ایران در مسیر توسعه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال با چالشهایی مواجه است که شامل سهم پایین اقتصاد دیجیتال، نبود زیرساختهای کافی و تمرکز بر خرید تجهیزات پرهزینه بدون توجه به کاربردهای عملی است.
به گزارش پایگاه خبری بهره وری نیوز به نقل از تعادل، در همایش هوش مصنوعی و هوشمندسازی صنعتی، مقامات بر ضرورت تغییر در سیاستهای فناورانه، تقویت زیرساختها و افزایش همافزایی میان بخشهای مختلف تأکید کردند. همچنین، با وجود جایگاه هفتم ایران در منابع انسانی حوزه هوش مصنوعی، سرمایهگذاریهای کلان سایر کشورها در این حوزه، نشاندهنده اهمیت تدوین استراتژیهای جدید برای رقابت در این عرصه است.
احسان چیتساز معاون سیاستگذاری و برنامهریزی فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در همایش هوش مصنوعی و هوشمندسازی صنعتی که روز گذشته از سوی صندوق پژوهش و فناوری دیجیتال و با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی ریاستجمهوری برگزار شد، گفت: بر اساس آمارهای منتشر شده ایران در شاخص IDI (شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات) در میان ۱۶۹ کشور در جایگاه ۸۴، در شاخص رکن اتصال جهانی در جایگاه ۷۴ و در شاخص رکن اتصال معنادار در جایگاه ۱۰۱ ایستاده است.
وی افزود: این در حالی است که کشور عربستان سعودی در شاخص IDI در رتبه ۱۴، در شاخص رکن اتصال جهانی ۱۶ و در شاخص رکن اتصال معنادار رتبه ۸ و کشور ترکیه در شاخص IDI رتبه ۶۲، در شاخص رکن اتصال جهانی رتبه ۷۵ و در شاخص رکن اتصال معنادار رتبه ۳۳ را کسب کردهاند.
چیتساز، به سهم اقتصاد دیجیتال کشورها اشاره کرد و یادآور شد: جدول سهم اقتصاد دیجیتال کشورها نشان میدهد که سهم اقتصاد دیجیتال کشور چین ۴۱.۵ درصد، سهم اقتصاد دیجیتال عربستان ۱۴.۱ درصد، سهم اقتصاد دیجیتال ترکیه ۱۱ درصد و سهم اقتصاد دیجیتال امارات ۹.۷ درصد اقتصاد کشور است.
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سهم اقتصاد دیجیتال ایران را ۴.۲ درصد دانست و ادامه داد: در سال ۹۱ از مجموع هستههای اقتصاد دیجیتال، تنها همراه اول فعال بوده، ولی امروزه کلیه شرکتهای حوزه فناوری اطلاعات در هسته اقتصاد دیجیتال کمتر از ۱۵ میلیارد دلار ارزش دارد و این عدد نشان میدهد که چه تغییراتی در اقتصاد ما در حال رخ دادن است.
چیتساز اضافه کرد: رقم کمتر از ۱۵ میلیارد دلار نشان میدهد که هیچ سرریزی در این هستهها وجود نداشته تا سایر اجزا اقتصاد دیجیتال را سیراب و تامین مالی کنند و ارزش بزرگترین را رقم بزنند. وی تاکید کرد: ما در شرایط حاضر نیازمند تغییر و تحول بزرگترین هستیم و نیاز داریم تا در مشارکت عمومی و خصوصی لایه زیرساختها را تقویت کنیم.
چیتساز با اشاره به وضعیت چین در برابر ایالات متحده، گفت: در حوزه برتری در تحقیق و توسعه امریکا پیشینه قوی دانشگاهی استارتاپی و بازار سرمایه و چین در سرمایهگذاری دولتی عظیم و اجرای برنامههای ملی پنج ساله و برنامه نوآوری برتری دارد.
وی با اشاره به نبرد عظیم در حوزه دادهها میان این دو کشور، گفت: در حال حاضر زیر ساختهای ابری گسترده در هر دو کشور در حال گسترش است و تلاش برای کنترل و نظارت بر دادههای جمعیتی در مقیاس ملی دیده میشود.
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تاکید کرد: در کشور چین ایجاد ابر شهرهای متصل با شبکههای ۵.۶، ایجاد شهرهای هوشمند، دوقلوی دیجیتال برای مدیریت آنی زیر ساختها و کاهش هزینههای حمل و نقل و مصرف انرژی تا ۳۰ درصد در حال اجرا است. علاوه بر آن اتوماسیون فراگیر در تولید در این کشور توسعه یافته و توسعه رباتهای در کنار نیروی انسانی را در دستور کار خود قرار داده است.
وی توسعه زیرساختهای ابری Tencent Cloud Aliyun و رشد سالانه ۱۵۰ در صنایع رباتیک تا ۲۰۳۵ را از دیگر برنامههای کشور چین نام برد. وی به برتری ایالات متحده امریکا در حوزه هوش مصنوعی نسبت به کشور چین اشاره کرد و یادآور شد: پیشتازی در تحقیقات تراز اول، توسعه مدلهای مولتی مودال تصویر، متن (صوت) رهبری در همگرایی، تحقیقات پیشرفته در حوزه رباتیک فضایی و پزشکی هوشمند واکوسیستم استارتاپی و دانشگاهی از برتریهای این کشور است.
به گفته وی توسعه مراکز نوآوری سیلیکون ولی در شهرهای امریکا، سرمایهگذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری سالانه در AI R&D تا ۲۰۳۵، وضع مقررات جدید و شفافیت الگوریتمی و تصویب قوانین فدرال برای جلوگیری از تبعیض الگوریتمی را از دیگر برتریهای این کشور نسبت به کشور چین نام برد.
رتبه هفتم ایران در نیروی انسانی حوزه هوش مصنوعی
همچنین محمدصادق خیاطیان رییس صندوق نوآوری و شکوفایی در این نشست اظهار کرد: برگزاری این رویداد علاوه بر اهمیت تبادل تجربیات و انتقال دانش، زمینه ایجاد همافزایی را فراهم میکند. بخشی از موضوعاتی که با آن مواجه هستیم، به این برمیگردد که ما هنوز یاد نگرفتهایم چگونه در کنار یکدیگر قرار بگیریم، با هم صحبت کنیم و از فعالیتها و اقدامات یکدیگر مطلع باشیم.
وی با تاکید بر اینکه در بسیاری از موارد، این همافزاییها موجب رشد سریعتر اقتصاد میشود، اظهار کرد: همه ما دغدغههای مشترکی داریم و به یک نقطه مشخص در این حوزه رسیدهایم. اگر دست به دست هم دهیم و برای حل این مساله فکری کنیم، قطعاً اتفاقات خوبی در حوزه هوش مصنوعی رخ خواهد داد.
خیاطیان به نقش دولتها در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و یادآور شد: طبق آمارهای منتشر شده بهطور متوسط میزان سرمایهگذاری کشورهای با درآمد بالا در حوزه هوش مصنوعی حدود ۹۵ میلیون تا ۲۰ میلیارد دلار است. کشور امریکا در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۵ میلیارد دلار، کشور آلمان از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیارد یورو و کشور نروژ از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۳۳ حدود ۹۵ میلیون دلار در این حوزه سرمایهگذاری کردهاند.
وی با بیان اینکه حجم سرمایهگذاری کشورها در حوزه هوش مصنوعی به اندازه اقتصاد کشورها و قدرت پول ملی آنها بستگی دارد، تاکید کرد: اما هدف من از بیان این موضوع این بود که ناامید نشوید. دولتها سرمایهگذاریهای کلانی در حوزه هوش مصنوعی انجام میدهند، اما پنجرههای فرصتی نیز برای کشورهای در حال توسعه مانند ایران وجود دارد. شاید این فرصتها به اندازه سه ماه باشد، اما این اعداد و ارقام نباید ما را ناامید کند. ر
ییس صندوق نوآوری و شکوفایی نمونه واضح آن را «دیپسیک» دانست که نشان داد بالاخره میشود با سرمایهگذاریهای کمتر نیز اتفاقات بزرگی را رقم زد و ادامه داد: ولی نقش دولتها در سرمایهگذاری و تنظیمگری بسیار مهم است. وقتی در مورد دولت صحبت میکنیم، نقش حاکمیت در توسعه فناوری، بهویژه در حوزه تنظیمگری، بسیار حائز اهمیت است. دولت هم نقش جبرانکننده، هم نقش حمایتکننده و هم نقش محدودکننده در حوزه هوش مصنوعی ایفا میکند.
خیاطیان، چهار محور اصلی در حمایت از هوش مصنوعی را شامل «زیرساخت»، «شبکهسازی»، «تجاریسازی» و «توانمندسازی سرمایه انسانی» دانست و اضافه کرد: زیرساخت یکی از بخشهای بسیار مهم است و نقش دولتها در این زمینه پررنگ است. اگرچه معتقدیم که بخش خصوصی و صنعت نیز اگر وارد این حوزه شوند، توسعه زیرساخت با سرعت بیشتری اتفاق خواهد افتاد.
وی ادامه داد: توانمندسازی سرمایه انسانی یکی از ارکان اصلی توسعه فناوری است و در حوزه هوش مصنوعی نیز میتوانیم از آن بهرهبرداری کنیم. در کشور ما، ظرفیتهای زیادی وجود دارد که میتواند ما را در حوزه هوش مصنوعی به جلو ببرد که یکی از آنها نیروی انسانی است، چرا که بر اساس آمارها از رنکینگ کشورها در حوزه منابع انسانی هوش مصنوعی، ایران در جایگاه هفتم قرار گرفته است که نشاندهنده ظرفیت بالای ما در حوزه نیروی انسانی هوش مصنوعی است.
تمرکز بر خرید تجهیزات پرهزینه
رییس صندوق نوآوری و شکوفایی، تمرکز این صندوق را بر کاربردیسازی هوش مصنوعی دانست و افزود: اگر به رویکردهای ایران، چه در بخش دولتی و چه در بخش شرکتها، نگاهی بیندازیم، متوجه میشویم که همچنان تأکید اصلی بر تجهیزات و زیر ساختهای پرهزینه و بزرگ است و هنوز هم میگوییم باید به سراغ خرید GPU یا واردات تجهیزات خاص برویم، بدون اینکه بدانیم این تجهیزات چه کاربردی خواهند داشت.
وی تاکید کرد: پروژههای بزرگ زیرساختی و اپراتوری به عنوان رویکردی جدی مورد توجه قرار میگیرند، در حالی که انتظارات نامشخص و بلندپروازانهای در کشور درباره توسعه هوش مصنوعی وجود دارد. این انتظارات باید مشخصتر و واقعبینانهتر شوند تا بتوانیم توسعه هوش مصنوعی را به درستی پیش ببریم.
خیاطیان با بیان اینکه توسعه هوش مصنوعی نمیتواند صرفاً به صورت دولتی رشد کند، اظهار کرد: پیشچشم ما، توسعه شرکتهای دانشبنیان است که به درستی از سال ۱۳۸۹ با قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی را به عنوان پیشران اصلی توسعه فناوری معرفی کرده است. به نظر من، توسعه هوش مصنوعی نیز تنها از طریق بخش خصوصی امکانپذیر است. یکی از مشکلات جدی ما، عدم تمرکز بر زیرساختها و کاربردهای هوش مصنوعی در سطح کسبوکارهاست. ما همچنان به حوزه بنگاهها و کاربردیسازی فناوری هوش مصنوعی توجه کافی نمیکنیم.
رییس صندوق نوآوری و شکوفایی گفت: از سوی دیگر، رویکرد کشورهای پیشرفته مبتنی بر بهرهوری و استفاده از ظرفیتهای هوش مصنوعی در صنایع بزرگ است. کلیدواژههایی که در این زمینه مشاهده میکنید، نشان میدهد که رویکرد فعلی کشورها بیشتر به سمت کاربردیسازی است.
وی خاطرنشان کرد: وقتی صحبت از AI در صنعت میشود، تمرکز اصلی بر کاربردیسازی است. ما باید از نظر مالی و تخصصی برنامهریزی کنیم و این برنامهها را اجرایی کنیم. مثالهای زیادی وجود دارد که نشان میدهد چگونه یک صنعت بزرگ در کنار یک شرکت دیجیتال باتجربه توانستهاند مسائل صنعتی را حل کنند؛ مثلاً همکاری زیمنس و IBM که یک پلتفرم برای تحلیل دادههای صنعتی را توسعه دادند.
زمستان هوش مصنوعی در کشور احساس میشود
در عین حال به اعتقاد معاون فناوری و تحول دیجیتال یکی از گروههای صنعتی در سال آینده ۳۶ هزار مگاوات کمبود برق داریم و این عدد به معنای آن است که در سال آینده شهرکهای صنعتی ۲ تا ۳ روز در هفته با قطع برق مواجه میشوند و بیشترین هدر رفت آب در بخشهای صنعتی و کشاورزی است و حل آن در توسعه فناوریهای هوش مصنوعی است.
ایرج کیانپور با بیان اینکه در دنیا صندوقها در حوزه هوش مصنوعی وارد شدهاند، گفت: حوزه هوش مصنوعی علاوه بر آنکه نیاز به سرمایهگذاری زیادی دارد، ایجاد ارزش افزوده در آن نیز زمانبر است؛ از این رو کسب و کارهایی که در این حوزه وارد میشوند، باید صبور باشند.
وی با تاکید بر اینکه در ایران رویکرد عجولانه به این حوزه حاکم است، اظهار کرد: در ایران این تصور وجود دارد که در حوزه هوش مصنوعی چوب جادویی وجود دارد که با زدن آن اتفاقات بزرگی بخورد، در حالی که اینگونه نیست. در ۴۰ ستاد قبل که در دنیا هوش مصنوعی مطرح شد، به دلیل آنکه در آن زمان چون به توسعه مورد نظر نرسیدند، از لنز فناوریهای AI اعلام شد که زمستان هوش مصنوعی وجود دارد و هماکنون زمستان هوش مصنوعی در کشور احساس میشود.
کیانپور ادامه داد: علت اینکه گفته میشود زمستان هوش مصنوعی در ایران حاکم است، این است که توسعه AI متناسب با میزان سرمایهگذاری و ذهنیت مدیران در این حوزه نیست. معاون فناوری و تحول دیجیتال یکی از گروههای صنعتی با تاکید بر اینکه در صنعت هوش مصنوعی نیاز به صبر هست، خاطرنشان کرد: اینکه از هوش مصنوعی چه ارزش افزودهای را انتظار داریم، در کشور مشخص نیست. در حالی که مسائل زیاد زمین مانده در کشور داریم.
مطالب مرتبط: