پنلهای خورشیدی بر سقف مدارس، پرورشگاهها، مساجد، کلینیکهای پزشکی و خانهها در تمام شهرهای پاکستان نصب شده است. حتی در کوچکترین شهرها، میتوانید فروشندهای پیدا کنید که سیستمی به شما بفروشد که بتواند سه پنکه، شش چراغ و یک شارژر تلفن همراه را با قیمت حدود ۶۰۰ دلار روشن کند. این یک نیاز اولیه برای کشوری است که خاموشیهای متعدد در آن میتواند تا ۱۵ ساعت طول بکشد، در حالیکه دماهای تابستان از ۵۰ درجه سانتیگراد نیز عبور میکند.
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز به نقل از اکوایران، گاهی فاجعهآمیزترین رخدادها میتواند باعث ایجاد اتفاقات خوب شود؛ این آرزوی نجم فصیحی، یک جراح بزرگشده در میامی در مرکز بیمارستان ویرجینیا در حومه واشنگتن دیسی است.
به نوشته بلومبرگ، این فرد در هنگام بازدید از خویشاوندانش در شمال پاکستان در سال ۲۰۲۳، با فاجعه روبهرو شد. این جراح که در آزادراه کاراکورام در امتداد دامنههای هیمالیا رانندگی میکرد، با رانش زمین مواجه شد و خواهر شوهر او جان خود را از دست داد. همچنین، دختر ششساله نجم فصیحی در این حادثه با آسیب شدید به سر روبهرو شد.
بعدتر و با بازگشت خواهرزاده او به آتلانتا، فصیحی تصمیم گرفت در جهت زنده نگه داشتن یاد خواهر شوهر خود کاری انجام دهد: پرداخت هزینه پنلهای خورشیدی در تأمین برق دو کلینیک در استان گلگت که در زمان حادثه یادشده، آنها به این کلینیکها مراجعه کرده بودند.
نجم فصیح گفت: «ما خواستیم به آنها هدیهای بدهیم که همیشه در کنارشان باشد»؛ یک درخواست تجدیدنظر در پلتفرم جمعآوری کمکهای مالی GoFundMe در عرض چند ماه ۴۵۷۱۰ دلار جمعآوری کرد.
او تنها نیست. در سراسر پاکستان یک انقلاب انرژی مردمی در حال تغییر شکل شبکه برق است؛ اتفاقی که یک مدل احتمالی را ارائه میدهد که میتواند کشورهای مشابه و دارای رشد سریع در آسیا و آفریقا را که از نظر انرژی فقیر محسوب میشوند، متحول کند.
حدود ۱۶.۶ گیگاوات از پنلهای خورشیدی در سال گذشته میلادی وارد شد که برای تأمین حدود ۱۳ درصد از انرژی شبکه برق کافی است. در تازهترین برنامه پاکستان که در سال گذشته میلادی منتشر شد، رگولاتور الکتریسیته این کشور اعلام کرد که انتظار دارد تا سال ۲۰۳۴، در مجموع برای کمتر از یکسوم این میزان پنل خورشیدی نصب شود.
پنلهای خورشیدی بر سقف مدارس، پرورشگاهها، مساجد، کلینیکهای پزشکی و خانهها نصب شده است. حتی در کوچکترین شهرها، میتوانید فروشندهای پیدا کنید که سیستمی به شما بفروشد که بتواند سه پنکه، شش چراغ و یک شارژر تلفن همراه را با قیمت حدود ۶۰۰ دلار روشن کند.
این یک نیاز اولیه برای کشوری است که خاموشیهای متعدد در آن میتواند تا ۱۵ ساعت طول بکشد، در حالیکه دماهای تابستان از ۵۰ درجه سانتیگراد نیز عبور میکند.
این اتفاق به دلیل نگرانیهای محیط زیستی رخ نمیدهد، بلکه بهدلیل هزینه انجام میشود. خرم لالانی، بنیانگذار Resources Future، یک شرکت مشاوره انرژی مستقر در اسلام آباد، میگوید: «هزینه الکتریسیته حاصل از یک سیستم خورشیدی در سطح ناچیز ۸ روپیه (۳ سِنت) بهازای هر کیلووات ساعت قرار دارد، در حالیکه این هزینه برای دریافت الکتریسیته از شبکه برق، ۷۰ روپیه بهازای هر کیلووات ساعت است.»
او افزود: «شبکه برق در این زمان برای هیچکس مقرونبهصرفه نیست. مصرفکنندگان از روی اجبار به شبکه برق متصل میشوند، اما اگر به آنها یک بازار آزاد ارائه شود، آنها بههیچ وجه به شبکه برق متصل نمیشوند.»
دههها سوء مدیریت و اقبال بد باعث شده است پاکستان به این نقطه برسد. انرژی همواره یک مانع برای توسعه پاکستان از زمان استقلال این کشور در سال ۱۹۴۷ بوده است که علت آن به منابع ناچیز انرژی در داخل این کشور برمیگردد.
هر بار که رشد پاکستان افزایش یافته است، یک اقتصاد گرسنهتر برای انرژی به وجود آمده که زغالسنگ، نفت و گاز بیشتری را میطلبد و همین امر باعث خالی شدن ذخایر ارز خارجی این کشور برای واردات انرژی میشود و روپیه را با افت همراه میکند. این کشور ۲۴ بسته نجات مالی از صندوق بینالمللی پول دریافت کرده که بیش از هر کشور دیگری است.
تلاشها برای حل این معضل، تنها باعث ایجاد مشکلات بیشتر شد. در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، امید بزرگ، استفاده از انرژی برقآبی از رودخانه سند و شاخههای آن بود.
سدهای تاربلا و مانگلا در دهه ۱۹۸۰ بیش از یکسوم برق این کشور را تأمین میکردند، اما دهههاست که دچار گلِولای و رسوب شدهاند. دو سد یادشده اکنون تقریبا به «سطح مرده» رسیدهاند؛ وضعیتی که آب برای تأمین جریانهای آبیاری یا تولید برق قابل توجه، بسیار کم است.
در دهه ۲۰۱۰، نواز شریف، نخست وزیر سابق، رویکرد متفاوتی را امتحان کرد؛ ساخت مجموعهای از نیروگاههای زغال سنگ با تأمین مالی چین. حتی اگر تأثیرات اقلیمی و بهداشتی را کنار بگذاریم، این یک فاجعه بود. پاکستان با بیش از ۱۵ میلیارد دلار بدهی به توسعهدهندگان چینی روبهرو شد که دولت برای پرداخت آن با مشکل مواجه شده است، زیرا روپیه به حدود یکسوم ارزش خود در زمان تنظیم معاملات کاهش یافته است.
یک نکته منفی در همه این موارد وجود دارد. آنهایی که میتوانند هزینههای پیشاپیش را پرداخت کنند، بهشکل فزایندهای در حال جدا شدن از شبکه برق هستند تا خود به تولید برق بپردازند، اما در این میان، همه خوششانس نیستند. پرداخت بدهیهای عظیم بهدلیل آزمایش شکستخورده پاکستان در به دست آوردن برق از زغالسنگ بر دوش کسانی خواهد افتاد که هیچ جایگزینی ندارند؛ موضوعی که بهبود اوضاع را دچار چالش میکند.
علاوه بر این، پاکستان همچنان به یک شبکه برق کارآمد نیاز دارد، بهویژه به این دلیل که توسعه ادامهدار آن در نهایت باعث ایجاد تقاضاهای بیشتر برای این شبکه خواهد شد. اگر این کشور میخواهد منابع بومی تولید برق برای میلیونها وسیله نقلیه که در حال حاضر عمدتا از گاز و نفت وارداتی استفاده میکنند، پیدا کند، نیاز خواهد داشت که این وسایل نقلیه را برقی کند. این نیازمند یک شبکه برق قوی است که میتواند همه این وسایل نقلیه را شارژ کند. در حال حاضر، این کشور با جمعیت ۲۴۸ میلیون نفر، تنها هشت جایگاه شارژ عمومی دارد.
دستیابی به آن نقطه نیازمند بینش است. وزاتخانه انرژی پاکستان و رگولاتور قدرتمند آن باید برنامههای بسیار جاهطلبانهتری برای انرژیهای تجدیدپذیر ارائه دهند. آنها همچنین باید از ایدههای متناقض با بهرهوری مانند مالیات ۱۸ درصدی بر واردات پنلهای خورشیدی که در تازهترین بودجه پاکستان پیشنهاد شده است، جلوگیری کنند.
نهادهای بینالمللی هم باید پا پیش بگذارند. روزنامه اکسپرس تریبون در ماه فوریه گزارش داد که صندوق بینالمللی پول معافیتهای مالیاتی فروش برنامهریزیشده برای خودروهای برقی را مسدود کرده است. در عوض، باید بهطور دقیق بر چگونگی تأثیر انرژی پاک بر وابستگی به واردات که این کشور را به کمکهای مالی وابسته کرده است، تمرکز شود.
چین، یکی از متحدان کلیدی اسلامآباد، نقشی حیاتی دارد. چین از تبدیل پاکستان به بازار واردات برای صنعت خورشیدی خود، سود بسیار بیشتری از ادامه فشار بر این کشور برای نجات ژنراتورهای زغالسنگ شکستخورده کمربند و جاده خواهد برد.
رشد فوقالعاده بخش خورشیدی پاکستان نشان میدهد که چگونه موانع تکنولوژیکی و اقتصادی بر سر راه انرژیهای تجدیدپذیر از قبل حل شدهاند. آنچه اکنون مورد نیاز است، انقلابی مشابه در تفکر است.
مطالب مرتبط:
رمزگشایی از چالش بهرهوری پاکستان
تجربه بهرهوری: روشن کردن مناطق روستایی اندونزی با انرژی پایدار