جعفر عسگری، مدرس و مشاور بهره وری در یادداشتی با تشریح مفاهیمی مانند «جهش تولید»، تعطیلات زیاد و توقف تولید را از موانع تولید در شرایط کنونی کشور دانسته و راهکارهای بهره ورانه را در این زمینه پیشنهاد داده است.
به گزارش پایگاه خبری بهره وری نیوز وی در این یادداشت اختصاصی برای این پایگاه خبری نوشته است:
الف- جهش تولید
تولید در اقتصاد و مدیریت شامل مجموعه فعالیتهایی است که منابع دراختیار را، مانند مواد اولیه، انرژی و … به کمک عوامل تولید مانند نیروی انسانی، ماشینآلات، ساختمان و … درچارچوب دانش و تکنولوژی تولید به محصولات شامل کالاها و خدمات موردنیاز برای استفاده و مصرف مردم و موسسهها تبدیل میکند.
تولید مهمترین متغیر و عامل اقتصاد هر کشور محسوب می شود چرا که موجب ایجاد اشتغال، افزایش درآمد، بهبود رفاه و آسایش مردم، کاهش وابستگی به کشورهای دیگر، صادرات و ارزآوری، تحقق رشد اقتصادی و به خصوص تحقق اهداف برنامه ها و نیز تحقق شعارهای متداول مسئولان ارشد کشور به مردم وموسسه ها می شود.
به دلایل اهمیتی که تولید در اقتصاد کشور دارد، در آغاز برنامههای ۵ ساله چهارم، پنجم ، ششم و هفتم، قانون گذار مصوب کرده است که متوسط سالانه رشد تولید برابر ۸ درصد باشد تا سایر اهداف مصوب برنامه را تامین و پشتیبانی کند.
علاوه بر تصویب رشد 8درصدی تولید در برنامه هفتم پیشرفت (۱۴۰۳-۱۴۰۷)، مقام معظم رهبری به دلیل نقش و اهمیت تولید در اقتصاد و مدیریت کشور و بخصوص در شرایط حاضر که با انبوهی از مشکلات اقتصادی و مدیریتی مواجه هستیم، شعار سال جاری را جهش تولید با مشارکت مردم تعیین کرده است. در ارتباط با این شعار بسیار مهم، حداقل ۳ نکته زیر مطرح است:
یک – رشد تولید با جهش تولید از نظر تعریف ومحتوی تفاوت دارد به طوری که در رشد تولید هر میزان افزایش در تولید سالانه به منزله رشد تلقی می شود، کما اینکه قانون گذار در برنامه های ۵ ساله، ۸ درصد افزایش تولید را به عنوان رشد تولید نامگذاری کرده است، در حالی که از عنوان جهش تولید انتظار فوران و افزایش بیشتر از معمول رشد تولید وجود دارد.
دو – با وجود تاکید قانونی بر رشد تولید سالانه ۸ درصد طی ۲۰ سال گذشته، متاسفانه، حتی برای یکسال هم ما شاهد رشد تولید ۸درصدی در اقتصاد کشورمان نبوده ایم و اینک که در نخستین سال اجرای برنامه هفتم پیشرفت کشور هستیم، برآوردهای حساب های اقتصادی در فصل بهار سال جاری گویای این واقعیت تلخ است که رشد اقصادی کشور معادل ۳/۲ درصد بوده که نه تنها نسبت به رشد تولید فصل بهار ۱۴۰۲ کاهش دارد، بلکه کمتر از نصف رشد ۸ درصدی برنامه هفتم بوده و درعین حال با شعار سال جهش تولید تفاوت بسیار نشان میدهد.
سه – با وجود واقعیت های تلخ مزبور، که دلایل و عوامل آنها را در درجه نخست بایستی در عملکردهای ناکارآمد برنامه های اقتصادی کشور و در درجه دوم در تحریم ها و محدودیت های ناشی ازآنها جستجو کرد، به باور گروهی از کارشناسان اقتصادی، اقتصاد ایران از چنان ظرفیت ها و پتانسیل های اقتصادی و اجتماعی بالقوه بالایی برخوردار است که در صورت توجه و التزام علمی وعملی برای استفاده بهینه از پتانسیلهای مزبور نه تنها رشد تولید ۸ درصدی بلکه حتی تحقق هدف جهش تولید نیز امکان پذیر می شود.
در همین زمینه بخوانید
الزامات زیربنایی ارتقای بهرهوری
هشدار بهرهوری به دولت، مجلس و اقتصاد ایران!
ب – تعطیلات زیاد و توقف تولید
در اینکه چرا رشد تولید و یا جهش تولید، با وجود مهم بودن نقش آن در رفع و یا تعدیل مشکلات اقتصادی کشور، در عمل تحقق نمی یابد به دلیل عوامل و موانع بسیاری است که بر سر راه حرکت ماشین تولید وجود دارد که اینجانب در مقالات قبلی خود به تعدادی از آنها مانند ناترازی های اقتصادی، هزینه های غیرضروری بودجه و اقتصاد، ناشایسته سالاری، ضرورت استفاده از اصلاح ساختارها و فرآیندها، ضرورت به کار گیری پلتفرم ها و فناوریهای نوین و … پرداخته ام و اینک در مقاله حاضر سعی می شود به یکی دیگر از موانع مهم تولید، که تعطیلات زیاد که نتیجه آن توقف تولید است، به اختصار اشاراتی داشته باشیم:
اقتصاد ایران طبق برآورد های کارشناسی حدود ۸ میلیون واحد اقتصادی دارد که روزانه به تولید کالاها و خدمات مورد نیاز می پردازند. از طرف دیگر، طبق محاسبات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ارزش تولید خالص داخلی (GDP) کشور در سال ۱۴۰۲ به قیمت جاری برابر ۱۳۹۲۴۲/۶ هزار میلیارد ریال بوده است.
لازم به توضیح است که تولید ناخالص داخلی از مابه التفاوت ارزش تولیدات کالاها و خدمات از ارزش مصارف واسطه استفاده شده برای تولیدات حاصل میشود که شامل مجموع ارزش افزوده اقتصاد کشور در یکسال است.
از طرف دیگر با توجه به اینکه از ۳۶۵ روز سال ۵۲ روز به دلیل تعطیلات روز جمعه و۲۷ روز به دلیل تعطیلات رسمی کشور ومجموعا ۷۹ روز تولید رسما صورت نمی گیرد، لذا متوسط ارزش افزوده ایجاد شده توسط اقتصاد کشور روزانه برابر ۴۸۶۸۶۲/۴ میلیارد ریال برآورد میشود. به عبارت روشنتر در قبال هر روز تعطیلی و توقف تولید اقتصاد کشور معادل ۴۸۶/۹ هزار میلیارد ریال زیان می بیند.
حال اگر به ۷۹ روز تعطیلات رسمی و قطعی مزبور، تعطیلات موردی ومقطعی به دلایل قطعی برق و گاز، حوادث طبیعی مانند زلزله و سیل، آلودگی هوا و نیز توقف های تولید ناشی از زمان تعمیر و نگهداری، کمبود مواد اولیه، سوءمدیریت و امثالهم را نیز اضافه کنیم، در آن صورت معلوم می شود که تولیدات کشور با چه موانع و محدودیت های زیادی مواجه است و چرا در طول ۲۰ سال گذشته، هرگز هدف مصوب قانونی مبنی بر رشد تولید ۸ درصد تحقق نیافته است!!
ج- راهکارهای بهره وری برای کاهش توقف تولید
ساده ترین تعریف بهره وری استفاده بهینه از امکانات موجود شامل نیروی انسانی، ماشین آلات، ساختمان، انرژی بودجه، مدیریت، اطلاعات و … برای تولید کالاها و خدمات بیشتر و بهتر است و بر اساس این تعریف، در روزهایی که به دلایل موجه و یا غیرموجه واحدهای تولیدی کشور تعطیل هستند و در زمانهای مزبور تولید کالاها و خدمات صورت نمی گیرد و متقابلا در همان زمانهای توقف تولید، پرداخت بخشی از هزینه ها از جمله پرداخت جبران خدمات کارکنان، هزینه تامین اجتماعی و بازنشستگی، سود و بهره تسهیلات دریافتی از بانکها و موسسات اعتباری، بخشی از هزینه های سربار تولید و … به واحد های اقتصاد کشور تحمیل میشود، در چنین شرایطی زیان و صدمات وارده بر تولیدات کشور دوچندان میشود.
در چنین شرایطی و با توجه به اینکه:
* متوسط رشد تولید سالانه اقتصاد در برنامه هفتم برابر ۸ درصد پیش بینی شده است.
* شعار سال ۱۴۰۳ جهش تولید با مشارکت مردم تعیین شده است.
* رییس جمهور محترم در دو هفته پیش رسما اعلام کردند که کشور در شرایط جنگ اقتصادی قرار دارد.
* مشکلات عدیده ای مانند ناترازی های اقتصادی، نرخ تورم بالا، مطالبات به حق مردم و بنگاههای اقتصادی،
* تحریمهای خارجی و… محدودیت های بسیاری برای اقتصاد و مدیریت کشور ایجاد کرده است.
* و …
آیا در چنین شرایط سختی تعطیلات زیاد و توقف تولید به دلایل موجه و یا غیرموجه با مصالح اقتصاد کشور و منافع ملی سازگاری دارد؟!
پاسخ این سوال اساسی با عقلانیت و منطق اقتصاد و بهره وری، بدون تردید منفی است و لذا ضرورت دارد با روشهای علمی – کاربردی نسبت به رفع موانع فراراه توقف تولید و از جمله کاهش تعطیلات رسمی و یا موردی اقدام عاجل به عمل آید.
در مورد موضوع کاهش بهینه تعداد روزهای تعطیلی، مراجع ذیصلاح و نیز مسئولان ارشد باید بررسی و اتخاذ تصمیم کنند، اما توصیه جدی بهره وری این است که:
یک – تعداد تعطیلات رسمی کشور کاهش یابد.
دو – در صورتی که کاهش تعداد تعطیلات رسمی، به هر دلیل امکان پذیر نباشد، در برخی از روزهای تعطیل رسمی، واحدهای منتخب تولیدی کشور از تعطیل مستثنی و درقبال آن از مزایای خاص برخوردار شوند.
سه – با صرفه جویی در هزینه های مصرفی غیرضروری و یا کمتر ضروری بودجه و اقتصاد کشور، تامین سرمایه گذاریهای لازم در زمینههایی که مزیت نسبی تولید وجود دارد، اقدامات، حمایتها و پشتیبانی های لازم صورت گیرد.
چهار – با رفع موانع تولید به ویژه در مواردی که توقف تولید اجباری به واحدهای تولیدی تحمیل میشود. (مانند موارد قطع برق و گاز و …) بستر مناسب برای رشد تولید ونیز جهش تولید فراهم شود.
خلاصه کلام اینکه اگر به طور واقعی و جدی طالب تحقق رشد ۸ درصدی تولید و حتی تحقق شعار مهم جهش تولید و از آن طریق طالب رفع یا تعدیل مشکلات رو به تزاید کشور هستیم، ضرورت اساسی وجود دارد که در مورد کاهش هدفمند ساعات و روزهای توقف تولید تجدید نظر اساسی معمول داریم.
مطالب مرتبط:
جهان به سوی هفته کاری ۴ روزه میرود