با وجود پیشرفتهای آموزشی و افزایش نرخ تحصیلات عالی در میان زنان ایرانی، آمارها و واقعیتهای بازار كار نشان میدهد كه زنان در ایران همچنان با موانع ساختاری، فرهنگی و حقوقی متعددی در مسیر اشتغال پایدار و عادلانه مواجهاند.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از تعادل، طبق آمار رسمی مركز آمار ایران، نرخ مشاركت اقتصادی زنان در سالهای اخیر همواره كمتر از ۲۰ درصد بوده است؛ این در حالی است كه نرخ مشاركت مردان حدود سه برابر زنان برآورد میشود. این شكاف عمیق بیانگر فرصتهای شغلی محدود برای زنان و دشواریهای فراوان در ورود به بازار كار است.به
تبعیض در فرصتها و دستمزد
زنان اغلب در مشاغل غیررسمی و با امنیت شغلی پایین فعالیت میكنند و حتی در صورت فعالیت در مشاغل رسمی، معمولاً با نابرابری دستمزد نسبت به مردان مواجه میشوند. برای مثال، در بسیاری از شركتها، زنان در سمتهای مشابه تا ۲۰ درصد كمتر از همتایان مرد خود حقوق دریافت میكنند.
موانع فرهنگی و اجتماعی
در برخی مناطق، نگرشهای سنتی و مردسالارانه مانع از ورود یا پیشرفت زنان در محیطهای كاری میشود. خانوادهها در برخی موارد، به ویژه در شهرهای كوچكتر، اشتغال زنان را محدود به مشاغل معلمی، پرستاری یا كارهای خانگی میدانند و این خود باعث كاهش تنوع انتخاب شغلی برای زنان میشود.
چالشهای حقوقی و حمایتی
قوانین كار ایران در بخشهایی همچون مرخصی زایمان و حمایت از مادران شاغل، هرچند در ظاهر حمایتی به نظر میرسد، اما در عمل باعث میشود كارفرمایان تمایل كمتری به جذب زنان داشته باشند. بهویژه در بخش خصوصی، بیم از هزینههای جانبی و الزامهای قانونی، باعث كاهش تمایل به استخدام زنان در سنین باروری میشود.
خشونت و آزار در محیط كار
یكی دیگر از مشكلات مهم، آزار جنسی و كلامی در محیطهای كاری است كه اغلب گزارش نمیشود. نبود سیستمهای موثر رسیدگی و ترس از تبعات اجتماعی و شغلی، زنان را وادار میكند سكوت كنند.
بحران اشتغال پس از كرونا
همچنین، در دوران شیوع ویروس كرونا، زنان آسیبپذیرترین قشر بازار كار بودند. بسیاری از زنان شاغل در مشاغل خدماتی و غیررسمی، كار خود را از دست دادند و نرخ بیكاری زنان پس از كرونا نسبت به مردان افزایش بیشتری داشت. با وجود حضور پررنگ زنان در دانشگاهها و كسب مدارك عالی، آمارهای رسمی نشان میدهد كه زنان ایرانی همچنان سهم اندكی در بازار كار دارند. تبعیض ساختاری، نگاه سنتی جامعه و نبود حمایتهای كافی قانونی، مسیر اشتغال زنان را پرسنگلاخ كرده است.
تحصیل میكنند، اما شاغل نمیشوند
طبق آخرین گزارش مركز آمار ایران، نرخ مشاركت اقتصادی زنان در پایان سال ۱۴۰۳ تنها ۱۵.۴ درصد بوده است؛ عددی كه در مقایسه با میانگین جهانی بسیار پایین است. این در حالی است كه نرخ مشاركت مردان بیش از ۴۵ درصد گزارش شده است؛ یعنی مردان تقریباً سه برابر زنان در بازار كار حضور دارند.
دو مشكل جدی: تبعیض دستمزد و موقعیت شغلی پایین
یك پژوهش دانشگاهی در سال گذشته نشان میدهد كه زنان در مشاغل مشابه بهطور میانگین ۱۷ درصد كمتر از مردان حقوق میگیرند. علاوه بر این، اغلب زنان شاغل در موقعیتهای پایینرتبه یا غیرمدیریتی مشغول به كار هستند.
زنان نیروی درجه دوم به حساب میآیند
مریم رضایی، كارشناس اقتصاد اجتماعی در این باره به «تعادل» میگوید: مشكل تنها در آمارها نیست؛ نگاه غالب در بسیاری از شركتها و سازمانها این است كه زنان نیروهای درجه دوماند. همین ذهنیت باعث میشود زنان كمتر به پستهای مدیریتی برسند.
او میافزاید: بر اساس دادههای مركز پژوهشهای مجلس، بیش از ۵۵ درصد زنان شاغل در ایران در مشاغل غیررسمی و بدون بیمه و قرارداد كار میكنند. این وضعیت آنها را در برابر اخراج، تبعیض و حتی حوادث كاری آسیبپذیر میكند. بسیاری از این مشاغل شامل دستفروشی، فروشندگی، كار در كارگاههای خانگی و خدمات خرد است.
موانع فرهنگی سد مقاوم مقابل اشتغال زنان است
این كارشناس اقتصاد اجتماعی در بخش دیگری از سخنان خود به موانع فرهنگی در برابر اشتغال زنان اشاره كرده و ضمن اینكه موانع را سد مقاومی در برابر زنان میداند، اظهار میدارد: در بسیاری از خانوادهها، بهویژه در شهرهای كوچكتر، اشتغال زنان هنوز با نگاه منفی و محدودیتهای سنتی مواجه است.
خانوادهها اغلب شغلهای محدودی مانند معلمی و پرستاری را برای زنان مناسب میدانند و این باعث كاهش تنوع فرصتهای شغلی میشود. او همچنین به قوانین كار اشاره كرده و میگوید: هرچند قوانین كار از نظر تئوری برای حمایت از زنان تدوین شدهاند، اما در عمل گاه به زیان زنان عمل میكنند.
برای نمونه، مرخصی زایمان طولانی و الزامات حمایتی از مادران باعث میشود بسیاری از كارفرمایان رغبت كمتری به استخدام زنان در سن باروری داشته باشند. رضایی خاطرنشان میكند: قوانین حمایتی باید بازنگری شوند تا هم از زنان حمایت كنند و هم دغدغههای كارفرما را كاهش دهند؛ مثلاً با معافیتهای مالیاتی برای كارفرمایانی كه زنان بیشتری استخدام میكنند.
آزار و ناامنی در محیط كار
مریم رضایی در ادامه به مساله آزار و اذیت در محیط كار اشاره میكند و میافزاید: مشكل دیگر، تجربه آزار جنسی و كلامی زنان در محیطهای كاری است. در یك نظرسنجی دانشگاهی كه سال گذشته در تهران انجام شد، ۳۲ درصد از زنان شاغل گفتند كه دستكم یكبار تجربه آزار داشتهاند.
با این حال، بسیاری از این موارد به دلیل نبود حمایت كافی و ترس از انگ اجتماعی هرگز گزارش نمیشود. او در پایان میگوید: با وجود شایستگی، تحصیلات و توانمندیهای فراوان زنان ایرانی، بازار كار هنوز برای آنان پر از تبعیض و ناامنی است. رفع این نابرابریها تنها با تغییر قوانین كافی نیست؛ بلكه نیازمند تغییر نگاه جامعه و سیاستگذاریهای هوشمندانهتر است.
آمارهای بازار كار در بهار ۱۴۰۴
مركز آمار ایران، روز گذشته جدیدترین گزارش خود از وضعیت بازار كار ایران تا پایان بهار ۱۴۰۴ را منتشر كرد. در این گزارش كه به صورت فصلی منتشر میشود، مهمترین شاخصهای بازار كار به تفكیك گروههای آماری مختلف مورد بررسی قرار میگیرد. دادههای مركز آمار ایران حاكی از آن هستند كه در سه ماهه نخست سال جاری، نرخ مشاركت اقتصادی در مقایسه با دوره مشابه سال قبل، ثابت باقی ماند، نرخ بیكاری كاهش یافت و نرخ اشتغال صعودی شد. با این حال، روند این سه شاخص اصلی بازار كار، در میان زنان و مردان متفاوت و دارای نكات حائز اهمیتی است.
نرخ بیكاری بهار ۱۴۰۴ به ۷,۳ درصد كاهش یافت
بر اساس گزارش مركز آمار ایران، جمعیت در سن كار (۱۵ ساله و بیشتر) در بهار سال جاری به ۶۵ میلیون و ۸۴۳ هزار نفر رسید كه ۴۱,۲ درصد از این رقم، معادل ۲۷ میلیون و ۱۰۴ هزار نفر، در بازار كار فعال بودند؛ یعنی این افراد یا شاغل بودند یا به دنبال كار میگشتند.
تعداد جمعیت بیكار كشور در بهار سال ۱۴۰۴ یك میلیون و ۹۸۱ هزار نفر بود تا نرخ بیكاری (نسبت جمعیت بیكار به جمعیت فعال) در این مدت با كاهش ۰.۴ واحد درصدی نسبت به بهار سال قبل، به ۷.۳ درصد برسد. از سوی دیگر اما نرخ اشتغال (نسبت جمعیت شاغل به جمعیت فعال) با رشدی ۰.۲ واحد درصدی در مقایسه با سه ماهه سال ۱۴۰۳ به ۳۸.۲ درصد رسید.
۱۹,۷ درصد از جوانان بیكارند
آمارهای مركز آمار ایران نشان میدهند كه نرخ بیكاری در میان جمعیت جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله، در بهار سال جاری كاهشی ۰,۳ واحد درصدی را تجربه و رقم ۱۹.۷ درصدی را ثبت كرد. به علاوه، نرخ بیكاری در میان فارغالتحصیلان دانشجویی ۱.۲ واحد درصد عقبنشینی كرد و به سطح ۱۰.۴ درصد رسید.
مشاركت ۵ برابری مردان نسبت به زنان در بازار كار
بررسی و مقایسه دادههای بازار كار زنان و مردان حاكی از آن است كه با وجود افزایش ۰,۱ واحد درصدی نرخ مشاركت مردان و صعود آن به ۶۸.۴ درصد، نرخ مشاركت زنان در بازار كار افتی ۰.۳ واحد درصدی را تجربه كرد و به ۱۴ درصد رسید.
نكته مهم در مقایسه بازار كار زنان و مردان، شكاف بزرگ بین نرخ مشاركت زنان و مردان است. طوری كه این شاخص در مردان حدود پنج برابر زنان ثبت شده كه از نقش كمرنگ زنان در بازار كار حكایت دارد.
دلسردی زنان بیكار از بازار كار
در بازار كار مردان، نرخ اشتغال با رشدی ۰,۳ واحد درصدی به ۶۴.۳ درصد رسید و نرخ بیكاری با عقبگردی ۰.۲ واحد درصدی، معادل ۶ درصد ثبت شد. از سوی دیگر، در بازار كار زنان اما نرخ اشتغال بدون تغییر نسبت به دوره مشابه سال گذشته در ۱۲.۱ درصد باقی ماند اما نرخ بیكاری كاهش قابل توجه ۱.۳ درصدی را تجربه كرد و رقمی معادل ۱۳.۷ درصد را ثبت كرد.
این كاهش چشمگیر در نرخ بیكاری زنان، همزمان با سكون نرخ اشتغال آنها، به این معناست كه كاهش بیكاری نه به دلیل افزایش اشتغال، بلكه به علت دلسردی و خروج برخی زنان در جستوجوی كار از بازار كار رخ داده است.
فقدان شغل برای زنان تحصیلكرده
بررسی وضعیت كار زنان و مردان فارغالتحصیل آموزش عالی در بهار امسال، نشان میدهد كه نرخ بیكاری در زنان تحصیلكرده، حدود دو برابر مردان بود. نرخ بیكاری زنان فارغالتحصیل آموزش عالی با كاهش ۲,۴ واحد درصدی در مقایسه با بهار سال گذشته، در سه ماهه امسال به ۱۷.۶ درصد رسید و این در حالی بود كه این نرخ در مردان، با كاهش ۰.۷ واحد درصدی، رقم ۷.۱ درصد را ثبت كرد.
نكته قابل توجه در مورد این آمار، آن است كه محاسبات نشان میدهند كه حدود ۶۷ درصد از زنان بیكار، فارغالتحصیل آموزش عالی هستند. این در حالی است كه نسبت مذكور برای مردان ۲۷.۳ درصد است. موضوعی كه به نظر میرسد كمبود عرضه كار متناسب با شرایط زنان تحصیلكرده از یك سو و دیدگاه سنتی به حضور زنان در بازار كار از سوی دیگر، عوامل اصلی آن باشند.
مطالب مرتبط: