از به هم پیوستن چرخههای تجاری، میتوان مسیر بلندمدتی را ترسیم کرد که در آن اقتصاد به رشد پایدار رسیده و متوسط رشد بلندمدت، عددی مثبت است. این در حالی است که در حرکت زیگزاگی رشد، سطح تولید واقعی به سطوح قبلی باز میگردد و برای گامی رو به جلو، به ناچار باید از صفر آغاز کرد. دادههای اقتصاد ایران درباره رشد چه میگویند؟
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از دنیای اقتصاد، مریمالسادات علمالهدی، دانشآموخته کارشناسیارشد اقتصاد دانشگاه الزهرا در یادداشتی نوشته است:
«مجازات سیزیف این بود که سنگی را از دامنه کوه تا قله به دوش بکشد و هر بار که به قله میرسید، سنگ بزرگ بار دیگر به دامنه میغلتید.» داستان این اسطوره یونانی، بیشباهت به ماجرای رشد اقتصادی ایران نیست. پس از هر صعود، پیش از اینکه روند پایداری شکل بگیرد، نرخ رشد اقتصادی به نقطه صفر یا حتی زیر صفر برمیگردد و بعد حرکت از قله به دره و این ماجرایی است که پس از هر فصل برای رشد اقتصادی تکرار میشود. آیا این حرکت زیگزاگی را میتوان به عنوان چرخههای تجاری در نظر گرفت؟
در توضیح چرخههای تجاری بهطور ساده میگوییم اقتصاد بهطور طبیعی فازهای رونق و رکود را در طول زمان تجربه میکند. وقتی که اقتصاد، به درستی کار میکند، رشد بیشتر، رفاه بیشتری را به همراه دارد، معمولا رشد مصرف و رشد تولید ناخالص داخلی در طول دوره رونق، همسو هستند، اما رشد مصرف نمیتواند همواره ادامه پیدا کند.
در یک نگاه عرضه-تقاضایی گفته میشود رشد مصرف در دوره رونق میتواند از رشد تولید سبقت بگیرد و این یعنی به هم خوردن تعادل پول و کالا که در نهایت تورم را به سمت بالا هل میدهد. در چنین مرحلهای، اقتصاد در قله رونق ایستاده است و پس از آن سراشیبی آغاز میشود؛ فاز رکود. با ورود اقتصاد به دوره رکود، تورم عقب مینشیند. در اینجا اقتصاد به دره چرخه تجاری رسیده است و بعد از بهبود، بار دیگر در مسیر رونق قرار میگیرد. تفاوت چرخه تجاری با حرکت زیگزاگی چیست؟
در هر چرخه، یک صعود و نزول دیده میشود و این مشابه حرکت زیگزاگی است، اما وقتی در بلندمدت، چرخهها را بهصورت یک مسیر پیوسته در نظر بگیریم، یک تفاوت دیده میشود. هر چرخه، یکگام در مسیر بلندمدت است.
در واقع از به هم پیوستن چرخههای تجاری، میتوان مسیر بلندمدتی را ترسیم کرد که در آن اقتصاد به رشد پایدار رسیده و متوسط رشد بلندمدت، عددی مثبت است. این در حالی است که در حرکت زیگزاگی رشد، سطح تولید واقعی به سطوح قبلی باز میگردد و برای گامی رو به جلو، به ناچار باید از صفر آغاز کرد. دادههای اقتصاد ایران درباره رشد چه میگویند؟
همانطور که مشخص است، در دورههای رشد نزولی، سطح تولید ناخالص داخلی عقبنشینی میکند و به سطوحی پیرامون سطوح قبلی باز میگردد. علاوه بر این، رشد منفی در مواردی، سطح تولید را حتی به سطحی پایینتر از سطوح قبلی بازگردانده است.
اگر بهار ۱۳۹۰ را به عنوان مبدا تحلیل در نظر بگیریم، مشاهده میشود که سطح تولید در فاصله زمستان ۱۳۹۰ تا زمستان ۱۳۹۴ در سطحی پایینتر از مبدا تحلیل قرار گرفته است و گویی در زمستان ۱۳۹۴ تولید بار دیگر حرکت خود را از نقطه صفر آغاز میکند. همچنین از ابتدای سال ۱۳۹۰ تا پایان سال ۱۳۹۴، تولید ناخالص داخلی به قیمتهای ثابت ۱۳۹۰ فقط در دو فصل، بیش از سطح بهار ۱۳۹۰ بوده است.
رشد مثبت از زمستان ۱۳۹۴، خروج آن از دامنه منفی و قرار گرفتن در روند صعودی که در نیمه سال ۱۳۹۴ آغاز شد و تا پایان سال ۱۳۹۵ ادامه پیدا کرد نیز نتوانست سطح تولید را از مسیر زیگزاگی خارج کند. در ادامه، پس از روند نزولی رشد از بهار ۱۳۹۶ و قرار گرفتن آن در دامنه منفی از تابستان ۱۳۹۷، بار دیگر سطح تولید در پایان سال ۱۳۹۷ به نقطه آغاز دهه ۱۳۹۰ یعنی بهار ۱۳۹۰ بازگشت.
با وجود رشد مثبت در یک فصل سال ۱۳۹۸ بار دیگر در پایان این سال نیز سطح تولید در نقطه آغاز قرار گرفت. اما شاید بتوان بهار سال ۱۳۹۹ را آغاز دورهای تازه دانست. رشد اقتصادی از بهار ۱۳۹۹ تا پایان سال ۱۴۰۱ در هیچ فصلی، منفی نبوده است. سطح تولید نیز که در بهار ۱۳۹۹، در نقطه صفر دهه ۱۳۹۰ قرار داشت تا پایان سال ۱۴۰۱ با اینکه در برخی از فصلها عقبگرد داشته اما به نقطه آغاز تحلیل بازنگشته است. بنابراین شاید اینبار بتوان امیدوار بود که سنگ رشد و تولید، پس از ۱۲ فصل، بار دیگر به پایین نخواهد غلتید.
مطالب مرتبط: