انرژی در تحلیلی در روزنامه دنیای اقتصاد نوشته است:
ناترازی انرژی به وضعیتی اطلاق میشود که در آن تقاضا برای انرژی از عرضه آن پیشی میگیرد. این وضعیت میتواند به دلیل عوامل متعددی مانند کاهش تولید، نوسانات و افزایش فصلی مصرف، ظرفیت محدود تولید در ساعات اوج مصرف، زیرساختهای قدیمی، توزیع نابرابر منابع تولید، نگهداری و تعمیرات نیروگاهها، مدیریت نامناسب مصرف، ناکارآمدی سیستم توزیع و تغییرات غیرمنتظره در الگوهای مصرف ایجاد شود. ناترازی انرژی معمولا به قطعی برق، افزایش هزینهها و تاثیرات منفی بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم منجر میشود.
وضعیت تولید و مصرف برق: تولید، مصرف، صادرات و واردات برق در ایران، طبق گزارشهای شرکت مدیریت شبکه برق، در جدول شمارهیک قابل مشاهده است. همچنین جدول شماره۲ نشاندهنده وضعیت تولید، مصرف، صادرات و واردات برق برای کشورهای همسایه ایران در سال ۱۴۰۲ است. همانطور که مشاهده میشود، میزان تولید برق ایران سالانه حدود ۵۰میلیارد کیلووات ساعت از مصرف برق بیشتر است، اما به مقدار تولید و مصرف برق دیگر کشورهای همسایه بسیار نزدیک است و حدود ۵میلیارد کیلووات ساعت با هم اختلاف دارند.
چطور میشود که ایران با نسبت ۱۰برابری اختلاف تولید از مصرف در مقایسه با کشورهای همسایه، دارای ناترازی برق شدید باشد، ولی برای مثال کشورهای امارت و عربستان مصون از ناترازی باشند؟ جواب این سوال در مدیریت بهینه شبکه، استفاده از فناوریهای جدید، کنترل الگوهای مصرف و مجهز بودن نیروگاهها به سامانههای مدرن است که متاسفانه ایران چند سالی است در سراشیبی مستهلک شدن تجهیزات افتاده است.
اهمیت میزان ناترازی
براساس نمودارها، میزان تولید و مصرف برق سالانه در ایران به مقدار حدودا یکسانی افزایش یافته است و میزان تولید برق از میزان مصرف آن بیشتر است. پس چرا ناترازی برق وجود دارد؟ ناترازی برق در فصلهای اوج مصرف مثل تابستان و زمستان به شکلی واضح پدیدار میشود، بهطوری که موجب قطعی برق در نواحی مسکونی و صنعتی میشود. بهمنظور درک بهتر این موضوع بهتر است به نمودار «میزان ناترازی برق در ایران» توجه کرد. این میزان ناترازی برق طی سالهای اخیر، نشاتگرفته از ناترازی حاصل از میزان اوج مصرف برق است.
ایران در رتبه سوم لیست بیشترین میزان ناترازی برق
میزان ناترازی برق در ایران در فصل تابستان حدود ۶هزار مگاوات و در فصل زمستان حدود ۴هزار مگاوات است. این رقم برای عربستانسعودی و چین در تابستان به ترتیب حدود هزار و ۱۵۰۰مگاوات و برای آمریکا تقریبا صفر است. براساس گزارش بانک جهانی و آژانس بینالمللی انرژی، ایران در رده سوم لیست کشورهای دارای بیشترین میزان ناترازی برق قرار دارد.
سه کشوری که از بحران ناترازی انرژی عبور کردهاند
آلمان: ایران تنها کشوری نیست که با ناترازی انرژی روبهرو بوده و است. در دهه ۱۹۹۰ آلمان با چالشهای ناترازی انرژی بهخصوص در فصل زمستان روبهرو بود. این میزان ناترازی به طور متوسط حدود ۳هزار مگاوات بود که آلمان در قالب طرح «Energiewende» که به معنای تغییرات بنیادی در سیاستهای انرژی است، با هدف کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و هستهای و افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر آغاز شد.
آلمان از سال ۲۰۰۰ با توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر خود و سرمایهگذاری وسیع در انرژیهای بادی و خورشیدی و تنظیم قوانین حمایتی (توسعه انرژیهای تجدیدپذیر)، از سال ۲۰۰۵ با اعمال مالیات بر مصرف سوختهای فسیلی و تشویق به استفاده از انرژیهای پاک (سیاستهای مالیاتی) توانست بعد از گذشت ۱۰سال، در سال ۲۰۱۰ به ظرفیت کلی ۵۰هزار مگاوات حاصل از منابع تجدیدپذیر برسد و از ناترازی انرژی عبور کند. این کشور توانست تولیدات برق خود را از منابع تجدیدپذیر از حدود ۶درصد در سال ۲۰۰۰ به بیش از ۳۰درصد در سال ۲۰۱۰ و به ۴۰درصد در سال ۲۰۲۰ برساند.
ژاپن: ژاپن هم پس از بحران هستهای فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ به میزان ناترازی انرژی ۱۰هزار مگاوات رسید. این کشور از سال ۲۰۱۲ با اقداماتی همچون سرمایهگذاری در انرژیهای خورشیدی و بادی و توسعه تکنولوژیهای نوین (توسعه انرژیهای تجدیدپذیر)، بهبود زیرساختهای توزیع برق و توسعه سیستمهای هوشمند مدیریت مصرف (بازسازی زیرساختها)، بهبود بهرهوری در صنایع و ساختمانها، توسعه تکنولوژیهای صرفهجو در مصرف انرژی (افزایش بهرهوری انرژی)، ارائه یارانه و تسهیلات مالی برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر (سیاستهای مالی و حمایتی) توانست پس از گذشت هشتسال، در سال ۲۰۲۰ از ناترازی انرژی عبور کند و تولید برق از منابع تجدیدپذیر را از حدود یکدرصد در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۲۰درصد در سال ۲۰۲۰ برساند تا ظرفیتی حدود ۴۰هزار مگاوات از نیروگاههای خورشیدی دریافت کند.
کرهجنوبی: کرهجنوبی نیز مسیری همچون آلمان و ژاپن را طی کرد و در اوایل دهه ۲۰۰۰، به ناترازی انرژی در حدود ۵هزار مگاوات رسید. این کشور از سال ۲۰۰۵ با اقداماتی همچون سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی و بادی، بهبود کارآیی انرژی در صنایع و ساختمانها، بهبود سیستمهای حملونقل، ارائه تسهیلات مالی و یارانهها برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، اعمال سیاستهای تشویقی برای کاهش مصرف انرژی و افزایش بهرهوری و نوسازی و بهروزرسانی نیروگاههای حرارتی توانست پس از گذشت هشتسال، در سال ۲۰۱۳ ناترازی انرژی را به صفر برساند و تولید برق از منابع تجدیدپذیر را از حدود ۲درصد در سال ۲۰۰۵ به بیش از ۱۰درصد در سال ۲۰۱۳ برساند.
موفقیت این کشورها در عبور از ناترازی انرژی به دلیل ترکیبی از سیاستهای کارآمد، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، بهبود بهرهوری انرژی و نوسازی زیرساختهای انرژی بوده است. ایران نیز میتواند با اختصاص بودجه و برنامهریزی بلندمدت در انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی و با بهرهگیری از تجربیات این کشورها و اجرای سیاستهای مشابه و ورود شرکتهای بینالمللی در حوزه انرژی به بهبود وضعیت شبکه انرژی خود کمک کند و از سد ناترازی انرژی که چند سال است گریبانگیر حوزه انرژی شده است عبور کند.