در تابستانهای داغ ایران، کشوری با ذخایر غنی گاز طبیعی، خاموشیهای گسترده صنعتی و تجاری چالشی دایمی شده است. این بحران که ریشه در ناترازی مصرف و تولید دارد، تأثیرات عمیقی بر صنایع مهم کشور گذاشته. در چنین شرایطی، نقش مصرف خانهها بهظاهر کماهمیت بسیار حیاتی میشود، کاهش مصرف برق خانگی نهتنها خاموشیهای خانگی را کاهش میدهد، بلکه امکان تداوم کارگاهها و کارخانهها را فراهم میآورد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، تحقیقات نشان میدهد بخش خانگی حدود ۳۳ درصد از کل مصرف برق را در ایران در بر میگیرد، رقمی همتراز با بخش صنعت و حدود ۱۸درصد برای بخش خدمات. وزارت نیرو نیز تأکید کرده است که بخش خانگی بیش از ۶۰درصد از بار اوج مصرف را در برخی ساعتها شامل میشود.
در تابستان ۱۴۰۳ برای نخستینبار مصرف برق بخش صنعت به میزانی رسیده بود که ۲درصد از مصرف خانگی پیشی گرفت؛ بدین معنی که سهم مصرف صنعتی از مصرف خانگی بیشتر بود. این آمار نشان میدهد در شرایط اوج بار، صنعت عملا نیازمند پشتیبانی از صرفهجویی خانگی برای حفظ تولید خود است.
مصرف بیرویه برق در خانهها، بهویژه در ساعات پیک (۱۲ تا ۱۷ و ۲۰ تا ۲۳)، شبکه را در معرض فشار مضاعف قرار میدهد. چون ظرفیت تولید برق در ایران ثابت یا در حال فرسایش است، هر افزایش در مصرف خانگی مستقیما به قطع برق بخشهای مولد ختم میشود. در سالهای اخیر، در بسیاری از شهرهای صنعتی، برق صنایع فولاد، سیمان، پتروشیمی و خودروسازی در ساعتهای پیک قطع یا محدود شده است.
برخلاف صنعت که نمیتوان بهراحتی مصرف آن را کاهش داد، مصرف خانگی قابلیت انعطاف زیادی دارد. با تغییر رفتارهای مصرفی ساده میتوان بار بزرگی از شبکه برداشت. در صورتی که فقط ۱۰درصد از مصرفکنندگان خانگی، مصرف خود را در ساعات اوج فقط ۲۰درصد کاهش دهند، بیش از ۲۵۰۰ مگاوات ظرفیت آزاد میشود. این رقم معادل توان تولید ۳ نیروگاه بزرگ است؛ ظرفیتی که میتواند بهطور کامل برق صنایع مهم را در طول شبانهروز تأمین کند.
مدیریت مصرف برق خانگی برای حمایت از تولید صنعتی، تنها مختص ایران نیست. کشورهای توسعهیافتهای مانند ژاپن، آلمان و حتی ترکیه نیز از سالها پیش برنامههای تشویقی برای صرفهجویی خانگی در اوج مصرف پیاده کردهاند.
برای مثال، در ژاپن سیستم «پاداش مصرف هوشمند» بهصورت آنی به خانوارهایی که در ساعات اوج، مصرف خود را کاهش دهند، اعتبار یا تخفیف در قبض برق ارایه میدهد. ایران نیز در سالهای اخیر با طرح «پاداش صرفهجویی» تلاش کرده همین مسیر را اجرا کند، اما هنوز فراگیر نشده است. همچنین کاهش مصرف خانگی میتواند فرصت برنامهریزی بلندمدت برای سرمایهگذاری در زیرساخت برق را فراهم کند، بدون اینکه نیاز به قطع گسترده برق یا واردات اضطراری انرژی باشد.
تجربه نشان داده که تنها راهبردهای دستوری در کاهش مصرف خانگی جواب نمیدهند. مردم باید با اطلاعرسانی درست، آموزش عمومی و مشوقهای مالی به کاهش مصرف ترغیب شوند.
بحران برق در ایران تنها با ساخت نیروگاه یا خرید برق از کشورهای همسایه حل نخواهد شد. تغییر الگوی مصرف خانگی، سریعترین، کمهزینهترین و پایدارترین راه برای تأمین برق پایدار برای صنعت است. صنعت، محرک رشد اقتصادی، اشتغال، صادرات و فناوری است و نمیتوان آن را قربانی کولرهای پرمصرف یا یخچالهای در باز خانگی کرد.
هر خانواده ایرانی میتواند با کاهش مصرف روزانه فقط ۲ کیلوواتساعت در ساعات اوج، معادل تولید یک نیروگاه کوچک به کشور کمک کند. چرخ خانهها اگر با درایت بچرخد، چرخ صنعت از حرکت نمیایستد.
مطالب مرتبط: