روند تشکیل سرمایه و استهلاک در این مطلب مورد بررسی قرار گرفته است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال گذشته رشد سرمایه‌گذاری و همچنین مصرف سرمایه کاهش شدیدی داشته است. امری که از نگاه بانک مرکزی بیانگر حرکت اقتصاد به سمت وضعیتی رکودی است. این موضوع می‌تواند در نتیجه جنگ ۴۰روزه و محاصره دریایی حتی تشدید نیز شود.
هوش مصنوعی جهان را در نوردیده و بهره‌وری را به‌طور قابل‌توجهی گسترش داده است. پیش‌بینی شده که تولید در اقتصاد جهان به علت فناوری‌های هوش مصنوعی افزایش شدیدی پیدا کند. زیرساخت‌های هوش مصنوعی و به‌طور کلی فناوری‌های جدید با سرمایه‌گذاری انبوه حاصل شده است.
این موضوع از دیرباز وجود داشته که کشورها بدون سرمایه‌گذاری‌های بنیادی و ریشه‌ای نمی‌توانند شاهد رشد اقتصادی پایدار و باثبات باشند. از همین‌روست که سرمایه‌گذاری را موتور رشد اقتصادی می‌نامند.
یکی دیگر از مزایای سرمایه‌گذاری را می‌توان با ذکر مثالی توضیح داد. اگر شما در سال جاری یک گوشی تلفن همراه خریداری کرده باشید، استفاده از آن دارای یک عمر مشخص است و بعد از آن دیگر قابل کاربری نبوده و باید به دنبال خرید یک گوشی جدید باشید.
سرمایه‌گذاری در اقتصاد نیز نقشی این چنینی دارد. عمر زیرساخت‌ها و منابع فیزیکی موجود در یک اقتصاد محدود است و با گذشت زمان بازدهی این منابع کاهش می‌یابد؛ همان چیزی که از آن به استهلاک یاد می‌شود. بنابراین اگر سرمایه‌گذاری در اقتصاد صورت نگیرد، وسایل و زیرساخت‌ها به تدریج فرسوده و مستهلک می‌شوند و این امر در نهایت زندگی و رفاه مردم را درگیر خواهد کرد و از کیفیت زندگی آن‌‌ها خواهد کاست.
از همین‌رو بررسی آمار و ارقام مربوط به تشکیل سرمایه ناخالص و همچنین استهلاک ضروریست تا مشخص شود وضعیت و چشم‌انداز اقتصاد به کدام سو درحال حرکت است. موجودی سرمایه یک متغیر انباره‌ای به حساب می‌آید و در یک سال برابر با مجموع تشکیل سرمایه سال قبل، تشکیل سرمایه همان سال منهای استهلاک است.
در این گزارش روند تشکیل سرمایه ثابت ناخالص و مصرف سرمایه ثابت را که استهلاک نیز جزئی از آن است به عنوان دو جز از موجودی انبار سرمایه مورد بررسی قرار داده‌ایم.
کاهش تشکیل سرمایه در سال جنگی ۱۴۰۴
داده‌های برآورد شده بانک مرکزی از تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در حدفاصل سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ در دسترس قرار گرفته که برمبنای سال پایه ۱۴۰۰ حقیقی شده‌اند. براین اساس تشکیل سرمایه ثابت ناخالص که یک متغیر جریانی بوده و عموما در مقیاس‌های فصلی و سالانه محاسبه می‌شود در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲ هزار و ۳۳۶ هزار بوده است.
با این‌حال به علت اینکه وضعیت اقتصاد ایران بعد از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها متزلزل شد، حجم سرمایه‌گذاری‌های سالانه با لحاظ استهلاک روندی کاهشی یافته و در سال ۱۳۹۸ به یک هزار و ۸۵۸ هزار میلیارد تومان رسید. در همین دوره بود که رشد سرمایه‌گذاری نیز به شدت کاهش یافت و معادل منفی ۱۵.۸ درصد در سال ۱۳۹۷ برآورد شد.
با این‌حال بعدتر چون یک ظرفیت خالی در اقتصاد ایجاد شده بود، در نتیجه یک اصل اقتصادی به نام اثر جبرانی بخشی از کاهش سرمایه‌گذاری‌ها در اقتصاد جبران شد و روند رشد سرمایه‌گذاری از نزولی به صعودی تغییر کرد. به‌طوری که سالانه تشکیل سرمایه ناخالص در سال ۱۳۹۹ به رقم ۴.۵۹ درصد رسید و حجم تشکیل سرمایه نیز برابر با یک هزار و ۹۴۳ هزار میلیارد تومان برآورد شد.
روند صعودی رشد سرمایه‌گذاری نیز تا سال ۱۴۰۱ ادامه یافت و در این سال به عدد ۹.۲۳ درصد رسید. البته بررسی‌ها نشان می‌دهد که رشد تشکیل سرمایه سالانه از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ روندی نزولی پیدا کرده و از بیشتر از ۹ درصد در ۱۴۰۱ به حدود منفی ۱۲ درصد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافت. در این بین نباید از خاطر برد که تنش‌های خارجی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ از جمله وقوع دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه در روند نزولی رشد سرمایه‌گذاری نقشی اساسی ایفا کرده‌اند.
از سال ۱۴۰۰ به این‌سو نیز سطح سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته بین ۲ هزار تا ۲ هزار و ۴۵۰ هزار میلیارد تومان بوده است. بالاترین مقدار تشکیل سرمایه ثابت ناخالص نیز در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ با رقم ۲ هزار و ۴۵۰ هزار میلیارد تومان به سال ۱۴۰۳ تعلق یافته است. عددی که البته بسیار جای سوال و تردید دارد؛ چرا که از سرمایه‌گذاری‌های سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ که همزمان با توافق برجام و لغو تحریم‌ها بوده بالاتر است.
با این‌حال در سال ۱۴۰۴ رقم سرمایه‌گذاری‌ها کاهش یافته و به ۲ هزار و ۱۵۷ هزار میلیارد تومان رسیده است. در واقع تاثیر دو جنگ در یک سال بر تشکیل سرمایه اقتصاد ایران به صورت قابل‌توجهی منفی بوده است.
روند نزولی رشد مصرف سرمایه ثابت
همانطور که گفته شد موجودی یا انباره سرمایه از موجودی سرمایه دوره قبل، تشکیل سرمایه در دوره جاری منهای استهلاک برآورد می‌شود. استهلاکی که از آن در داده‌های بانک مرکزی با عنوان مصرف سرمایه ثابت یاد شده است. تحلیل اعداد و ارقام مربوط به استهلاک از دو جنبه امکان‌پذیر است؛ یک اینکه افزایش سطح استهلاک و نرخ رشد آن نمایانگر فرسودگی زیرساخت‌های اقتصادی و نبود سرمایه‌گذاری کافی است.
جنبه دیگر ماجرای پایین بودن سطح و رشد استهلاک، در رکود اقتصادی و رخوت تولید نهفته است. در واقع استفاده از تجهیزات و زیرساخت‌ها آنقدر پایین آمده که استهلاکی شکل نگرفته است. به عبارتی این موضوع می‌تواند نشانی از کاهش انگیزه برای تولید باشد.
اعداد و ارقام نشان از آن دارد که روند مقدار استهلاک از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ به‌طورکلی صعودی بوده و از یک هزار و ۹۲۴ هزار میلیارد تومان در ابتدای بازه به ۲ هزار و ۹۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است. رشد مصرف سرمایه ثابت یا همان استهلاک نیز از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ روندی نزولی داشته و از ۲.۵۴ درصد به ۰.۶۸ درصد در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. نرخ رشد مصرف سرمایه ثابت نیز در سال ۱۳۹۹ پایین‌ترین میزان را با رقم ۰.۲۷ درصد به ثبت رسانده است.
به گواه گزارشی که بانک مرکزی در رابطه با انباشت سرمایه در اقتصاد ایران منتشر کرده، نرخ رشد پایین مصرف سرمایه ثابت حاکی از رکود یا ایستایی نسبی در سرمایه‌گذاری مولد و نوسازی زیرساخت‌های فیزیکی اقتصاد است. در واقع تجهیزات و زیرساخت‌های اقتصادی یا بدون استفاده باقی‌مانده یا اینکه استهلاک‌ها با سرمایه‌گذاری‌های جدید بازیابی نشده است.
به این ترتیب استنتاج بانک مرکزی از اعداد و ارقام رشد مصرف سرمایه ثابت یا استهلاک شکل‌گیری رکود اقتصادی بوده و این امر در سال‌های برجام و رفع تحریم مشاهده نشده است. در مقابل بعد از خارج شدن آمریکا از توافق هسته‌ای در سال ۱۳۹۷ نرخ رشد سرمایه ثابت نزولی شده و این امر می‌تواند تا حدود زیادی وابسته به شرایط تحریمی و محدودیت‌های حاکم بر اقتصاد کشور باشد.
منبع: اکوایران
مطالب مرتبط:
کارایی سرمایه‌گذاری در ایران؛ چرا سرمایه کمتر به تولید تبدیل می‌شود؟
هشدار نیلی درباره تغییر تعادل اقتصاد ایران؛ رشد اقتصادی بدون سرمایه‌گذاری ممکن نیست
کشورهایی که بیشترین سرمایه‌گذاری خارجی را انجام می‌دهند + اینفوگرافی