فرونشست زمین، این زلزله خاموش، دیگر پدیدهای دور از ذهن نیست. خیابانها، جادهها، خانهها و حتی بناهای تاریخی، یکی پس از دیگری ترک برمیدارند. شکافهایی که روز به روز عمیقتر میشوند، هشداری جدی برای آینده هستند. اما آیا میتوان این پدیده را کنترل کرد یا محکوم به تماشای بلعیده شدن سرزمینمان هستیم؟
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، فرونشست زمین به فرو رفتن تدریجی یا ناگهانی سطح زمین گفته میشود که معمولاً در نتیجه برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی رخ میدهد. این پدیده در مناطقی که خاک آن از رس و مواد ریزدانه تشکیل شده است، شدیدتر است. با کاهش سطح آبهای زیرزمینی، فضاهای خالی ایجادشده در خاک به تدریج فشرده میشوند و زمین نشست میکند.
متخصصان زمینشناسی میگویند که ایران یکی از کشورهایی است که بیشترین میزان فرونشست زمین را تجربه میکند. نرخ فرونشست در برخی مناطق ایران به بیش از ۲۵ سانتیمتر در سال رسیده که بسیار بالاتر از حد بحرانی (۴ میلیمتر در سال) است.
اصفهان یکی از آسیبپذیرترین شهرهای ایران در برابر فرونشست زمین است. خشک شدن زایندهرود و برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی باعث شده ترکهای عمیق در زمینهای کشاورزی، خانههای مسکونی و حتی بناهای تاریخی ظاهر شود. پلهای تاریخی مانند سیوسه پل و پل خواجو در معرض خطر جدی قرار دارند.
در پایتخت ایران، به ویژه در مناطق جنوبی و غربی مانند دشت شهریار، نرخ فرونشست بسیار نگرانکننده است. در برخی مناطق، لولههای گاز و آب دچار ترکخوردگی شدهاند و حتی فرودگاه امام خمینی نیز تحت تأثیر این پدیده قرار دارد.
دشتهای اطراف مشهد نیز با این بحران روبهرو هستند. برداشت بیرویه آب از چاههای عمیق، سبب شده که سطح زمین به طرز قابل توجهی پایین بیاید و زمینهای کشاورزی دچار آسیب جدی شوند.
فرونشست، فقط ایجاد شکاف در زمین نیست؛ بلکه تهدیدی جدی برای زیرساختهای شهری، بناهای تاریخی، خطوط انتقال انرژی، حملونقل و حتی امنیت غذایی کشور است. وقتی زمین فرو میرود، ساختمانها روی آن ترک برمیدارند و در نهایت ممکن است کاملاً فرو بریزند. بسیاری از جادهها و راهآهنها نیز دچار شکستگی میشوند. فرونشست باعث کاهش ظرفیت سفرههای آب زیرزمینی میشود. با فشرده شدن خاک، فضای لازم برای ذخیره آب از بین میرود و این وضعیت بحران کمآبی را تشدید میکند.
برخی مطالعات نشان دادهاند که فرونشست ممکن است فشار بیشتری به گسلهای زلزله وارد کند و احتمال وقوع زلزله را افزایش دهد. فرونشست باعث کاهش ارزش زمینها و املاک، افزایش هزینههای بازسازی و تعمیر زیرساختها و کاهش درآمد کشاورزان میشود.
در همین زمینه محمد عرفانی، کارشناس حوزه انرژی اظهار کرد: بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی ایران در بخش کشاورزی استفاده میشود. بسیاری از چاههای غیرمجاز و برداشتهای بیبرنامه، سبب افت شدید سطح آبهای زیرزمینی شدهاند.
وی تصریح کرد: در سالهای اخیر، بارندگی در ایران به شدت کاهش یافته و دورههای خشکسالی طولانیتر شدهاند. این مساله وابستگی به منابع آب زیرزمینی را افزایش داده است.
وی عنوان کرد: ساختوسازهای گسترده در مناطق حساس، بدون در نظر گرفتن مطالعات زمینشناسی، باعث افزایش فشار به خاک و تشدید فرونشست شده است. عرفانی گفت: فرونشست زمین یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی در ایران است، اما اگر اقدامات لازم بهموقع انجام شود، میتوان از گسترش آن جلوگیری کرد. کشورهای دیگری مانند هلند و چین توانستهاند با مدیریت منابع آب و برنامهریزی دقیق، از بحرانهای مشابه عبور کنند.
وی خاطرنشان کرد: اکنون زمان آن است که مسوولان و مردم، قبل از آنکه دیر شود، برای نجات زمین دست به کار شوند. اگر امروز چارهای اندیشیده نشود، شاید در آینده دیگر زمینی برای ایستادن نداشته باشیم.
مطالب مرتبط:
نشانههای بی سابقه فرونشست زمین در ایران
نابهرهوریها و فرونشست زمین؛ بحرانی که هر روز عمیقتر می شود