در اسناد سازمان بهرهوری آسیایی، تابآوری غالباً در قالب قابلیت بازگشت به وضعیت عادی پس از شوکها یا اختلالات تعریف میشود. برای مثال، در یک کارگاه مجازی این سازمان عنوان شده است که «تابآوری اجتماعی توانایی جوامع انسانی در مقاومت در برابر شوکهای خارجی مانند ناپایداری زیستمحیطی یا تغییرات اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی و بازیابی مؤثر از این اختلالات است». به همین ترتیب، در مطالعات سازمان بهرهوری به نقش تقویت تابآوری اقتصادی و سازمانی نیز اشاره شده است.
به گزارش پایگاه خبری بهرهورنیوز، مطالعهای در زمینه کسبوکارهای کوچک و متوسط نشان داد که «بهرهوری بالا نیروی محرکه اصلی تابآوری سازمانی است؛ شرکتهای با بهرهوری بالا فرایندهای کارآمدتری دارند که بهتر میتوانند به شوکهای اقتصادی پاسخ دهند. از سوی دیگر، تابآوری کسبوکار نیز به رشد بهرهوری منجر میشود، زیرا شرکتهای تابآورتر پس از بحران به خوبی بازیابی شده و در بلندمدت رشد میکنند».
در سطح کلان، سازمان بهرهوری آسیایی (APO) سازوکارهای جامع تابآوری را مطرح کرده است؛ مثلاً چارچوب تابآوری ملی لائوس سه رکن اساسی (رشد سبز، تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی، و مدیریت ریسک بلایا) را معرفی کرده است. افزون بر این، گزارشها و مطالعات APO بر ارتباط میان تابآوری و بهرهوری اقتصادی تأکید دارند.
برای نمونه، در گزارش «چشمانداز بهرهوری APO ۲۰۲۵» به ضرورت تدوین سیاستهایی اشاره شده که رشد بهرهوری را در عین حفظ تابآوری اقتصادی در مواجهه با بیثباتیهای اقلیمی تقویت کنند. بهطور کلی، منابع APO نشان میدهند که تابآوری هم بهعنوان یک هدف ایجابی در برنامهها مطرح است و هم در چارچوبهای سیاستی و نظری سودمندی آن در افزایش پایداری و کارایی سیستمها مورد تأکید قرار گرفته است.
کاربرد تابآوری در حوزههای مختلف
تابآوری سازمانی: در متون APO، تابآوری سازمانی با ظرفیت مراکز اقتصادی و اداری برای مقابله با تغییرات و بحرانها مرتبط است. بهعنوان مثال، دوره آموزش مدیریتی APO برای سازمانهای حرفهای بر «تابآوری سازمانی» تمرکز داشت و به موضوعات نوظهوری همچون تغییرات اقلیمی و اقتصاد دیجیتال پرداخت.
همچنین پژوهشهای سازمان بهرهوری نشان میدهد، کسبوکارهای با بهرهوری بالا انعطافپذیرتر بوده و سریعتر از شوکها بازیابی میشوند؛ افزون بر آن، تابآوری در کسبوکارها به رشد مستمر بهرهوری کمک میکند. بهطور کلی، APO در برنامهها و دورههای آموزشی خود، تابآوری را بهعنوان بخشی از استراتژی مدیریت ریسک و توسعه پایدار سازمانها مدنظر قرار داده است.
تابآوری در بخش کشاورزی: کشاورزی از حوزههای اصلی تمرکز APO در تابآوری است. اسناد و رویدادهای مختلف بر سازگاری بخش کشاورزی با تغییر اقلیم تأکید دارند. بهعنوان نمونه، در بروشور کارگاه «سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت ریسک بلایا در کشاورزی» عنوان شده بود که صنعت کشاورزی با «چالش سهگانه تأمین امنیت غذایی، افزایش بهرهوری و تقویت تابآوری اقلیمی» روبهروست.
همچنین، مطالعهای ویژه بر سیستمهای غذایی پایدار در تایلند نشان داده است که «سیستمهای کشاورزی–غذایی بهشدت در برابر شوکهایی مانند درگیریهای ژئوپلیتیکی، ناپایداری اقلیمی و وقایع شدید آبوهوایی آسیبپذیر هستند». برای کاهش این آسیبپذیری، APO کارگاههایی مانند «نوآوریهای کشاورزی برای تابآوری اقلیمی» برگزار کرده است که در آن استراتژیها و فناوریهای سازگاری با تغییرات اقلیمی مورد بحث قرار گرفت.
بهطور کلی، اسناد APO نشان میدهند که تابآوری در کشاورزی با اتخاذ روشهای کشاورزی هوشمند اقلیم (مثل سیستمهای آبیاری کارآمد)، اقتصاد چرخهای در تولید مواد غذایی و زیرساختهای مقاوم در برابر بلایای طبیعی تقویت میشود.
تابآوری اقتصادی: در اقتصاد و سیاستگذاری اقتصادی نیز تابآوری مفهوم مهمی است. گزارشها و کارگاههای APO به راهکارهایی اشاره میکنند که تابآوری اقتصادی را بالا میبرند. برای مثال، مفاهیم اقتصاد چرخشی با کاهش ضایعات و بهرهوری منابع، ظرفیت نوآوری و تابآوری اقتصادی را تقویت میکنند؛ یک کارگاه آنلاین APO یادآوری کرد که «اصول اقتصاد چرخشی با تفکر سیستمی و نوآوری همراه است و تابآوری اقتصادی را پشتیبانی میکند و این امر به ساخت آیندهای مولد و پایدار کمک میکند».
همچنین مطالعهای در حوزه تحول دیجیتال در ۱۲ اقتصاد عضو نشان داد که فناوریهای دیجیتال میتوانند رشد فراگیر را تقویت کرده و «تابآوری اقتصادی» را افزایش دهند. در حوزه زنجیره تأمین، APO بر اهمیت تابآوری زنجیرههای عرضه تأکید داشته است؛ در یکی از گزارشها، تابآوری زنجیره تأمین بهعنوان یکی از سه جهت کلیدی برای بهبود بهرهوری و مزیت رقابتی معرفی شده است. ب
ه بیان دیگر، مطالعات APO نشان میدهند که تقویت زیرساختهای اقتصادی و ترویج فناوریهای نوین میتواند اقتصاد کشورها را در برابر نوسانات و بحرانهای مالی مقاومتر سازد.
تابآوری در برابر بلایای طبیعی و بحرانها: یکی از شاخصهای مهم تابآوری در اسناد APO، توانایی مقابله با بلایای طبیعی و بحرانهای ناگهانی است. در چارچوبهای معرفیشده توسط APO و اعضا، مدیریت ریسک بلایا جزء ارکان تابآوری بهشمار میآید. بهعنوان مثال، در چارچوب تابآوری لائوس، «مدیریت ریسک بلایا» یکی از سه مولفه اصلی بوده و بر کاهش خطرات بلایا از طریق همکاری بخش خصوصی، دولت و جوامع محلی تأکید شده است.
همچنین، در مطالعهای درباره صنعت پوشاک بنگلادش اشاره شده است که زنجیره تأمین این کشور برای افزایش تابآوری، بر «مدیریت ریسک و تابآوری در برابر مسائل سیاسی و بلایای طبیعی» متمرکز شده است. در سیاستها و برنامههای APO نیز ظرفیتسازی برای مواجهه با بحرانهایی مانند سیل، زلزله یا همهگیریهای جهانی دیده میشود (مثلاً ایجاد حساب ویژه تابآوری کسبوکار برای حمایت از اقتصادها در زمان پاندمی). بدینسان، اسناد APO نشان میدهند که تابآوری یک رویکرد جامع است که کاهش آسیبپذیری در برابر خطرات طبیعی و نیز آمادگی و پاسخدهی به موقع به بحرانها را در بر میگیرد.
مطالعات موردی از کشورهای عضو
بنگلادش: در گزارش APO درباره زنجیرههای تأمین جهانی، مطالعه موردی بنگلادش بر این نکته تأکید دارد که بخش پوشاک این کشور برای حفظ تولید و اشتغال در برابر اختلالات، به «مدیریت ریسک بلایا و تابآوری» میپردازد. در این مطالعه ذکر شده است که «زنجیره تأمین بنگلادش بهطور فزایندهای بر ساخت تابآوری و مدیریت ریسک مرتبط با ثبات سیاسی، مسائل نیروی کار و بلایای طبیعی متمرکز شده است». این رویکرد نشان میدهد که بنگلادش طی پروژهها و سیاستهای حمایتی، تمهیداتی را برای پایداری در مقابل عوامل مخرب اتخاذ کرده است.
لائوس: دولت لائوس در برنامههای توسعه ملی خود چارچوبی را بر مبنای تابآوری طراحی کرده است. این چارچوب سه رکن کلیدی دارد: «رشد سبز»، «تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی» و «مدیریت ریسک بلایا». در گزارش APO عنوان شده که اقدامات دولتی لائوس با این چارچوب همسو است. این چارچوب نشاندهنده بهکارگیری رویکردی ترکیبی برای افزایش تابآوری ملی است که بهطور جامع به مسائل محیطزیستی، اقلیمی و مخاطرات طبیعی میپردازد.
تایلند: در مطالعه منتشرشده توسط APO درباره سیستمهای کشاورزی-غذایی پایدار در تایلند، اهمیت تابآوری در سیاستگذاری کشاورزی ملی بررسی شده است. این گزارش تأکید میکند که «سیستمهای کشاورزی-غذایی تحتتأثیر شوکهای متعدد نظیر درگیریهای ژئوپلیتیکی، ناپایداری اقلیمی و رویدادهای شدید آبوهوایی، آسیبپذیر هستند».
بر این اساس، توصیه شده است، سیاستهای کشاورزی تایلند به سمت ترویج شیوههای کشاورزی مبتنی بر اقلیم (مانند سیستمهای آبیاری هوشمند و مدیریت منابع آب و خاک مقاوم) و زیرساختهای مقاوم در برابر بلایا پیش بروند تا تابآوری غذایی و معیشتی روستاها تقویت شود. این مطالعه نمونهای از تلاشهای کشور عضو APO برای تلفیق تابآوری با توسعه کشاورزی پایدار است.
اسناد کلیدی APO درباره تابآوری
–گزارش چشمانداز بهرهوری APO ۲۰۲۵ (APO Productivity Outlook 2025)؛ مطالعهای جامع در مورد تأثیرات تغییرات اقلیمی بر الگوهای بهرهوری و توصیههای سیاستی برای ارتقای تابآوری اقتصادی در کشورهای عضو.
–تحول دیجیتال در اقتصادهای آسیایی: ارتقای بهرهوری، تأثیرات اجتماعی-اقتصادی و پیشنهادات سیاستی؛ گزارشی از ۲۰۲۴ که به نقش فناوریهای دیجیتال در گسترش رشد فراگیر و تابآوری اقتصادی میپردازد.
–راهبردهای تقویت تداوم کسبوکارهای کوچک و متوسط در اقتصادهای در حال توسعه عضو APO؛ از مجموعه گزارشهای تحلیلی بهرهوری APO، شامل بررسی رابطه بهرهوری و تابآوری در کسبوکارهای کوچک و متوسط و ارائه توصیههای مدیریتی.
-چشمانداز جدید زنجیرههای تأمین جهانی و تأثیر آن بر بهرهوری در آسیا؛ پژوهشی درباره تغییرات زنجیره تأمین جهانی که تابآوری زنجیره تامین را بهعنوان یکی از اولویتهای کلیدی برای بهبود بهرهوری معرفی میکند.
–سیستم غذایی و کشاورزی پایدار و تابآوری در تایلند: بررسی راهکارهای مبتنی بر فناوری – مطالعه موردی تایلند در سال ۲۰۲۵ که بر «کشاورزی تابآور اقلیمی» تمرکز دارد و آسیبپذیری سیستم غذایی را در برابر تغییرات اقلیمی و شوکهای اقتصادی تشریح میکند.
–گزارش سالانه APO ۲۰۲۳؛ گزارش عملکرد سالانه که فعالیتهای مرتبط با تابآوری (مانند کارگاهها و برنامههای تقویت ظرفیت در زمینه تابآوری اجتماعی، اقتصادی و کشاورزی) را تشریح میکند.
منبع: وبسایت سازمان بهره وری
مطالب مرتبط:
نقش دوسویه بهرهوری و تابآوری