اگر تا چند سال پیش ساختوساز سنتی پاسخگوی نیاز بازار مسکن بود، امروز این شیوه دیگر توان همراهی با سرعت رشد تقاضا و افزایش هزینههای تولید را ندارد. در شرایطی که زمان اجرای پروژهها طولانیتر، قیمت مصالح گرانتر و بهرهوری پایینتر از گذشته شده است، صنعتیسازی ساختمان به عنوان راهکاری آزمودهشده در بسیاری از کشورهای جهان، بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، مقایسه تجربه ایران با کشورهای پیشرو نشان میدهد هرجا فناوریهای نوین، تولید کارخانهای و استانداردسازی فرآیندهای ساخت جایگزین روشهای سنتی شدهاند، سرعت ساخت افزایش یافته، کیفیت ارتقا پیدا کرده و هزینههای ناشی از اتلاف زمان و مصالح به شکل محسوسی کاهش یافته است؛ مسیری که کارشناسان معتقدند میتواند یکی از کلیدهای برونرفت بازار مسکن ایران از چالشهای امروز باشد.
در همین زمینه، محمد باکری، پژوهشگر و کارشناس حوزه مسکن، صنعتیسازی را یکی از مهمترین راهکارهای افزایش بهرهوری صنعت ساختمان و تسریع در تولید مسکن عنوان میکند؛ رویکردی که میتواند همزمان کیفیت ساخت، سرعت اجرا و مدیریت هزینهها را ارتقا دهد.
باکری با تشریح مفهوم صنعتیسازی ساختمان گفت: صنعتیسازی فقط به استفاده از قطعات پیشساخته محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از روشهای نوین طراحی، تولید و اجرای ساختمان است که با انتقال بخشی از فرآیند ساخت از کارگاه به کارخانه، امکان افزایش دقت، سرعت و کیفیت اجرا را فراهم میکند.
در این روش، بسیاری از اجزای ساختمان در محیطی کنترلشده تولید و سپس در محل پروژه نصب میشوند. به گفته این کارشناس، یکی از برداشتهای نادرست درباره صنعتیسازی، محدود کردن آن به استفاده از قطعات پیشساخته است؛ در حالی که این مفهوم، زنجیرهای از طراحی مهندسی، تولید استاندارد، کنترل کیفیت، حمل، نصب و اجرای دقیق پروژه را در بر میگیرد. در واقع، انتقال بخش مهمی از عملیات ساخت به کارخانه، موجب میشود فرآیند تولید ساختمان از شرایط متغیر کارگاهی فاصله گرفته و با استانداردهای دقیقتری انجام شود.
کاهش زمان ساخت مهمترین مزیت اقتصادی صنعتیسازی
یکی از مهمترین دغدغههای فعالان حوزه ساختمان، طولانی شدن زمان اجرای پروژهها و افزایش هزینههای ناشی از تورم و خواب سرمایه است؛ موضوعی که طی سالهای اخیر، بسیاری از پروژههای ساختمانی را با افزایش هزینه و کاهش صرفه اقتصادی روبرو کرده است.
باکری در این باره اظهار کرد: یکی از مهمترین چالشهای ساختوساز سنتی، طولانی بودن زمان اجرا و افزایش هزینههای ناشی از خواب سرمایه است. تجربه پروژههای صنعتی در کشورهای مختلف نشان میدهد که استفاده از فناوریهای نوین و قطعات پیشساخته، در صورت اجرای درست، میتواند زمان اجرای پروژهها را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
این موضوع علاوه بر کاهش هزینههای مالی، موجب تسریع در بهرهبرداری از پروژهها و افزایش سرعت عرضه مسکن به بازار خواهد شد. کارشناسان معتقدند کاهش زمان ساخت، علاوه بر کاهش هزینههای مالی سازندگان، میتواند سرعت گردش سرمایه را افزایش داده و در نهایت به افزایش عرضه واحدهای مسکونی در بازار منجر شود؛ موضوعی که در شرایط کنونی بازار مسکن ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است.
کاهش ضایعات ساختمانی و مدیریت بهینه منابع
یکی دیگر از مزیتهای صنعتیسازی، کاهش مصرف مصالح و جلوگیری از هدررفت منابع است. در روشهای سنتی، بخش قابل توجهی از مصالح ساختمانی به دلیل خطاهای اجرایی یا شرایط کارگاهی به ضایعات تبدیل میشود؛ اما تولید کارخانهای قطعات، امکان کنترل دقیق مصرف مواد اولیه را فراهم میکند.
باکری در این خصوص گفت: در ساختوسازهای سنتی، به دلیل اجرای بسیاری از عملیات در محیط کارگاه، میزان پرت مصالح و تولید نخالههای ساختمانی نسبتاً بالا است؛ در حالی که در روشهای صنعتی، به دلیل تولید کارخانهای، کنترل دقیق فرآیندها و استانداردسازی تولید، مصرف مصالح بهینهتر شده و حجم ضایعات ساختمانی و آثار زیستمحیطی نیز کاهش مییابد.
کاهش نخالههای ساختمانی، مدیریت بهتر مصرف مصالح و کاهش آثار زیستمحیطی، از جمله اهدافی است که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته به عنوان یکی از مزایای اصلی صنعتیسازی ساختمان شناخته میشود و میتواند نقش مهمی در توسعه پایدار صنعت ساختمان ایفا کند.
کیفیت بالاتر و ایمنی بیشتر در برابر زلزله
یکی از نگرانیهایی که گاهی درباره ساختمانهای صنعتی مطرح میشود، کیفیت و مقاومت این نوع سازهها است؛ موضوعی که کارشناسان آن را ناشی از برداشتهای نادرست میدانند. باکری در این باره توضیح داد: برخلاف برخی تصورها، کیفیت قطعاتی که در کارخانه و تحت نظام کنترل کیفیت تولید میشوند، معمولاً یکنواختتر و قابل کنترلتر از تولید در کارگاههای ساختمانی است.
همچنین اگر طراحی، تولید، حمل، نصب و اجرای این ساختمانها مطابق ضوابط فنی و آییننامههای ملی انجام شود، میتوانند عملکرد لرزهای بسیار مطلوبی داشته باشند؛ موضوعی که برای کشوری زلزلهخیز مانند ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است. با توجه به قرار گرفتن ایران روی کمربند زلزله، رعایت استانداردهای فنی و استفاده از فناوریهای نوین ساخت، میتواند نقش مهمی در افزایش ایمنی ساختمانها و کاهش خسارتهای ناشی از حوادث طبیعی داشته باشد.
صنعتیسازی بدون زیرساخت ممکن نیست
با وجود مزایای متعدد، توسعه صنعتیسازی نیازمند فراهم شدن بسترهای فنی، اقتصادی و قانونی است. کارشناسان معتقدند بدون سرمایهگذاری در زیرساختهای تولید، اصلاح مقررات و تربیت نیروی انسانی متخصص، اجرای گسترده این شیوه با دشواری همراه خواهد بود. باکری در این زمینه اظهار کرد: گسترش این شیوه نیازمند سرمایهگذاری در ایجاد و توسعه خطوط تولید قطعات ساختمانی، حمایت از فناوریهای نوین، آموزش نیروی انسانی متخصص، اصلاح برخی مقررات و همچنین فرهنگسازی میان سازندگان و خریداران است.
علاوه بر این، باید برای چالشهایی مانند حملونقل قطعات بزرگ، توسعه زیرساختهای لجستیکی و استانداردسازی فرآیندهای اجرایی نیز برنامهریزی شود. به اعتقاد کارشناسان، تحقق این الزامات میتواند زمینه را برای گسترش فناوریهای نوین ساختمانی و افزایش سهم صنعتیسازی در پروژههای عمرانی کشور فراهم کند.
تجربه جهانی الگویی برای آینده بازار مسکن ایران
بسیاری از کشورهای پیشرفته طی دهههای گذشته با تکیه بر صنعتیسازی توانستهاند زمان ساخت پروژهها را کاهش داده، کیفیت ساختمانها را ارتقا دهند و هزینههای تولید را مدیریت کنند. این تجربه نشان میدهد که توسعه فناوریهای ساختمانی، در کنار سیاستهای مناسب تأمین مالی و حمایت از انبوهسازی، میتواند پاسخ مناسبی به نیاز روزافزون بازار مسکن باشد.
باکری در پایان تأکید کرد: تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که صنعتیسازی، در کنار اصلاح نظام تامین مالی، توسعه انبوهسازی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، میتواند نقش مهمی در افزایش تولید مسکن و متعادلسازی بازار ایفا کند. هرچه حرکت به سمت این رویکرد با تاخیر بیشتری انجام شود، جبران کمبود عرضه و پاسخگویی به نیاز بازار دشوارتر خواهد شد.
او همچنین اظهار کرد: صنعتیسازی مسکن، در صورت فراهم شدن زیرساختهای فنی، اقتصادی و قانونی، میتواند به کاهش زمان ساخت، ارتقای کیفیت، افزایش بهرهوری و مدیریت بهتر هزینههای ساخت منجر شود. تحقق این هدف، مستلزم همکاری دولت، بخش خصوصی، مراکز علمی و فعالان صنعت ساختمان است. در مجموع، کارشناسان بر این باورند که آینده صنعت ساختمان ایران، بیش از هر زمان دیگری به استفاده از فناوریهای نوین و حرکت به سمت صنعتیسازی گره خورده است.
در شرایطی که بازار مسکن با کمبود عرضه، افزایش هزینههای ساخت و کاهش قدرت خرید مواجه است، توسعه روشهای صنعتی میتواند به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای افزایش بهرهوری، کاهش زمان اجرای پروژهها، ارتقای کیفیت ساخت و مدیریت هزینهها مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد. تحقق این هدف، البته نیازمند برنامهریزی منسجم، سرمایهگذاری در زیرساختها و همکاری دولت، بخش خصوصی و جامعه مهندسی کشور خواهد بود.
مطالب مرتبط:
نوآوری و فناوری، حلقه مفقوده ساختوساز مسکن
گفتگوی بهرهوری: مدلسازی انرژی برای ساختمانهای هوشمندتر و سبزتر