کشور عراق موفق به امضای چند قرارداد بزرگ سرمایهگذاری در حوزه انرژی خورشیدی شده است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، عراق در حالی که همچنان یکی از وابستهترین کشورها به سوختهای فسیلی در جهان است، اکنون در مسیر یک گذار بزرگ به سمت انرژیهای تجدیدپذیر قرار گرفته است؛ کشوری که بیش از ۹۸ درصد از ترکیب انرژی خود را از نفت و گاز تأمین میکند، امروز با چالشهایی همچون نوسانات شدید بازار جهانی نفت، بحرانهای زیستمحیطی، خاموشیهای مکرر و اتلاف بیش از نیمی از کل انرژی تولیدی به دلیل ناکارآمدی در تولید، انتقال و توزیع مواجه است.
بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی های تجدیدپذیر (IRENA)، با این حال، در میان این بحران مزمن، نشانههایی از تحرک در سیاستگذاری انرژی دیده میشود که میتواند نویدبخش تولدی دیگر برای زیرساختهای انرژی عراق باشد.
در حال حاضر ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر در این کشور تنها ۱۵۹۸ مگاوات است که کمتر از ۵ درصد از کل ظرفیت نصبشده و کمتر از ۲ درصد از انرژی تولیدی را شامل میشود.
با وجود تابش خورشیدی بسیار بالا ـ بیش از ۲۰۰۰ کیلووات ساعت در مترمربع در سال ـ و مناطق بادخیز متعدد در استانهایی مانند میسان و الشهابی، عراق تا کنون بهره کمی از منابع انرژی پاک برده است.
دلیل اصلی این تأخیر، ساختارهای قانونی و نهادی ناکارآمد، فقدان قوانین جامع در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، تداخل وظایف میان دولت مرکزی و اقلیم کردستان، پیچیدگیهای اداری در صدور مجوزها و نبود زیرساختهای مالی و فنی مناسب برای اجرای پروژههای نوین بوده است.
با این حال، طی سال گذشته نشانههایی جدی از آغاز یک فصل جدید در سیاست انرژی عراق به چشم میخورد. این کشور موفق به امضای چند قرارداد بزرگ سرمایهگذاری در حوزه انرژی خورشیدی شده است؛ از جمله توافق با شرکت فرانسوی TotalEnergies برای احداث یک نیروگاه ۱۰۰۰ مگاواتی، قرارداد ۵۲۵ مگاواتی با شرکت عراقی Al-Bilal و نیز توافق در شرف نهایی شدن با شرکت Masdar امارات برای ساخت پروژهای دیگر به ظرفیت ۱۰۰۰ مگاوات.
این قراردادها که همگی در مقیاس نیروگاهی و با سرمایهگذاری مستقیم انجام میشود، حاکی از رویکردی تازه در نگاه عراق به ظرفیتهای انرژی پاک است. همزمان، دولت با طراحی مشوقهایی نظیر معافیتهای گمرکی، اجرای سازوکار تضمینی «بخر یا بپرداز» و تسهیل روند واگذاری زمین تلاش کرده فضای سرمایهگذاری را جذابتر و امنتر سازد.
با وجود این اقدامات، موانع بزرگی همچنان پابرجا هستند؛ فقدان قانون جامع انرژیهای تجدیدپذیر، فرآیندهای پیچیده و زمانبر اداری، یارانههای سنگین برق که سودآوری پروژههای تجدیدپذیر را کاهش میدهد، و عدم دسترسی به ابزارهای مالی گسترده، همچون ضمانتهای دولتی یا اوراق قرضه سبز، از جمله موانع ساختاری مهم هستند.
شبکه برق عراق نیز به شدت فرسوده است و آمادگی لازم برای ادغام گسترده منابع تجدیدپذیر را ندارد. در چنین شرایطی، ایجاد یک نهاد متمرکز برای هدایت سیاستهای انرژیهای تجدیدپذیر و تدوین قانون مشخص با ارائه مشوقهای مالیاتی، تعرفههای خرید تضمینی، قراردادهای بلندمدت خرید برق و تسهیل دسترسی به تأمین مالی سبز، ضرورتی انکارناپذیر به نظر میرسد.
همزمان، تعیین اهداف سالانه توسعه انرژیهای پاک در راستای تعهدات اقلیمی عراق در قالب توافقنامه پاریس و مشارکتهای ملی تعیینشده میتواند افق روشنی برای سرمایهگذاران ترسیم کند. سرمایهگذاری در فناوریهای ذخیرهسازی همچون باتریها و نیروگاههای تلمبهای، نوسازی شبکه برق، ارتقای بهرهوری انرژی در صنایع، ساختمانها و مصرفکنندگان خانگی و همچنین توسعه نیروگاههای پراکنده در مناطق دورافتاده میتواند به افزایش تابآوری و پایداری سیستم انرژی کشور کمک کند.
گذار به انرژیهای تجدیدپذیر برای عراق فقط یک انتخاب زیستمحیطی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی و راهبردی است. چنین گذاری میتواند امنیت انرژی را بهبود بخشد، هزینههای تولید را کاهش دهد، منابع نفت و گاز را برای صادرات آزاد سازد و در نهایت با ایجاد اشتغال در صنایع نوظهور و زنجیرههای تأمین محلی، مسیر تازهای برای تنوعبخشی به اقتصاد ملی ترسیم کند.
اگرچه راه پیش رو پرچالش است، اما اجرای قاطعانه توصیهها و اصلاحات سیاستی میتواند عراق را به یکی از پیشگامان گذار انرژی در منطقه تبدیل کند؛ کشوری که روزگاری با بحران خاموشی شناخته میشد، حال میتواند الگویی برای توسعه پایدار و تابآوری انرژی باشد.
منبع: پایگاه اطلاع رسانی ساتبا به نقل از https://www.irena.org/Publications/2025/Jul/Energy-Transition-Assessment-Iraq
مطالب مرتبط:
خشکسالی شدید ایران، عراق و سوریه «بدون تغییر اقلیم اتفاق نمیافتاد»