به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، علی قنادی اسلامی در تعادل نوشته است:
آیا بیابانزایی مناطق مختلف در ایران و کشورهای همسایه به دلیل تغییرات اقلیمی خودساخته، میتواند دلیل افزایش ریزگردها در سالیان اخیر باشد؟ آیا تغییر اقلیم نقش اصلی را در پدیدههایی همچون ریزگرد بازی میکند یا فقط نقش تشدیدکننده را دارد؟آیا بدون وجود دیپلماسی فعال سیاسی – اقتصادی بین کشورهای همسایه، امکان تحقق دیپلماسی فعال زیست محیطی برای کم کردن مشکلات ریزگرد وجود دارد؟
چرا در کشورهای اروپایی براحتی امکان ایجاد دیپلماسی فعال در زمینههای مختلف زیست محیطی و فراتر از آن مانند اقتصاد سبز وجود دارد ولی در کشورهای منطقه اینکار بسیار سخت و گاهی غیر ممکن نشان میدهد؟ آیا منشأ همه ریزگردها خارجی است یا منشأ داخلی هم دارند؟
یکی از مشکلاتی که در سالیان اخیر با آن روبرو شدهایم پدیدهای شوم و مهمانی ناخوانده بنام ریزگرد میباشد. این معضل حتی درنیمه دوم فروردین ۱۴۰۴، برخی از استانها را با تعطیلی روبرو کرد که علاوه بر مشکلات سلامتی افراد، باعث ایجاد اختلال در زندگی اجتماعی مردم به عناوین مختلف هم شده است. (بسیاری از پروازها لغو شد و…). عمده کانونهای ریزگرد، مناطق بیرطوبت یا کم رطوبت زمین است که میتواند به صورت طبیعی یا انسانمحور ایجاد شده باشد.
این مناطق عمدتا بدون پوشش گیاهی بوده که سرعت باد در آنها میتواند باعث بروز این پدیده گردد. از گذشتههای دور برخی از کشورهای منطقه خصوصا کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس با پدیدههایی همچون توفان شن روبرو بودهاند که ناشی از طبیعت و ذات آن مناطق به دلیل خشکی زیاد بوده است. مردم این مناطق از گذشتههای دور سعی در سازگاری و تابآوری با این مشکلات داشتهاند.
این مناطق عموما دارای تراکم جمعیتی کمی بوده که خود در کاهش اثرات منفی اجتماعی آن تاثیرگذار میباشد. البته برخی از این کشورها در سالیان اخیر فعالیتهای مفیدی برای کاهش این مشکلات داشتهاند که به عنوان مثال میتوان به جلوگیری از افزایش بیابانزایی در این کشورها اشاره کرد. همچنین برخی دیگر از کشورها در جهت منافع یکطرفه خود، فعالیتهایی داشتهاند که باعث افزایش پدیده ریزگرد و مشکلات مشابه شدهاند.
اندازه ذرات ریزگرد برخلاف گردوخاک یا توفان شن، دارای قطری بسیار کم میباشند. قطر ذراتی که به ریزگرد موسوم هستند عموما کمتر از ده میکرون میباشند. ولی ذرات شن و ماسه دارای قطری دهها و صدها برابر قطر ذرات ریزگرد هستند. متاسفانه یکی از مشکلات ریزگردها موضوع سلامت مردم به دلیل وجود آلودگیهای احتمالی ناشی از فعالیتهای بشری است که بدلایل مختلف همچون کشاورزی.
صنعت یا حتی جنگ این آلودگیها ابتدا به رودخانه جریان یافته و در نهایت به دلیل خشک شدن دریاچهها و تالابهای منتهی به رودخانهها، با وزش باد به همراه ذرات ریزگرد، براحتی جابهجا شده و باعث بروز بیماریهای مختلفی میشود.
کشورهایی که به تازگی و در سالیان اخیر با پدیده ریزگرد مواجه میشوند به دلیل تراکم جمعیتی بالا، و عدم سازگاری و تاب آوری با این شرایط، دارای مشکلات بیشتری در خصوص سلامت مردم و زیست بوم خود هستند .
