صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در ایران كه همواره یكی از اركان اصلی توسعه اقتصادی و اجتماعی كشور به شمار میرفته، این روزها در حال مواجهه با چالشهای جدی است. آمارهای جدید نشان میدهد كه با وجود رشد نسبی در برخی شاخصها، این صنعت در حال تجربه كاهش در میزان سرمایهگذاریها و درآمدهاست.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، با توجه به نوسانات اقتصادی، مشكلات ناشی از تحریمها و محدودیتها در واردات تجهیزات، وضعیت فعلی این صنعت بهویژه در بخشهای اینترنت ثابت و تلفن ثابت، نگرانیهایی را ایجاد كرده است. صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در ایران، به عنوان یكی از اركان كلیدی رشد و توسعه اقتصادی كشور، در چند دهه اخیر در حال تحول بوده است. این صنعت با پیشرفتهای چشمگیر در برخی بخشها و همچنین با چالشهای متعدد در سایر زمینهها روبرو بوده است.
در حالی كه این صنعت نقش بسزایی در بهبود كیفیت زندگی، رشد اقتصادی و اتصال به بازارهای جهانی ایفا میكند، آمارهای اخیر نشاندهنده روند كاهشی در برخی شاخصهای مهم آن است. این كاهشها در واقع بازتابی از شرایط اقتصادی و مشكلات مدیریتی كشور در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات بهشمار میروند.
درآمد و سرمایهگذاری در صنعت ICT ایران
طبق آمار رسمی ارایهشده توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، درآمد صنعت ICT ایران در سال ۱۴۰۲ به مبلغ ۱۲۷ هزار و ۸۱۰ میلیارد تومان رسید. با توجه به نرخ دلار حدود ۶۰ هزار تومان در اسفند ۱۴۰۲، این درآمد معادل ۲ میلیارد و ۱۱۶ میلیون دلار بوده است. این آمار نشاندهنده فعالیت و رشد بخشهایی از صنعت ICT كشور است كه میتواند به عنوان یك شاخص مثبت تلقی شود، اما در مقایسه با سالهای گذشته، این عدد همچنان كاهش یافته است.
در سال گذشته، حدود ۳۹ هزار میلیارد تومان در این صنعت سرمایهگذاری شده بود كه معادل حدود ۶۴۷ میلیون دلار است. این ارقام، علیرغم مثبت بودن ظاهر آنها، گواهی از روند كاهشی سرمایهگذاری در این بخش هستند. بهویژه با مقایسه این آمارها با دادههای سالهای گذشته، میتوان به وضوح مشاهده كرد كه سرمایهگذاریها در صنعت ICT ایران در حال كاهش است.
طبق اعلام رییس وقت سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در سال ۱۳۹۶، سه اپراتور ایرانسل، همراه اول و رایتل مجموعاً ۱.۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری كرده بودند. این رقم در سال ۱۴۰۱ به ۵۸۰ میلیون دلار كاهش یافت و اكنون، مجموع سرمایهگذاری در تمامی بخشهای صنعت ICT كشور، نه تنها اپراتورها، به ۶۴۷ میلیون دلار رسیده است. این تغییرات، بهویژه در عرصه سرمایهگذاری، نمایانگر چالشهای جدی پیشروی صنعت ICT ایران هستند.
روند تغییرات در اشتراكهای ارتباطی
اگر به بررسی روندهای مختلف در صنعت ICT بپردازیم، میتوان مشاهده كرد كه برخی شاخصها، علیرغم رشد، بهطور نسبی كاهشی بودهاند. یكی از این شاخصها، تعداد مشتركین تلفن همراه است. طبق گزارشهای سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، تعداد مشتركین تلفن همراه در پایان پاییز ۱۴۰۳ به ۱۵۹ میلیون و ۳۸۸ هزار عدد رسیده است.
این افزایش تعداد مشتركین موجب رشد ضریب نفوذ این بخش به ۱۸۵.۴۲ درصد شده است كه نشانهای از اشباع بازار تلفن همراه در كشور است. با این حال، این آمار نشاندهنده عدم توانایی صنعت در جذب مشتریان جدید بهطور معنادار است. در حالی كه ضریب نفوذ این بخش به میزان قابلتوجهی افزایش یافته، اما در بخشهای دیگر این صنعت، مانند تلفن ثابت و اینترنت ثابت، وضعیت متفاوتی مشاهده میشود.
