در تنش‌های خلیج فارس «کود شیمیایی» به موضوع قابل توجهی بدل شده است، تأمین غذای جهان به تجارت کود شیمیایی وابسته است؛ تجارتی که بخش قابل‌توجهی از آن در اختیار تعداد نسبتاً محدودی از کشورها قرار دارد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، کشاورزان از کود برای تأمین دوباره مواد مغذی خاک و کمک به رشد محصولات استفاده می‌کنند. تولید کود در مقیاس بزرگ نیز به‌شدت به دسترسی به ذخایر معدنی و منابع انرژی وابسته است.
این نمودار بزرگ‌ترین صادرکنندگان کود شیمیایی جهان را بر اساس جدیدترین داده‌های موجود، مربوط به سال ۲۰۲۴، از سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) رتبه‌بندی می‌کند. این آمار صادرات کودهای نیتروژنه، فسفاته و پتاسه را بر اساس میزان مواد مغذی موجود در آن‌ها ترکیب می‌کند، نه وزن کامل محصولات کود.
چهار صادرکننده بزرگ کود شیمیایی
مجموع صادرات جهانی کود در سال ۲۰۲۴ از ۱۱۳.۳ میلیون تن فراتر رفت و چهار صادرکننده بزرگ بیش از نیمی از کل صادرات جهان را به خود اختصاص دادند.
روسیه با صادرات ۲۳.۲ میلیون تن در صدر این فهرست قرار دارد و پس از آن کانادا با ۱۴.۴ میلیون تن، مراکش با ۱۲.۲ میلیون تن و چین با ۱۰.۱ میلیون تن قرار گرفته‌اند.
جدول زیر بزرگ‌ترین صادرکنندگان کود شیمیایی جهان در سال ۲۰۲۴ را بر اساس مجموع تناژ صادراتی نشان می‌دهد:
| رتبه | کشور | صادرات کود در ۲۰۲۴ |
|---|---|---|
| ۱ | 🇷🇺 روسیه | ۲۳٬۲۳۴٬۶۲۳ تن |
| ۲ | 🇨🇦 کانادا | ۱۴٬۴۱۹٬۲۹۴ تن |
| ۳ | 🇲🇦 مراکش | ۱۲٬۱۵۴٬۳۶۲ تن |
| ۴ | 🇨🇳 چین | ۱۰٬۱۲۶٬۰۶۹ تن |
| ۵ | 🇺🇸 آمریکا | ۶٬۳۷۲٬۵۷۲ تن |
| ۶ | 🇸🇦 عربستان سعودی | ۵٬۵۸۹٬۱۳۹ تن |
| ۷ | 🇩🇪 آلمان | ۳٬۱۳۶٬۴۴۶ تن |
| ۸ | 🇮🇱 اسرائیل | ۲٬۷۸۲٬۹۰۱ تن |
| ۹ | 🇶🇦 قطر | ۲٬۴۷۱٬۰۳۴ تن |
| ۱۰ | 🇧🇾 بلاروس | ۲٬۴۳۶٬۷۱۹ تن |
| ۱۱ | 🇳🇱 هلند | ۲٬۲۴۴٬۴۱۵ تن |
| ۱۲ | 🇪🇬 مصر | ۱٬۹۱۰٬۵۹۴ تن |
| ۱۳ | 🇧🇪 بلژیک | ۱٬۸۳۰٬۱۶۸ تن |
| ۱۴ | 🇩🇿 الجزایر | ۱٬۷۵۳٬۲۴۲ تن |
| ۱۵ | 🇴🇲 عمان | ۱٬۶۴۹٬۴۰۷ تن |
| ۱۶ | 🇳🇴 نروژ | ۱٬۶۴۱٬۵۰۸ تن |
| ۱۷ | 🇱🇦 لائوس | ۱٬۶۲۹٬۹۰۸ تن |
| ۱۸ | 🇳🇬 نیجریه | ۱٬۴۱۵٬۳۵۵ تن |
| ۱۹ | 🇵🇱 لهستان | ۱٬۰۷۰٬۶۷۹ تن |
| ۲۰ | 🇲🇾 مالزی | ۱٬۰۶۱٬۱۷۰ تن |
| ۲۱ | 🇹🇲 ترکمنستان | ۱٬۰۲۴٬۸۴۱ تن |
| ۲۲ | 🇪🇸 اسپانیا | ۸۶۵٬۵۱۰ تن |
| ۲۳ | 🇮🇩 اندونزی | ۷۴۸٬۳۱۶ تن |
| ۲۴ | 🇱🇹 لیتوانی | ۷۲۷٬۱۸۶ تن |
| ۲۵ | 🇹🇹 ترینیداد و توباگو | ۶۸۹٬۶۳۶ تن |
| ۲۶ | 🇻🇳 ویتنام | ۶۱۰٬۶۸۱ تن |
| ۲۷ | 🇨🇱 شیلی | ۶۰۱٬۶۰۱ تن |
| ۲۸ | 🇹🇷 ترکیه | ۵۱۳٬۶۸۶ تن |
| ۲۹ | 🇧🇳 برونئی | ۴۹۷٬۲۱۵ تن |
| ۳۰ | 🇯🇴 اردن | ۴۳۳٬۷۴۷ تن |
| ۳۱ | 🇧🇬 بلغارستان | ۳۸۱٬۲۰۲ تن |
| ۳۲ | 🇰🇷 کره جنوبی | ۳۷۴٬۹۶۵ تن |
| ۳۳ | 🇸🇰 اسلواکی | ۳۶۰٬۲۶۰ تن |
| ۳۴ | 🇺🇿 ازبکستان | ۳۵۹٬۵۳۶ تن |
| ۳۵ | 🇧🇭 بحرین | ۳۱۸٬۵۲۸ تن |
| ۳۶ | 🇫🇷 فرانسه | ۳۰۱٬۲۳۵ تن |
| ۳۷ | 🇮🇹 ایتالیا | ۲۹۷٬۶۲۶ تن |
| ۳۸ | 🇻🇪 ونزوئلا | ۲۷۶٬۷۲۱ تن |
| ۳۹ | 🇦🇺 استرالیا | ۲۷۱٬۲۰۸ تن |
| ۴۰ | 🇬🇧 بریتانیا | ۲۶۵٬۶۱۵ تن |
این ارقام بخش‌های مختلف صنعت کود را با یکدیگر ترکیب می‌کنند که هرکدام مواد مغذی ضروری برای کشاورزی را تأمین می‌کنند. کودهای پتاسه، پتاسیم را تأمین می‌کنند و کودهای فسفاته منبع فسفر هستند. کودهای نیتروژنه نیز فرایند تولید متفاوتی دارند.
در نتیجه، قدرت یک کشور در یکی از انواع کود لزوماً به معنای قدرت آن در سایر انواع نیست. چهار صادرکننده اصلی نیز در بخش‌های مختلف بازار جایگاه برجسته‌ای دارند.
استخراج پتاس و فسفات
جایگاه کانادا از زیر زمین آغاز می‌شود. صنعت پتاس این کشور از ذخایر گسترده موجود در استان ساسکاچوان بهره می‌برد و همین موضوع مزیتی ایجاد کرده که تولیدکنندگان فاقد منابع مشابه به‌سادگی نمی‌توانند آن را تکرار کنند.
کانادا بیش از ۷۰ درصد پتاس مصرفی آمریکا را تأمین می‌کند. بنابراین تلاش برای جایگزین کردن عرضه کانادا با تولیدکنندگان کوچک‌تری مانند بلاروس، که ۲.۴ میلیون تن صادرات دارد، با چالش‌های لجستیکی قابل‌توجهی مواجه است.
مراکش نیز تولیدکننده بزرگ سنگ فسفات است. شرکت دولتی OCP این ماده معدنی را استخراج و سپس آن را به اسید فسفریک و کودهای فسفاته تبدیل می‌کند. خود OCP بیش از ۳۰ درصد بازار جهانی فسفات را در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۴ تقریباً ۱۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده است.
تولید کود نیتروژنه به انرژی زیادی نیاز دارد
در مورد کودهای نیتروژنه، محدودیت متفاوت است. نیتروژن در هوا به‌وفور وجود دارد، اما تبدیل آن به آمونیاک، که ماده اولیه کودهای معدنی نیتروژنه است، به انرژی قابل‌توجه و منبعی برای هیدروژن نیاز دارد.
گاز طبیعی معمولاً هم به‌عنوان سوخت و هم به‌عنوان ماده اولیه مورد نیاز برای تولید هیدروژن استفاده می‌شود. دسترسی به گاز نسبتاً ارزان به روسیه و همچنین صادرکنندگانی مانند قطر، با ۲.۵ میلیون تن صادرات، و آمریکا، با ۶.۴ میلیون تن صادرات، کمک کرده است ظرفیت تولید آمونیاک خود را افزایش دهند.
چین در مقابل، بخش قابل‌توجهی از صنعت آمونیاک خود را بر پایه ذخایر فراوان زغال‌سنگ توسعه داده است. این کشور بیش از مجموع تولید زغال‌سنگ تمام کشورهای دیگر جهان زغال‌سنگ تولید می‌کند.
به طور خلاصه میتوان گفت که روسیه با صادرات ۲۳.۲ میلیون تن کود بر اساس محتوای مواد مغذی در سال ۲۰۲۴، بزرگ‌ترین صادرکننده کود شیمیایی جهان بوده است.
کانادا، چین، مراکش و روسیه روی‌هم ۵۳ درصد از صادرات جهانی کود را به خود اختصاص داده‌اند. ذخایر معدنی و منابع انرژی نقش مهمی در تعیین کشورهای پیشتاز در تجارت جهانی کود دارند.
منبع: روزیاتو