یکی از دلایل اصلی ریزگرد میتواند ایجاد سدسازی در نقاط مختلف خاورمیانه بر روی رودخانهها باشد که عملا باعث کاهش دبی رودخانهها در پایین دست و درنتیجه خشک شدن مناطق پایین دست رودخانهها باشد که میتواند درنهایت منجر به کاهش رطوبت زمین و بیابانزایی این مناطق گردد البته تغییر اقلیم هم میتواند این پدیده را تشدید کند ولی دلیل اصلی نمیتواند باشد. بشر باید مدیریت منابع آبی و سرزمینی را متناسب با تغییرات اقلیمی در دستور کار خود قرار دهد.
هرگونه اختلال در طراحی یا اجرای مدیریتهای مورد بحث، عملا میتواند به وخیمتر شدن موضوع منجر شود. متاسفانه تغییر اقلیم انسان محوری نقشی به مراتب بزرگتر در ریز گرد و گرده خاک بازی میکند که لازم است کشورهای منطقه در این خصوص به یک اجماع برسند. دولتهای این کشورها باید به آب و محیط زیست به عنوان داراییهای مشترک بشری نگاه کنند و نگاه ملی را که میتواند در آینده به خودشان آسیب به صورت مستقیم و غیر مستقیم وارد کند را باید کنار بگذارند.
به نظر میرسد اگر بشر در گذشته خشونت پنهان با محیط زیست و طبیعت داشته است امروزه عملا در برخی کشورهای در حال توسعه یا توسعه نیافته در حال تبدیل شدن به خشونت عریان با طبیعت شده است.
به نظر میآید شرایط جدید ایجاد شده نیاز به مدیریتهای جدید متناسب با افزایش تاب آوری جامعه را ایجاد میکند. و تغییر اقلیم فقط نقش تشدیدکننده مشکلات را دارد در حالی که تغییر اقلیم انسانمحور عامل اصلی مشکلات فوق است که خود ناشی از استراتژی غلط جنبههای مختلف مدیریت اقتصاد، منابع آبی و محیط زیستی در کشورهای دارای دیدگاه ملی به آب میباشد. (بزرگترین مشکل کشورها در این زمینه وجود دیدگاههای رادیکال ملی در جنبههای زیست محیطی میباشد.)
مشکل ریزگرد یک بحران فرامنطقهای بوده و رفع این معضل به صورت کامل نیاز به حل آن از طریق مناسبات فرامنطقهای میباشد و یک کشور به تنهایی نمیتواند این بحران را حل کند کما اینکه تغییرات اقلیمی هم یک بحران جهانی بوده و نیاز به همکاری همه کشورهای جهان برای حل آن میباشد. اصلیترین دلیل ایجاد ریزگرد در هر منطقه رطوبت خاک و پوشش گیاهی است که اگرچه تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی آن را تشدید کرده است ولی بخش زیادی از آن در سالهای اخیر ناشی از فعالیتهای مخرب و غیر اصولی انسانی است.
لازم است ایران و کشورهای منطقه، به موضوعاتی همچون آب، رویکردی استراتژیک داشته باشند.در غیر این صورت آخر این داستان تلخ و خالی از سکنه شدن بخشهای زیادی از کشور خودمان و کشورهای منطقه خواهد بود. با این روند فعلی، عملا ما در حال تولید بدهی آبی و زیست محیطی به آیندگان خود در این سرزمین هستیم. (برخلاف بدهی مالی که با درایت میتواند جبران شود ولی بدهی آبی براحتی در سرزمینهایی خشک و نیمه خشکی مثل ایران به راحتی قابل جبران نخواهد بود.) محیط زیست و زیست بوم هر سرزمینی میتواند زیر بار بدهی آبی در دهههای آینده کاملا نابود شود.
مطالب مرتبط:
بازار بهرهوری آب؛ راهکار کلیدی برای رفع ناترازی منابع آبی کشور؟!