امتیاز کشور از نظر دو شاخص خدمات آنلاین و سرمایههای انسانی کاهش یافت.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، دادههای دوسالنامه امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد در زمینه شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) نشان میدهد امتیاز ایران با اندکی افت به ۰.۶۵۶۴ رسیده است و با ۱۰ پله سقوط در جایگاه ۱۰۱ ردهبندی جهانی قرار دارد. این یعنی جایگاه ایران برای چهارمین دوره متوالی در شاخص توسعه دولت الکترونیکی افت کرده است. ایران اکنون جایگاه ۱۰۱ را در میان ۱۹۳ کشور دارد، این در حالی است که در سال ۲۰۲۲ و ۲۰۲۰ جایگاه ایران ۹۱ و ۸۹ بود.
دولت الکترونیک یا Electronic government مفهوم تازهای نیست و سالهاست که در دنیا و همینطور در کشور ما مورد توجه قرار گرفته است. اما تعاریف متفاوتی از دولت الکترونیک میشود که ممکن است شناخت آن را کمی پیچیده کند. اگر بخواهیم از تعاریف فنی فاصله بگیریم و از نگاه کارکردی و از دیدگاه ارباب رجوع به این مفهوم نگاه کنیم، تعریف آن سادهتر خواهد بود.
از این منظر، دولت الکترونیک به معنای استفاده از وسایل ارتباطی الکترونیکی مانند رایانه و اینترنت برای ارایه خدمات عمومی دولتی به شهروندان و سایر افراد در یک کشور یا منطقه جغرافیایی است. در واقع، هدف دولت الکترونیک استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای ارایه خدمات دولتی آنلاین به صورت مستقیم و ۲۴ ساعته به شهروندان است.
به این ترتیب، نیاز به مراجعه حضوری برای کارها و خدمات دولتی وجود نداشته و البته این خدمات با سرعت و اطمینان بیشتری به مردم ارایه میشود. البته دولت الکترونیک منحصر به قوه مجریه نیست و میتواند توسط قوه مقننه، قوه قضاییه و سایر سازمانهای نیمهدولتی نیز بهکار گرفته شود تا بهرهوری داخلی را بهبود ببخشد. بنابراین یک دولت الکترونیک، دولتی است که اغلب فرایندهای خدماتی و ارتباطی خود را به صورت اینترنتی و کامپیوتری انجام میدهد.
در چنین دولتی، انواع خدمات عمومی از جمله پرداخت مالیات، تجدید گواهی نامه، تجدید جواز کسب و ثبت ازدواج و طلاق و … با کمترین هزینه و مناسبترین و سریعترین شیوه و بالاترین کیفیت عرضه میشود. چنین خدماتی حالتی غیر سلسله مراتبی، غیر خطی و دو طرفه دارندو ضمن بهبود خدمات عمومی، به مدیران و کارکنان دولتی امکان میدهند تا با شهروندان از طریق اینترنت، پست الکترونیکی، ویدئو کنفرانس وسایر روشهای دیجیتالی ارتباط برقرار میکنند.
آخرین آمار سازمان ملل از شاخص توسعه دولت الکترونیکی
دادههای دوسالنامه امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد در زمینه شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) نشان میدهد امتیاز ایران با اندکی افت به ۰.۶۵۶۴ رسیده است و با ۱۰ پله سقوط در جایگاه ۱۰۱ ردهبندی جهانی قرار دارد. علت افت ایران نسبت به سالهای قبل به دلیل کاهش امتیاز در دو شاخص خدمات آنلاین و سرمایههای انسانی است.
ایران در شاخص توسعه دولت الکترونیکی (E-Government Development Index) در گروه High دستهبندی شده است. کشورهایی که در این گروه قرار دارند، دارای امتیاز بین ۰.۵ تا ۰.۷ هستند. این کشورها معمولاً در زمینه زیرساختها یا سرمایه انسانی دارای چالش هستند.
به عنوان مثال میتوان گفت این کشورها دارای زیرساختهای توسعه یافته در زمینه ارتباطات هستند اما نفوذ اینترنت پرسرعت در آنها با کاستیهایی همراه است یا در فاصله معنیداری میان خدمات در نقاط شهری و روستایی دارند. از سایر کشورهای این گروه میتوان به چین، هند، برزیل و آرژانتین اشاره کرد که چالشهای جدی زیرساختی در مناطق روستایی دارند.
دولت الکترونیکی در آسیا
آسیا به دلیل تنوع گسترده اقتصاد، فرهنگ و ساختارهای حاکمیتی، در دولت الکترونیکی نیز دارای سطوح مختلفی از توسعه دیجیتالی است. از کشورهایی که در این قاره دارای رشد بسیار سریعی در حکمرانی دیجیتال هستند میتوان به سنگاپور، کره جنوبی، ژاپن و امارات متحده عربی اشاره کرد.
این کشورها علاوه بر توسعه زیرساختها، از نظر تمرکز بر خدمات آنلاین و بهکارگیری فناوریهای نوظهور مانند بلاکچین و هوش مصنوعی رشد قابل توجهی دارند. به عنوان مثال سنگاپور دارای ضریب نفوذ صد درصدی اینترنت است یا فعالیتهایی مانند تمدید گذرنامه، ثبت مالیات و حتی رای دادن از طریق روشهای آنلاین در این کشور انجام میشود. کره جنوبی نیز شتاب بالایی در توسعه شبکه نسل پنجم دارد و استفاده از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی در این کشور نهادینه شده است. این استراتژی را در شهرهای هوشمند امارات مانند دبی و ابوظبی نیز میتوان مشاهده کرد که هر دو از مهمترین شهرهای هوشمند در جهان هستند.
در رده بعدی میتوان به کشورهایی مانند چین، تایلند و مالزی اشاره کرد که استفاده از خدمات آنلاین و توسعه زیرساختها در این کشورها رو به افزایش است. در این لیست کشورهایی مانند فیلیپین، بنگلادش و سریلانکا هنوز جایگاه مطلوبی در ردهبندی توسعه دولت الکترونیکی ندارند. نفوذ محدود اینترنت، ضعف در آموزش سواد دیجیتال؛ زیرساختهای ضعیف و بلایای طبیعی مستمر از جمله دلایل عقبافتادگی این کشورها هستند.
۱۰ کشور برتر از نظر شاخص EGDI
۱۰ کشور برتر از نظر شاخص EGDI به دلیل زیرساختهای توسعهیافته، سطوح بالای سرمایه انسانی و خدمات آنلاین پیشرفته، در توسعه دولت الکترونیکی در جهان پیشرو هستند. در ردهبندی شاخص کلی EGDI به ترتیب کشورهای دانمارک، استونی، سنگاپور، کره جنوبی، ایسلند، عربستان سعودی، انگلستان، استرالیا، فنلاند و هلند جایگاه اول تا دهم را در اختیار دارند.
از نظر شاخص زیرساختهای مخابراتی کشورهایی مانند کره جنوبی و سنگاپور به دلیل شبکههای پهن باند گسترده و ضریب نفوذ بالای تلفن همراه، در زیرساختهای ارتباطی برتری دارند. امارات و کره جنوبی، یکی از پیشرفتهترین شبکههای ۵G را راهاندازی کردهاند.
طبیعی است که به دلیل هزینه بالای زیرساختهای ارتباطی، کشورهای ثروتمند عربی در این زمینه رتبههای مطلوبی داشته باشند. ده کشور برتر در زمینه زیرساختهای مخابراتی به ترتیب امارات متحده عربی، کویت، ایسلند، دانمارک، قطر، کره، لیختن اشتاین، لوکزامبورگ، سنگاپور و بحرین هستند.
برترین کشورهای جهان از نظر شاخص زیرساختهای مخابراتی
کشورهای برتر بر اساس شاخص سرمایه انسانی دارای نرخ سواد بالا، تأکید جدی بر آموزش و تعامل قابل توجه شهروندان با پلتفرمهای خدمات دولت الکترونیکی هستند. کشورهای حوزه اسکاندیناوی به دلیل سیستمهای آموزشی در سطح جهانی شهرت دارند. استرالیا و نیوزیلند نیز با تلاشهای گسترده دولت برای بهبود مهارتهای دیجیتال در میان شهروندان، رتبه بالایی کسب کردهاند. کشورهای برتر از نظر شاخص سرمایه انسانی به ترتیب استرالیا، ایسلند، فنلاند، هلند، آلمان، نیوزیلند، دانمارک، استونی، انگلستان و امارات متحده عربی هستند.
شاخص سرمایه انسانی
سومین شاخص محاسبه EGDI شاخص خدمات آنلاین یا OSI است. در این شاخص فراگیری و کیفیت خدمات عمومی آنلاین اندازهگیری میشود و کشورهایی که خدمات متنوعی در دسترس شهروندان قرار میدهند جایگاه بهتری دارند. کشورهای جمهوری کره، دانمارک، استونی، عربستان سعودی، اوکراین، سنگاپور، انگلستان، نیوزیلند، ژاپن و قزاقستان رتبههای اول تا دهم شاخص خدمات آنلاین هستند.
توسعه اندک و کند دولت الکترونیک در ایران
توسعه دولت الکترونیک یکی از اهداف اصلی دولتها در یک دهه گذشته تا کنون به شمار میرود. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سالهای گذشته و در دولتهای اخیر تلاش جدی برای گسترش خدمات آنلاین داشته؛ اما با وجود تمام این تلاشها آمارهایی که از میزان توسعه دولت الکترونیک در کشورهای مختلف دنیا منتشر میشود نشان میدهد دولت الکترونیک در طول دو دهه اخیر در کشور ما رشد چندانی نداشته است.
توسعه اندک و بسیار کند دولت الکترونیک در ایران زمانی تأملبرانگیزتر میشود که میزان توسعه دولت الکترونیک ایران را با سایر کشورها مقایسه میکنیم. با وجود آمارهای قابل توجه از رشد دولت الکترونیک در کشورهای همسایه، در ایران اما این رشد آنچنان که انتظار میرود، سریع و مناسب نیست. علاوه بر آمارهایی که از گزارش سازمان ملل نقل شد، تجربه زیسته شهروندان و اخبار منتشرشده از خدمات دولت الکترونیک هم گواه عدم پیشرفت مورد انتظار این عرصه است.
علاوه بر این، مشکلات زیرساختی و فنی دستگاههای مختلف دولتی همواره چالشهایی را ایجاد کرده و خدمترسانی الکترونیک این دستگاهها را با مشکلات متعدد مواجه میکند. بنابراین، به نظر میرسد مشکلات و نواقص مختلف، از جمله چالشهای فنی و زیرساختی، موانع جدی بر سر راه توسعه دولت الکترونیک باشد. در چنین شرایطی رشد دولت الکترونیک و بهبود رتبه کشور در این حوزه بسیار دشوار است و پیشرفت در این عرصه به ارتقای کیفیت زیرساخت و رفع مسائل فنی نیاز مبرمی دارد.