با وجود پیشرفتهای آموزشی و افزایش نرخ تحصیلات عالی در میان زنان ایرانی، آمارها و واقعیتهای بازار کار نشان میدهد که زنان در ایران همچنان با موانع ساختاری، فرهنگی و حقوقی متعددی در مسیر اشتغال پایدار و عادلانه مواجهاند.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، طبق آمار رسمی مرکز آمار ایران، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در سالهای اخیر همواره کمتر از ۲۰ درصد بوده است؛ این در حالی است که نرخ مشارکت مردان حدود سه برابر زنان برآورد میشود. این شکاف عمیق بیانگر فرصتهای شغلی محدود برای زنان و دشواریهای فراوان در ورود به بازار کار است.به
تبعیض در فرصتها و دستمزد
زنان اغلب در مشاغل غیررسمی و با امنیت شغلی پایین فعالیت میکنند و حتی در صورت فعالیت در مشاغل رسمی، معمولاً با نابرابری دستمزد نسبت به مردان مواجه میشوند. برای مثال، در بسیاری از شرکتها، زنان در سمتهای مشابه تا ۲۰ درصد کمتر از همتایان مرد خود حقوق دریافت میکنند.
موانع فرهنگی و اجتماعی
در برخی مناطق، نگرشهای سنتی و مردسالارانه مانع از ورود یا پیشرفت زنان در محیطهای کاری میشود. خانوادهها در برخی موارد، به ویژه در شهرهای کوچکتر، اشتغال زنان را محدود به مشاغل معلمی، پرستاری یا کارهای خانگی میدانند و این خود باعث کاهش تنوع انتخاب شغلی برای زنان میشود.
چالشهای حقوقی و حمایتی
قوانین کار ایران در بخشهایی همچون مرخصی زایمان و حمایت از مادران شاغل، هرچند در ظاهر حمایتی به نظر میرسد، اما در عمل باعث میشود کارفرمایان تمایل کمتری به جذب زنان داشته باشند. بهویژه در بخش خصوصی، بیم از هزینههای جانبی و الزامهای قانونی، باعث کاهش تمایل به استخدام زنان در سنین باروری میشود.
خشونت و آزار در محیط کار
یکی دیگر از مشکلات مهم، آزار جنسی و کلامی در محیطهای کاری است که اغلب گزارش نمیشود. نبود سیستمهای موثر رسیدگی و ترس از تبعات اجتماعی و شغلی، زنان را وادار میکند سکوت کنند.
بحران اشتغال پس از کرونا
همچنین، در دوران شیوع ویروس کرونا، زنان آسیبپذیرترین قشر بازار کار بودند. بسیاری از زنان شاغل در مشاغل خدماتی و غیررسمی، کار خود را از دست دادند و نرخ بیکاری زنان پس از کرونا نسبت به مردان افزایش بیشتری داشت. با وجود حضور پررنگ زنان در دانشگاهها و کسب مدارک عالی، آمارهای رسمی نشان میدهد که زنان ایرانی همچنان سهم اندکی در بازار کار دارند. تبعیض ساختاری، نگاه سنتی جامعه و نبود حمایتهای کافی قانونی، مسیر اشتغال زنان را پرسنگلاخ کرده است.
تحصیل میکنند، اما شاغل نمیشوند
طبق آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در پایان سال ۱۴۰۳ تنها ۱۵.۴ درصد بوده است؛ عددی که در مقایسه با میانگین جهانی بسیار پایین است. این در حالی است که نرخ مشارکت مردان بیش از ۴۵ درصد گزارش شده است؛ یعنی مردان تقریباً سه برابر زنان در بازار کار حضور دارند.
دو مشکل جدی: تبعیض دستمزد و موقعیت شغلی پایین
یک پژوهش دانشگاهی در سال گذشته نشان میدهد که زنان در مشاغل مشابه بهطور میانگین ۱۷ درصد کمتر از مردان حقوق میگیرند. علاوه بر این، اغلب زنان شاغل در موقعیتهای پایینرتبه یا غیرمدیریتی مشغول به کار هستند.
زنان نیروی درجه دوم به حساب میآیند
مریم رضایی، کارشناس اقتصاد اجتماعی در این باره به «تعادل» میگوید: مشکل تنها در آمارها نیست؛ نگاه غالب در بسیاری از شرکتها و سازمانها این است که زنان نیروهای درجه دوماند. همین ذهنیت باعث میشود زنان کمتر به پستهای مدیریتی برسند.
او میافزاید: بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای مجلس، بیش از ۵۵ درصد زنان شاغل در ایران در مشاغل غیررسمی و بدون بیمه و قرارداد کار میکنند. این وضعیت آنها را در برابر اخراج، تبعیض و حتی حوادث کاری آسیبپذیر میکند. بسیاری از این مشاغل شامل دستفروشی، فروشندگی، کار در کارگاههای خانگی و خدمات خرد است.
موانع فرهنگی سد مقاوم مقابل اشتغال زنان است
این کارشناس اقتصاد اجتماعی در بخش دیگری از سخنان خود به موانع فرهنگی در برابر اشتغال زنان اشاره کرده و ضمن اینکه موانع را سد مقاومی در برابر زنان میداند، اظهار میدارد: در بسیاری از خانوادهها، بهویژه در شهرهای کوچکتر، اشتغال زنان هنوز با نگاه منفی و محدودیتهای سنتی مواجه است.
خانوادهها اغلب شغلهای محدودی مانند معلمی و پرستاری را برای زنان مناسب میدانند و این باعث کاهش تنوع فرصتهای شغلی میشود. او همچنین به قوانین کار اشاره کرده و میگوید: هرچند قوانین کار از نظر تئوری برای حمایت از زنان تدوین شدهاند، اما در عمل گاه به زیان زنان عمل میکنند.
برای نمونه، مرخصی زایمان طولانی و الزامات حمایتی از مادران باعث میشود بسیاری از کارفرمایان رغبت کمتری به استخدام زنان در سن باروری داشته باشند. رضایی خاطرنشان میکند: قوانین حمایتی باید بازنگری شوند تا هم از زنان حمایت کنند و هم دغدغههای کارفرما را کاهش دهند؛ مثلاً با معافیتهای مالیاتی برای کارفرمایانی که زنان بیشتری استخدام میکنند.
آزار و ناامنی در محیط کار
مریم رضایی در ادامه به مساله آزار و اذیت در محیط کار اشاره میکند و میافزاید: مشکل دیگر، تجربه آزار جنسی و کلامی زنان در محیطهای کاری است. در یک نظرسنجی دانشگاهی که سال گذشته در تهران انجام شد، ۳۲ درصد از زنان شاغل گفتند که دستکم یکبار تجربه آزار داشتهاند.
با این حال، بسیاری از این موارد به دلیل نبود حمایت کافی و ترس از انگ اجتماعی هرگز گزارش نمیشود. او در پایان میگوید: با وجود شایستگی، تحصیلات و توانمندیهای فراوان زنان ایرانی، بازار کار هنوز برای آنان پر از تبعیض و ناامنی است. رفع این نابرابریها تنها با تغییر قوانین کافی نیست؛ بلکه نیازمند تغییر نگاه جامعه و سیاستگذاریهای هوشمندانهتر است.
آمارهای بازار کار در بهار ۱۴۰۴
مرکز آمار ایران، روز گذشته جدیدترین گزارش خود از وضعیت بازار کار ایران تا پایان بهار ۱۴۰۴ را منتشر کرد. در این گزارش که به صورت فصلی منتشر میشود، مهمترین شاخصهای بازار کار به تفکیک گروههای آماری مختلف مورد بررسی قرار میگیرد. دادههای مرکز آمار ایران حاکی از آن هستند که در سه ماهه نخست سال جاری، نرخ مشارکت اقتصادی در مقایسه با دوره مشابه سال قبل، ثابت باقی ماند، نرخ بیکاری کاهش یافت و نرخ اشتغال صعودی شد. با این حال، روند این سه شاخص اصلی بازار کار، در میان زنان و مردان متفاوت و دارای نکات حائز اهمیتی است.
نرخ بیکاری بهار ۱۴۰۴ به ۷,۳ درصد کاهش یافت
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، جمعیت در سن کار (۱۵ ساله و بیشتر) در بهار سال جاری به ۶۵ میلیون و ۸۴۳ هزار نفر رسید که ۴۱,۲ درصد از این رقم، معادل ۲۷ میلیون و ۱۰۴ هزار نفر، در بازار کار فعال بودند؛ یعنی این افراد یا شاغل بودند یا به دنبال کار میگشتند.
