بازار جهانی انرژی جزر و مدی در آستانه جهشی تاریخی است. طبق تازهترین گزارش شرکت تحقیقات تجاری (TBRC)، ارزش این بازار از حدود ۱.۱۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۳.۰۲ میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۹ خواهد رسید؛ رشدی با نرخ مرکب سالانه ۲۱.۱ درصد ؛رقمی که این بخش را در ردیف سریعترین حوزههای نوظهور انرژیهای تجدیدپذیر قرار میدهد.
به گزارش پایگاه خبری بهرهورنیوز به نقل از تعادل، این رشد پرشتاب در شرایطی رخ میدهد که جهان با چالش مضاعف «تأمین انرژی پایدار» و «مهار بحران اقلیمی» روبرو است. در حالی که بسیاری از فناوریهای انرژی سبز (از خورشیدی تا بادی) به بلوغ نسبی رسیدهاند، انرژی جزر و مدی تازه در آستانه تبدیل شدن از پروژههای تحقیقاتی به مدلهای تجاری پایدار قرار گرفته است.
انرژی جزر و مدی یکی از قدیمیترین ایدهها برای تولید برق از طبیعت است؛ اما تا همین یک دهه پیش، به دلیل هزینههای بالا و پیچیدگی فنی، در سایه انرژیهای بادی و خورشیدی قرار داشت. اکنون اما معادله در حال تغییر است. افزایش بیسابقه قیمت سوختهای فسیلی، وابستگی شدید بازار جهانی به گاز طبیعی و فشارهای ناشی از توافقنامههای اقلیمی مانند پاریس، دولتها و شرکتها را به سمت سرمایهگذاری در فناوریهای پایدار دریایی سوق داده است.
بهگزارش TBRC، توسعه زیرساختهای ساحلی، رشد مصرف برق جهانی، پیشرفت در طراحی توربینهای زیرآبی و بهبود فناوری ذخیرهسازی انرژی از جمله محرکهای اصلی رشد بازار جزر و مدی در پنج سال آینده خواهند بود.
برآوردها نشان میدهد که اگر روند کنونی حفظ شود، تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲.۵ درصد از برق تولیدی جهان میتواند از منابع جزر و مدی و موجی تأمین شود رقمی کوچک اما پرمعنا، چرا که این انرژی از معدود منابعی است که قابل پیشبینی و پیوسته است، بر خلاف باد و خورشید که متناوباند. در انرژی جزر و مدی، جریانهای طبیعی آب که ناشی از نیروی گرانش ماه و خورشید هستند، با کمک توربینها یا سدهای زیرآبی به انرژی الکتریکی تبدیل میشوند.
در دو دهه گذشته، پیشرفت در طراحی توربینهای مغناطیسی، ژنراتورهای بدون محور و سیستمهای ضد خوردگی، هزینه تولید هر مگاواتساعت را تا ۴۰ درصد کاهش داده است. کشورهایی مانند بریتانیا، کره جنوبی، کانادا، فرانسه و استرالیا در خط مقدم این فناوری قرار دارند. پروژه «MeyGen» در اسکاتلند، که بزرگترین مزرعه جزر و مدی جهان است، به تنهایی توان تولید ۳۹ مگاوات برق دارد.
کره جنوبی نیز با سد جزر و مدی «سیهوا» توانسته ۲۵۴ مگاوات برق پاک تولید کند – معادل مصرف سالانه ۵۰۰ هزار خانوار. در کنار این دو کشور، چین و هند نیز در سالهای اخیر برنامههای ملی برای توسعه نیروگاههای جزر و مدی راهاندازی کردهاند. چین در پروژه «Zhejiang» قصد دارد تا ۲۰۳۰ ظرفیت تولید ۱ گیگاوات انرژی جزر و مدی ایجاد کند.
TBRC در گزارش خود تأکید میکند که رشد ۲۱ درصدی بازار جزر و مدی عمدتاً ناشی از سرمایهگذاری شرکتهای خصوصی و دولتی در پروژههای پایلوت بزرگمقیاس است. در حال حاضر بیش از ۸۰ پروژه فعال در جهان در مرحله توسعه یا ساخت قرار دارد و مجموع سرمایهگذاریها در این بخش تا پایان ۲۰۲۵ از مرز ۱.۵ میلیارد دلار خواهد گذشت.
اما نکته جالب اینجاست که برخلاف انرژی بادی یا خورشیدی، بخش عمده سرمایهگذاری در پروژههای جزر و مدی از سوی شرکتهای نفت و گاز سنتی تأمین میشود. غولهایی مانند Shell، TotalEnergies و Equinor در حال ورود به این حوزه هستند تا جای پای خود را در اقتصاد انرژی آینده محکم کنند.
در واقع، شرکتهای نفتی دریافتهاند که فناوریهای دریایی (مانند سکوهای حفاری و زیرساختهای فراساحلی) میتواند در پروژههای جزر و مدی هم بهکار گرفته شود – تغییری که مرز میان انرژی فسیلی و تجدیدپذیر را بیش از پیش کمرنگ میکند.
یکی از چالشهای تاریخی انرژیهای تجدیدپذیر، نوسان تولید است. هرچند انرژی جزر و مدی قابل پیشبینیتر از باد و خورشید است، اما همچنان نیاز به ذخیرهسازی دارد.
پیشرفت در فناوری باتریهای نمکی و هیدروژنی، امکان ذخیرهسازی بلندمدت برق تولیدی در سواحل را فراهم کرده است. همزمان، کشورهایی مانند فرانسه و کانادا در حال تدوین قراردادهای خرید بلندمدت برق (PPA) برای تضمین بازگشت سرمایه هستند؛ اقدامی که مشابه سیاستهای حمایتی اولیه در صنعت انرژی خورشیدی است.
کارشناسان TBRC میگویند، این ترکیب از حمایت دولتی، سرمایهگذاری بخش خصوصی و نوآوری فناوری، سهضلعی رشد بازار جزر و مدی تا پایان دهه خواهد بود. یکی از دغدغههای اصلی پیرامون پروژههای جزر و مدی، اثرات احتمالی آنها بر اکوسیستمهای دریایی است. پژوهشهای جدید نشان میدهد که با طراحی مناسب مسیر جریانها و استفاده از پوششهای ضد صوت، میتوان اثر منفی بر حیات آبزیان را به حداقل رساند.
در واقع، در نسخههای جدید توربینهای دریایی، چرخش پرهها به گونهای طراحی شده که برای گونههای بزرگتر بیخطر است.
این دستاوردها، مسیر را برای ارزیابی زیستمحیطی مثبتتر و صدور مجوزهای بینالمللی سریعتر باز کردهاند. به همین دلیل، انتظار میرود تا سال ۲۰۲۹ تعداد پروژههای دارای گواهی زیستپایداری نسبت به امروز دو برابر شود. در کنار انگیزههای اقتصادی و زیستمحیطی، بازار جزر و مدی به آرامی وارد عرصه ژئوپلیتیک انرژی نیز میشود.
کشورهای جزیرهای و ساحلی مانند بریتانیا، ژاپن، اندونزی و فیلیپین، این فناوری را ابزاری برای استقلال انرژی میدانند. از سوی دیگر، اتحادیه اروپا نیز انرژی اقیانوسی را بخشی از استراتژی «Green Deal» خود قرار داده و قصد دارد تا ۲۰۳۵ حداقل ۱۰۰ گیگاوات ظرفیت دریایی ترکیبی (شامل باد، موج و جزر و مد) ایجاد کند.
در این میان، رقابت فناوری میان اروپا و چین در زمینه توربینهای کمعمق زیرآبی شدت گرفته است. چین از طریق شرکتهایی مانند Guodian و China Three Gorges به دنبال تصاحب بازار صادراتی در آفریقا و آسیای جنوبشرقی است جایی که هنوز ظرفیتهای بکر برای توسعه نیروگاههای جزر و مدی وجود دارد. اگر پیشبینی TBRC محقق شود، انرژی جزر و مدی میتواند در دهه آینده از یک فناوری حاشیهای به یکی از ارکان سبد انرژی جهانی بدل شود.
برخلاف منابع فسیلی، جزر و مد بیپایان، بومی و قابل پیشبینی است و برخلاف خورشید و باد، تحت تأثیر فصول یا ابر و باران قرار نمیگیرد.
کارشناسان انرژی معتقدند که موج بعدی رقابت جهانی در بازار انرژی، نه بر سر نفت یا گاز، بلکه بر سر مالکیت فناوریهای دریایی خواهد بود. به بیان دیگر، هر کشوری که بتواند بر امواج مسلط شود، بر آینده انرژی نیز تسلط خواهد داشت.
بازار انرژی جزر و مدی در مسیر صعودی خود، نهتنها نوید رشد اقتصادی و اشتغال در صنایع ساحلی را میدهد، بلکه نشانهای از تغییر پارادایم قدرت انرژی جهان است.
مطالب مرتبط:
تجربه بهرهوری: استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر برای تولید برق در پرتغال