افت مشتركین تلفن ثابت و كاهش تمایل به xDSL
در سالهای اخیر، تعداد مشتركین تلفن ثابت در ایران با كاهش قابلتوجهی مواجه شده است. طبق آمارهای گزارش پاییز ۱۴۰۳، تعداد مشتركین تلفن ثابت در كشور به ۲۸ میلیون و ۲۲۵ هزار عدد رسیده است كه نسبت به سال گذشته افتی ۲.۷۴ درصدی را نشان میدهد. این كاهش در استفاده از تلفن ثابت، همزمان با تغییرات در نوع نیاز و خواستههای كاربران در استفاده از فناوریهای ارتباطی، یكی از نشانههای تغییر الگوهای مصرف در ایران است.
این روند، علاوه بر كاهش اشتراكها در تلفن ثابت، در دیگر فناوریها نیز قابل مشاهده است. یكی از این فناوریها، اینترنت ثابت است كه با وجود رشد محدود مشتركین، همچنان ضریب نفوذ پایینی دارد. تعداد مشتركین اینترنت ثابت در ایران در پایان پاییز ۱۴۰۳ به ۱۱ میلیون و ۱۴۵ هزار عدد رسید، اما ضریب نفوذ آن همچنان پایین و برابر ۱۲.۹۷ درصد است.
این وضعیت بهویژه در مقایسه با تعداد مشتركین اینترنت همراه كه حدود ۱۱۶ میلیون نفر است و ضریب نفوذ آن به ۱۳۵ درصد رسیده، وضعیت نگرانكنندهای به نظر میرسد. رشد پایین استفاده از اینترنت ثابت، بیشتر بهدلیل تغییرات در فناوریها و ترجیح كاربران به اینترنت همراه است كه قابلیت جابهجایی و دسترسی راحتتری دارد.
رشد استفاده از فناوریهای نوین
با وجود كاهش استفاده از برخی فناوریهای قدیمی مانند xDSL، استفاده از فناوریهای جدید مانند فیبر نوری و TD-LTE در ایران در حال افزایش است. در واقع، دادههای مربوط به پاییز ۱۴۰۳ نشان میدهند كه تمایل به استفاده از فناوری xDSL در حال كاهش است و از طرف دیگر، تمایل به استفاده از فیبر نوری در حال افزایش است.
تعداد مشتركین xDSL از انتهای تابستان ۱۴۰۳ تا پایان پاییز ۱۴۰۳ حدود ۸۵ هزار نفر كاهش یافته، در حالی كه در همین مدت، حدود ۶۴ هزار اشتراك جدید فیبر نوری دایر شده است. این روند، بهویژه در شهرهای بزرگ، در حال شدت گرفتن است. فناوری TD-LTE، كه در حال حاضر یكی از گزینههای جدید برای اینترنت پرسرعت ثابت است، نیز در حال رشد است. در همین بازه زمانی، حدود ۶۵ هزار اشتراك جدید TD-LTE برقرار شده است كه نشانهای از تغییر جهت در نیاز كاربران به اینترنت پرسرعت ثابت است.
چالشهای اقتصادی و تاثیر آن بر صنعت ICT
چالشهای اقتصادی و مشكلات ساختاری در كشور، بهویژه در سالهای اخیر، تأثیر زیادی بر وضعیت صنعت ICT داشته است. محدودیتهای اقتصادی ناشی از تحریمها، نوسانات ارزی، و هزینههای بالای واردات تجهیزات ارتباطی، همگی در كاهش حجم سرمایهگذاریها و رشد صنعت تأثیرگذار بودهاند. بهویژه افزایش قیمت دلار و نوسانات شدید آن، باعث شده تا بسیاری از شركتها نتوانند پروژههای جدید را در این صنعت آغاز كنند.
علاوه بر این، نبود تسهیلات مناسب برای توسعه زیرساختها و تحقیق و توسعه در این بخش، از دیگر مشكلاتی است كه این صنعت با آن مواجه است. با توجه به آمارهای اخیر و روندهای مشاهدهشده، میتوان نتیجه گرفت كه صنعت ICT ایران، در حالی كه همچنان جایگاه خود را در اقتصاد كشور حفظ كرده، اما با مشكلات متعددی دستوپنجه نرم میكند.
كاهش سرمایهگذاریها، رشد كم در برخی بخشها و تغییرات در نیاز كاربران به فناوریهای جدید، همه نشاندهنده چالشهای پیشروی این صنعت هستند. برای مقابله با این مشكلات، ضروری است كه دولت و بخشهای خصوصی با همكاریهای مشترك، به توسعه زیرساختها، بهبود كیفیت خدمات و همچنین استفاده از فناوریهای نوین مانند فیبر نوری و TD-LTE توجه بیشتری داشته باشند تا از این طریق بتوانند جایگاه این صنعت را در اقتصاد كشور ارتقا دهند.
مطالب مرتبط:
گزارش بهرهوری: بررسی اثرات استفاده از فناوری اطلاعات بر بهرهوری تحقیق و توسعه