تعداد جمعیت بیکار کشور در بهار سال ۱۴۰۴ یک میلیون و ۹۸۱ هزار نفر بود تا نرخ بیکاری (نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال) در این مدت با کاهش ۰.۴ واحد درصدی نسبت به بهار سال قبل، به ۷.۳ درصد برسد. از سوی دیگر اما نرخ اشتغال (نسبت جمعیت شاغل به جمعیت فعال) با رشدی ۰.۲ واحد درصدی در مقایسه با سه ماهه سال ۱۴۰۳ به ۳۸.۲ درصد رسید.
۱۹,۷ درصد از جوانان بیکارند
آمارهای مرکز آمار ایران نشان میدهند که نرخ بیکاری در میان جمعیت جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله، در بهار سال جاری کاهشی ۰,۳ واحد درصدی را تجربه و رقم ۱۹.۷ درصدی را ثبت کرد. به علاوه، نرخ بیکاری در میان فارغالتحصیلان دانشجویی ۱.۲ واحد درصد عقبنشینی کرد و به سطح ۱۰.۴ درصد رسید.
مشارکت ۵ برابری مردان نسبت به زنان در بازار کار
بررسی و مقایسه دادههای بازار کار زنان و مردان حاکی از آن است که با وجود افزایش ۰,۱ واحد درصدی نرخ مشارکت مردان و صعود آن به ۶۸.۴ درصد، نرخ مشارکت زنان در بازار کار افتی ۰.۳ واحد درصدی را تجربه کرد و به ۱۴ درصد رسید.
نکته مهم در مقایسه بازار کار زنان و مردان، شکاف بزرگ بین نرخ مشارکت زنان و مردان است. طوری که این شاخص در مردان حدود پنج برابر زنان ثبت شده که از نقش کمرنگ زنان در بازار کار حکایت دارد.
دلسردی زنان بیکار از بازار کار
در بازار کار مردان، نرخ اشتغال با رشدی ۰,۳ واحد درصدی به ۶۴.۳ درصد رسید و نرخ بیکاری با عقبگردی ۰.۲ واحد درصدی، معادل ۶ درصد ثبت شد. از سوی دیگر، در بازار کار زنان اما نرخ اشتغال بدون تغییر نسبت به دوره مشابه سال گذشته در ۱۲.۱ درصد باقی ماند اما نرخ بیکاری کاهش قابل توجه ۱.۳ درصدی را تجربه کرد و رقمی معادل ۱۳.۷ درصد را ثبت کرد.
این کاهش چشمگیر در نرخ بیکاری زنان، همزمان با سکون نرخ اشتغال آنها، به این معناست که کاهش بیکاری نه به دلیل افزایش اشتغال، بلکه به علت دلسردی و خروج برخی زنان در جستوجوی کار از بازار کار رخ داده است.
فقدان شغل برای زنان تحصیلکرده
بررسی وضعیت کار زنان و مردان فارغالتحصیل آموزش عالی در بهار امسال، نشان میدهد که نرخ بیکاری در زنان تحصیلکرده، حدود دو برابر مردان بود. نرخ بیکاری زنان فارغالتحصیل آموزش عالی با کاهش ۲,۴ واحد درصدی در مقایسه با بهار سال گذشته، در سه ماهه امسال به ۱۷.۶ درصد رسید و این در حالی بود که این نرخ در مردان، با کاهش ۰.۷ واحد درصدی، رقم ۷.۱ درصد را ثبت کرد.
نکته قابل توجه در مورد این آمار، آن است که محاسبات نشان میدهند که حدود ۶۷ درصد از زنان بیکار، فارغالتحصیل آموزش عالی هستند. این در حالی است که نسبت مذکور برای مردان ۲۷.۳ درصد است. موضوعی که به نظر میرسد کمبود عرضه کار متناسب با شرایط زنان تحصیلکرده از یک سو و دیدگاه سنتی به حضور زنان در بازار کار از سوی دیگر، عوامل اصلی آن باشند.
مطالب مرتبط: