معاون راهبری بهرهوری سازمان ملی بهرهوری ایران بخشی از نابهرهوریها در حوزه بهرهوری کشور را تشریح کرد و گفت: شدت مصرف انرژی در ایران ۳.۵ برابر میانگین جهانی است و ضریب بازیافت نفت خام نیز گفت: ضریب بازیافت نفت در ایران ۲۳ درصد برآورد میشود، در حالی که میانگین جهانی ۴۰ درصد است.
به گزارش پایگاه خبری بهرهورینیوز، دکتر اسماعیل حبیبی ضمن تشریح وضعیت بحرانی بهرهوری انرژی در کشور، بیان کرد: در حوزه انرژی در کشور متأسفانه با دومینوی نابهرهوری مواجه هستیم به این معنا که در طول زنجیره تأمین انرژی و در هر یک از اجزای این زنجیره، مصداقهایی وجود دارد که نابهرهوری را تقویت و تشدید کرده و تا انتهای زنجیره، بخش اعظمی از انرژی هدر رفته و تنها درصد کمی از آن برای تولید ارزشافزوده بهکار گرفته میشود.
فهرستی از نابهرهوریها در بخش انرژی کشور
وی افزود: سالانه ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در فلرها سوزانده میشود که این امر علاوه بر هدررفت منابع عظیم انرژی، به آلودگی هوا نیز منجر میشود.
معاون راهبری بهرهوری سازمان ملی بهرهوری ایران درباره ضریب بازیافت نفت خام نیز گفت: ضریب بازیافت نفت در ایران ۲۳ درصد برآورد میشود، در حالی که میانگین جهانی ۴۰ درصد است. بر این اساس، افزایش تنها یک درصدی این ضریب، معادل استخراج ۶میلیارد مترمکعب نفت اضافی را به همراه خواهد داشت.
وی در خصوص راندمان نیروگاهها اظهار کرد: متأسفانه راندمان نیروگاههای ایران حدود ۴۰ درصد است، در حالی که کشورهای پیشرفته جهان به میانگین ۵۵ درصد دست یافتهاند.
حبیبی با اشاره به شاخص شدت مصرف انرژی، تصریح کرد: این شاخص در ایران ۳.۵ برابر میانگین جهانی است، در حالی که سرانه مصرف انرژی در بخش خانگی بیش از سه برابر جهان است.
وی ریشه این نابهرهوری را نظام تنظیمگری معیوب دانست و تأکید کرد: قوانین کشور بهگونهای نیست که بهرهوری مقرونبهصرفه باشد. یارانههای انرژی ارزان، انگیزه لازم برای صرفهجویی را از مردم و صنایع گرفته است.
حبیبی افزود: در برنامه ششم توسعه، تنها ۳۰ درصد از اهداف محقق شد و امید میرود، برنامه هفتم با اصلاح نظام انگیزشی، این روند نامطلوب را متوقف کند.
وی در خصوص برنامه ملی تخصیص یارانه به انتهای زنجیره توضیح داد: اجرای این برنامه از صنایع و اشخاص آغاز شده و در حوزه ارزهای دولتی و انرژی دنبال میشود، اما همچنان در مراحل اولیه قرار دارد و به همکاری همهجانبه نیازمند است.
بهرهوری «گنج پنهان» کشور است
حبیبی در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت بهرهوری در بخش کشاورزی گفت: متأسفانه در طول زنجیره تأمین محصولات کشاورزی، از مزرعه تا سفره خانوار، ۳۰ درصد محصولات در مراحل برداشت، مصرف، انتقال و انبارداری به صورت ضایعات از بین میرود.
وی افزود: برای تولید همین ۳۰ درصد ضایعات، حدود ۹ میلیارد مترمکعب آب مصرف میشود که معادل کل مصرف آب شرب خانگی کشور است. به عبارت دیگر، حجم آبی برابر با کل آب شرب ایران صرف تولید محصولاتی میگردد که نهایتاً به ضایعات تبدیل میشوند.
وی گفت: ما سومین کشور از نظر منابع نفتی، دومین کشور از نظر منابع گازی و پنجمین کشور از نظر مواد معدنی هستیم، اما متأسفانه رتبه تولید ناخالص داخلی ما متناسب با این منابع نیست. این نشان میدهد نتوانستهایم بهینه استفاده کنیم.
معاون راهبری بهرهوری سازمان ملی بهرهوری ایران در ادامه با اشاره به فرصتهای بهبود، یک راهکار مشخص ارائه داد: در صورت طراحی سایبان برای کولرهای آبی منازل و تجهیز آنها به پنل خورشیدی، ۸ هزار مگاوات ساعت صرفهجویی انرژی حاصل خواهد شد. این رقم معادل ظرفیت هشت نیروگاه اتمی بوشهر است.
وی افزود: همچنین با بهینهسازی موتور کولرهای آبی و نصب موتورهای جدید، حدود ۶۰ درصد در مصرف انرژی این تجهیزات پرمصرف خانگی صرفهجویی میشود.
حبیبی بهرهوری را «گنج پنهان» کشور دانست و تأکید کرد: راهکار مواجهه با محدودیتها، بهرهوری است. ناترازیها و محدودیتها با بهرهوری حل میشوند.
بهرهوری یک فرهنگ، سبک تفکر و سبک زندگی
حبیبی فرهنگ را کلید ماجرا دانست و گفت: بهرهوری را یک فرهنگ، سبک تفکر و سبک زندگی میدانیم. همه آحاد مردم از خانواده تا مدرسه و محل کار میتوانند نقشآفرین باشند. مشارکت مردم کلید ماجراست.
وی درباره اقدامات سازمان ملی بهرهوری ایران، توضیح داد: برنامه ارتقای بهرهوری بخشهای اقتصادی شامل آب و برق، کشاورزی، حملونقل، ساختمان و ارتباطات تدوین و ابلاغ شده است. همچنین دستگاههای اجرایی مکلفند برنامه ارتقای بهرهوری خدمات خود را بر اساس هشت شاخص مانند زمان ارائه خدمت، رضایت اربابرجوع و نرخ خطا ارائه دهند.
حبیبی در پاسخ به سؤالی درباره نقش بهرهوری در شرایط جنگی، گفت: برخی فکر میکنند بهرهوری موضوعی لوکس برای ایام ثبات است، در حالی که در جنگ با محدودیت بیشتر منابع، استفاده بهینه دوچندان ضروری میشود.
وی افزود: سازمان ملی بهرهوری ایران گزارشی با عنوان «سیاستهای پساجنگ» منتشر کرده که نگاه را از بازسازی صرف به «بهسازی» زیرساختها تغییر میدهد؛ مثلاً در مکانیابی احداث صنایع فولاد و پتروشیمی که قبلاً نقدهایی وارد بود، در بازسازی میتوان اشتباهات را اصلاح کرد.
وی گفت: در مجموع باید درسهایی را که در این سالها داشتیم در بازسازیها لحاظ کنیم و بهترین تصمیم را بگیریم. اکنون که با محدودیت جدیتر منابع مواجه هستیم، باید بهرهوری نیز جدیتر مورد توجه قرار گیرد.
اصلاح در بُعد مصرف سهلالوصولتر است
حبیبی درباره اقدامات سازمان متبوعش پس از حملات اخیر گفت: با وزارت نفت، وزارت صنعت و معدن و وزارت نیرو که آسیب بیشتری دیده بودند، جلساتی گذاشتیم و اهداف بهرهوری را مجدداً اولویتبندی کردیم. در شرایط فعلی، بهینهسازی مصرف باید پررنگتر و با اولویت بالاتری مورد توجه قرار گیرد.
وی درباره چالشهای تابستان پیش رو هشدار داد و گفت: بخشی از توان تولید و عرضه در این جنگ آسیب دیده است. تا زمانی که اصلاح الگوی مصرف در بُعد تقاضا اتفاق نیفتد، کماکان با ناترازیها مواجه خواهیم بود. از این رو در کوتاهمدت باید در بُعد مصرف با همکاری مردم موضوع را کنترل کنیم تا فرصتی برای بازسازی و بهسازی زیرساختها فراهم شود.
دکتر حبیبی در پاسخ به این سؤال که سهم دولت و مردم در هدررفت انرژی چقدر است، گفت: نگاه ما این نیست که بگوییم هر مشکلی داریم از مصرف است. ما در تمام حلقههای زنجیره تأمین انرژی با مصادیق جدی عدم بهرهوری مواجهیم. اما در شرایط ویژه فعلی، اصلاح در بُعد مصرف سریع و سهلالوصولتر است.
مدیران: الگوی مصرف بهینه انرژی باشند
وی افزود: مردم ایران در ایام جنگ در میدان حضور داشتند و از کشور دفاع کردند. در حوزه انرژی نیز باید پای کار باشند؛ همان گونه که دکتر پزشکیان آغازگر پویش بهینهسازی مصرف و صرفهجویی در میان آحاد مردم بود.
حبیبی همچنین خطاب به مدیران دولتی عنوان کرد: از دستگاههای دولتی و مسئولان محترم درخواست میکنم در بُعد مصرف انرژی بهویژه برق، خود بهعنوان الگو و مصداق رفتاری بهینه در معرض دید مردم قرار گیرند.
وی درباره سهم هر بخش در هدررفت انرژی گفت: در تولید و در بحث توزیع و انتقال، سهم بیشتری از هدررفت را داریم. اما همه این بخشها باید به جنبش ملی ارتقای بهرهوری بپیوندند.
معاون راهبری بهرهوری سازمان ملی بهرهوری ایران در پاسخ به سؤالی درباره مدیرانی که به تکالیف بهرهوری عمل نمیکنند، خاطرنشان کرد: ما دو دسته راهکار داریم؛ راهکارهای سختافزاری که نیازمند بودجه و سرمایهگذاری است و راهکارهای نرمافزاری که از جنس رفتار و شیوههای مدیریتی است و نیاز به بودجه خاصی ندارد.
وی افزود: پرداختن به بهرهوری باید خود بهرهورانه باشد. دستگاههای اجرایی باید ابتدا از طریق اصلاح رفتارها و ارتقای شیوههای مدیریتی به بهرهوری برسند و سپس سراغ راهکارهای سختافزاری بروند.
حبیبی درباره نظارت بر عملکرد دستگاهها تصریح کرد: در قالب جشنواره شهید رجایی که هر سال در هفته دولت نتایجش اعلام میشود، عملکرد دستگاههای اجرایی در شش محور ارزیابی و رتبهبندی میشود. محور ششم به موضوع بهرهوری میپردازد. آمار و اطلاعات در سایت اطلاعرسانی جشنواره در دسترس مردم است.
وی درباره وضعیت گاز در زمستان پیش رو هشدار داد و گفت: برخی تأسیسات گازی کشور مورد اصابت قرار گرفته و بخشی از ظرفیت تولید را از دست داده است. پیش از این نیز با ناترازی گاز مواجه بودیم. اگر مردم مشارکت جدی داشته باشند، فرصتی برای بازسازی ظرفیت ازدسترفته فراهم میشود.
وی افزود: اگر در مصرف خانگی صرفهجویی کنیم، همان گاز به بخش صنعت تخصیص پیدا میکند و چرخه تولید به حرکت درمیآید. در غیر این صورت ناچار به زمانبندی گاز صنایع خواهیم بود که روی اشتغال تأثیر مستقیم میگذارد.
اگر اختیار تام یکماهه در حوزه انرژی داشته باشید، چه میکنید؟
حبیبی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه «اگر اختیار تام یکماهه در حوزه انرژی داشته باشید، چه میکنید؟» گفت: سؤال سختی است. ولی با اولویت، نظام یارانهها و نظام قیمتگذاری را به عنوان علت ریشهای ناترازی انرژی اصلاح میکنم. نظر اکثریت کارشناسان نیز همین است.
وی تأکید کرد: باید نظام انگیزشی طراحی کنیم که بهرهوری مقرونبهصرفه باشد. یارانه آشکار و پنهان بخش انرژی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است. این باعث شده انگیزه حرکت به سمت بهرهوری در صنعت و خانوار وجود نداشته باشد.
حبیبی از ظرفیت «شرکتهای خدمات انرژی (ESCO)» گفت: دو آییننامه «کاربر برق» و «کاربر گاز» توسط هیئت دولت ابلاغ شده است. شرکتهای تأییدصلاحیتشده، بدون دریافت هیچ هزینهای از متقاضی، اقدام به صرفهجویی میکنند و حقالزحمه خود را از محل صرفهجویی ذریافت میکنند.
وی افزود: این یک بازی سهجانبه برد-برد است؛ هم برای شرکت، هم برای خانوار یا صنعت، هم برای کشور. هم اشتغالزایی برای جوانان فارغالتحصیل و هم رفع ناترازی بدون هزینه دولتی.
حبیبی در توضیح یک نمونه عینی گفت: اکنون در کشور حرکت گستردهای در زمینه تعویض موتور کولرهای آبی در حال انجام است. شرکتهای مجری، هزینه تعویض را تقبل میکنند و طی یک تا دو سال، از محل صرفهجویی حاصل در مصرف برق، درآمد کسب میکنند. در این فرایند، مردم هیچ هزینهای پرداخت نمیکنند.
وی در پایان گفت: بهرهوری راهبردی است که اگر اکنون به سمت آن حرکت نکنیم، هزینههای بیشتری بر کشور تحمیل خواهد شد. در شرایط کنونی، این موضوع باید با جدیت و اولویت بیشتری نسبت به گذشته مورد توجه مسئولان قرار گیرد.
مطالب مرتبط: