مساله اصلی در اقتصاد انرژی ایران به ساختارهای رانتی و سیاستهای غیرشفاف که از دیرباز وجود داشته، بازمیگردد.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، حمیدرضا صالحی در تعادل نوشته است:
امنیت تامین انرژی از مهمترین موضوعاتی است که در همه کشورها بهطور مستقیم با امنیت ملی گره خورده است. با این حال، مساله اصلی در اقتصاد انرژی ایران به ساختارهای رانتی و سیاستهای غیرشفاف که از دیرباز وجود داشته، بازمیگردد. در حال حاضر مولفههای اصلی اقتصاد انرژی از جمله قیمت سوخت، خوراک و هزینه تولید برق از شفافیت و ثبات لازم برخوردار نیست و همین مساله موجب شده اقتصاد انرژی در کشور از پیشبینیپذیری فاصله بگیرد.
بورس ذاتا بستری برای کشف قیمت و شفافیت است و اگر سیاستهای دستوری و مداخلههای دولتی بر بازار به مرور جای خود را به سازوکارهای شفاف و رسمی دهد، بورس انرژی در این مسیر میتواند نقش مهمی ایفا کند. در بسیاری از کشورهای دنیا، بورسهای انرژی با استفاده از ابزارهای متنوع مالی توانستهاند سرمایههای قابل توجهی را برای توسعه زیرساختهای انرژی جذب کنند. در ایران نیز این ظرفیت وجود دارد، اما نبود ثبات در سیاستگذاریها و عدم پیشبینیپذیری قیمتها، مانعی برای ورود سرمایهگذاران محسوب میشود.
این مساله باعث شده امکان استفاده گسترده از ابزارهای مالی بازار سرمایه برای توسعه پروژههای انرژی فراهم نشود؛ در حالی که پروژههای نیروگاهی و زیرساختهای انرژی به دلیل برخورداری از داراییهای قابل اتکا، ظرفیت مناسبی برای جذب سرمایه دارند.
در بخش انرژیهای تجدیدپذیر به دلیل آزادی بیشتر در کشف قیمت و وابستگی کمتر به سیاستهای دستوری، امکان استفاده از ابزارهای نوین مالی بیشتر وجود دارد. برای نمونه، مدل سرمایهگذاری جمعی یا «کرادفاندینگ» میتواند یکی از روشهای مناسب برای تامین مالی نیروگاههای کوچک و متوسط باشد و حتی نمونههایی از آن در کشور تجربه شده است.
تکونایز کردن انرژی نیز یک گزینه است. در این مدل میتوان هم دارایی نیروگاه و هم محصول تولیدی آن را به واحدهای قابل معامله تبدیل کرد. در این صورت امکان پیشفروش انرژی و تامین منابع مالی برای احداث نیروگاهها فراهم میشود و سرمایهگذاران نیز میتوانند در زمان مناسب از محل فروش این داراییها منتفع شوند.
ابزارهایی مانند گواهی تولید انرژی تجدیدپذیر یا REC نیز قابلیت خرید و فروش دارند و میتوانند به عنوان دارایی قابل معامله در بازار انرژی مورد استفاده قرار گیرند. در بسیاری از کشورهای جهان، اقتصاد انرژی بر پایه رقابت و مکانیزم بازار اداره میشود و به همین دلیل تنوع ابزارهای مالی در این حوزه بسیار گسترده است.
اما در ایران، بهویژه در بخش نیروگاههای حرارتی، قیمت برق و سوخت بر اساس واقعیتهای اقتصادی تعیین نمیشود و همین مساله موجب شکلگیری رانت در این حوزه شده است؛ البته همین موضوع نشان میدهد بورس انرژی در آینده پتانسیل بالایی برای توسعه دارد.
مطالب مرتبط: