جعفر عسگری، مشاور و مدرس بهره وری در یادداشتی ضمن تشریح مدل نوین درآمد – هزینه (+RBM) استانها، به بیان اهمیت و موانع اجرای آن پرداخته و نسبت آن با رشد بهره‌وری به ویژه از منظر «اثربخشی» را مورد توجه قرار داده است.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، جعفر عسگری در این باره نوشته است:
نظام نوین بودجه‌ریزی‌کشور از برنامه سوم توسعه و با محوریت فعالیت (ABM) آغاز شده و در برنامه‌های بعدی به مدل (OBM) با محوریت محصول توسعه یافته و اینک در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت و بر اساس آیین نامه اجرایی بند «پ» ماده «۱۷» قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (موضوع طراحی و استقرار نظام نوین درآمد – هزینه استان ها) به مدل توسعه یافته RBM+ ICM,=RBM+(Resource base management) و با عنوان «نظام نوین درآمد – هزینه استان با انگیزه سازگار» نامگذاری شده است.
بر اساس مفاد آیین نامه اجرایی مدل نوین مزبور که برای اجرا به استان ها ابلاغ شده است، برخی از مهمترین ویژگیهای مدل مزبور به شرح زیر است:
– تمرکز زدایی در بودجه تعدیل میشود و حدود ۹۰ درصد اختیارات تصمیم گیری که در اختیار مرکز بود به تدریج به شورای برنامه ریزی استان واگذار میشود .
– بودجه سالانه استان در دو سطح ملی و استانی در سطح شهرستان تفکیک میشود و وزارتخانه مسئول بودجه ملی و استانها مسئول بودجه استانی خواهند بود.
– در تخصیص منابع محدود بودجه ای علاوه بر فعالیت (activity) و محصول (output) عامل مهم نتایج حاصل (Impact) نیز مورد توجه خواهد بود
– در نظام بودجه ریزی قبلی و موجود، فقط افزایش کارایی مورد نظر بود ولی در نظام نوین بودجه ریزی +RBM کارایی و اثربخشی فعالیتها نیز مورد نظر است.
– در مدل نوین درآمد – هزینه استان برای تامین بودجه طرحهای استانی و نیازهای مردم، استفاده از منابع داخلی استان با کسب مجوز از شورای برنامه ریزی امکان پذیر است.
– برای فعالیتهای مجدانه مسئولین ذیربط استان شامل شناسایی و تعریف طرحهای مولد و بهره ور و تامین منابع استانی آنها عوامل انگیزشی و تشویقی و نیز برای کاستیهای مترتب در این زمینه محدودیت های خاص پیش بینی شده است.
– در مدل نوین درآمد – هزینه استان ۳ گروه شاخص به شرح زیر پیش بینی شده است که در فرایند اجرای مدل مورد سنجش و تحلیل قرار میگیرد: (الف) شاخص‌های نماگر (دماسنج وضعیت) (ب) شاخص‌های ارزیابی عملکرد و {ج) شاخص‌های ارزیابی نتیجه (KPR)
– وبسیاری نکات فنی دیگر ، که میتوان با مراجعه به متن آیین نامه مزبور در سایت سازمان برنامه و بودجه جسجو و بررسی نمود.
در ارزیابی کلی این مدل نوین بودجه ریزی، با متر و عینک بهره‌وری، میتوان اشعار داشت که
اولا، طبق تعریف بهره وری، مدل نوین +RBM طرح بسیار خوبی است که اگر بصورت کامل و دقیق اجرا شود، نتایج بسیار مثبت و تاثیر گذاری را برای اقتصاد بیمار ایران، به ارمغان خواهد آورد.
ثانیا، فراموش نکنیم که نظام بودجه ریزی موجود کشور به همراه نظام اداری کشور، دو عامل و مانع بسیار بزرگ برای تحقق رشد اقتصادی و رشد بهره‌وری در چارچوب برنامه های توسعه کشور بوده و تحول ساختاری و مهندسی مجدد در ماهیت و قلمرو آنها، یک نیاز وضرورت اساسی محسوب میشود.
ثالثا، با وجود نقش مثبتی که مدل +RBM میتواند در رفع یا تعدیل مشکلات اساسی کشور داشته باشد، ولی فراموش نشود که موانع بزرگی فراراه اجرای صحیح و کامل آن قراردارد که از جمله موانع مزبور وجود رانت خواران و عوامل قدرت هستند که به جای اندیشیدن به نتایج (IMPACT) تخصیص بودجه ها، همواره منافع شخصی یا جناحی خود را به منافع ملی و استانی ترجیح میدهند.
رابعاً از جمله اشکالات و موانع دیگر، فقدان اطلاعات آماری دقیق و کافی برای محاسبه و سنجش شاخص‌های سه گانه پیش‌بینی شده در مدل به ویژه برای اندازه گیری و سنجش نتایج حاصل از تخصیص بودجه ها در مراحل قبل و پس از تخصصی است که ضرورت دارد نظام آماری کشور از هم اکنون تمهیدات لازم را معمول دارد.
لازم به توضیح است که موانع فنی، عملیاتی و اجرایی دیگری نیز برپباده سازی نظام نوین درآمد – هزینه استان مترتب است که ذکر تفصیلی آنها در این مقال نمی گنجند با این حال و در یک کلام میتوان بیان کرد که طراحی، آموزش، اجرا، نظارت، ارزیابی و اصلاح مستمر و بهنگام سازی این طرح مهم، به مصداق توصیه دانشمندان مدیریت که «تکامل در حرکت ایجاد میشود» میتواند سر آغاز نوینی برای هموارسازی تدریجی تمرکززدایی، تفویض اختیار به استانها، برنامه ریزی منطقه‌ای، استانی، شهرستانی و …، مشارکت بیشتر مردم، نهادها و بنگاه‌های اقتصادی در سازندگی، رشد بهره وری، رشد اقتصادی و … باشد.
مطالب مرتبط:
توقف رشد سرمایه‌گذاری و تولید، تهدیدی برای اقتصاد و فرصتی برای شکوفایی بهره‌وری ملی
عدم التزام عملی به بهره‌وری، دلیل اصلی تحقق نیافتن اهداف اقتصادی برنامه چشم‌انداز ۱۴۰۴ کشور
بودجه سال ۱۴۰۵ و پیشنهاد بهره‌وری
راهکار بهره‌وری برای مسائل اقتصاد ایران در شرایط پساجنگ
توصیه‌های APO برای آمادگی بهره‌وری کشورها و ترجمان آن برای اقتصاد ایران
دستور رییس‌جمهور برای بودجه سال ۱۴۰۵ و توصیه‌های جدی بهره‌وری