دکتر حمیدرضا نایبی، پژوهشگر حوزه های مدیریت، بهرهوری و برنامه ریزی در تحلیلی ضمن بررسی شاخصهای اقتصادی مهم کشور در ماه های اخیر، این دو پرسش را از رییس جمهور پزشکیان مطرح کرده که آیا واقعا برنامه هفتم پیشرفت را اجرا می کنید؟ و چرا در اولین پاییز دولت چهاردهم عملکرد اقتصاد شکاف زیادی با اهداف برنامه پیدا کرده است؟
به گزارش پایگاه خبری بهره ورنیوز، دکتر حمیدرضا نایبی در این تحلیل نوشته است:
رشد اقتصادی تابعی است از دو عامل اصلی، (۱) افزایش ظرفیت اقتصاد Economic expansion و (۲) ایجاد پیشرفت اقتصادی Economic progress که به افرایش ضریب بهره برداری از ظرفیت سازی انجام گرفته یا همان بهره وری منجر می شود؛ اولی مستلزم سرمایه گذاری و اشتغال و دومی مستلزم پیشرفت در صنعتی سازی، فناوری، سرمایه انسانی، مدیریت و حکمرانی است.
در برنامه هفتم پیشرفت که در پایان اولین سال برنامه به سر می بریم مقرر شده است اقتصاد کشور سالانه ۸ درصد رشد کند، ۵.۲ درصد با افزایش ظرفیت اقتصاد («اشتغال» ۳.۹ درصد که با ایجاد ۱ میلیون شغل در سال حاصل می شود و «موجودی سرمایه ثابت» سالانه ۶.۱ درصد) و ۲.۸ درصد مابقی از طریق افزایش «بهره وری عوامل کل» (بهره وری نیروی کار ۴.۱ و بهره وری سرمایه ۱.۹ درصد).
عملکرد رشد اقتصادی
هنوز رشد اقتصادی پاییز ۱۴۰۳ توسط مراجع رسمی اعلام نشده که انتظار می رود تا پایان سال انجام شود، ولیکن در سال جاری رشد اقتصادی در بهار ۳.۱ درصد، تابستان ۲.۷ و بر پایه برخی برآوردها در پاییز به کمتر از ۲ درصد افت کرده است که در این صورت در ۹ ماه اول سال جاری حداکثر ۳۰ درصد هدف برنامه هفتم تحقق یافته است.
لازم به ذکر است که شاخص تولید صنایع بورسی که برآورد کننده خوبی از تولید کارگاه های صنعتی کشور است در ۹ ماه منتهی به آذر نسبت به دوره مشابه ۱۴۰۲ به میزان ۱.۴- کمتر شده و در ماه آذر به تنهایی ۴.۶- کاهش یافته است که بیشترین افت تولید در مقایسه با کلان بخش های کشاورزی، نفت و گاز و خدمات است.
کاهش رشد صنعت می تواند تا حدودی توضیح دهنده کاهش رشد اقتصادی فصل پاییز باشد و خاموشی های تحمیل شده به صنایع یکی از دلایل کاهش تولیدات صنعتی است. تولید فلزات اساسی، خودرو، دارو و کانی های غیر فلزی بیشترین کاهش را نسب به دوره مشابه سال گذشته داشته که می تواند تأثیر ثانویه بر کاهش فعالیت های ساختمانی در پاییز ۱۴۰۳ گذاشته باشد. در حرفه کارخانه داری این اصطلاح رایج است که تولید از دست رفته دیگه جایگزین نمی گردد چون زمان دیگر تکرار نمی شود.
عملکرد رشد اشتغال
نتایج «طرح نیروی کار پاییز ۱۴۰۳» نشان می دهد که در حدود ۲۰۰ هزار شغل در این فصل ایجاد شده که نسبت به دوره مشابه سال گذشته فقط ۰.۸ درصد رشد داشته و معادل است با حداکثر یک پنجم اهداف برنامه هفتم در زمینه رشد اشتغال. این رقم حاصل جمع اشتغال سه کلان بخش کشاورزی، صنعت و خدمات است.
در این فصل اشتغال بخش صنعت که پایدار تر از خدمات محسوب می گردد نه تنها افزایش نکرد بلکه متأسفانه کاهش هم یافت که عمدتا با افزونگی اشتغال بخش خدمات جبران شده است اما در مجموع انحراف عملکرد اشتغال نسبت به برنامه هفتم بسیار زیاد است ! در مجموع و در ۹ ماه امسال ۳۷ درصد اهداف برنامه هفتم در زمینه اشتغال محقق شده است.
عملکرد موجودی سرمایه ثابت
موجوی سرمایه ثابت در نتیجه انباشت سنواتی سرمایه گذاری ها منهای استهلاک در بلند مدت می باشد، برای اینکه این شاخص سالانه ۶ درصد رشد کند لازم است که سالانه حداقل ۲۰ درصد تشکیل سرمایه انجام پذیرد، آمار بانک مرکزی نشان می دهد که در شش ماهه اول ۱۴۰۳ در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته تشکیل سرمایه ثابت ۴.۱ درصد بیشتر از دوره مشابه ۱۴۰۲ شده است و در نتیجه سرمایه گذاری شکاف قابل توجهی با برنامه هفتم ایجاد شده است !
عملکرد بهره وری نیروی کار»*
با تفاضل رشد تولید از رشد اشتغال به رشد «بهره وری نیروی کار» می رسیم که در ۹ ماهه اول امسال در حدود ۱.۲ درصد تجربه شده در حالیکه هدف ۴.۱ درصد بود و لذا عملکرد بهره وری نیروی کار به میزان ۷۰ درصد با قانون برنامه شکاف پیدا کرده است. با توجه به کاهش اشتغال در بخش صنعت که در مخرج کسر بهره وری می نشیند ، به احتمال زیاد بیشترین رشد بهره وری در کلان بخش صنعت رخ داده باشد و در مراتب بعدی کلان بخش های کشاورزی و خدمات.
یک توضیح لازم به ذکر است که هدفگذاری های اقتصادی برنامه هفتم برای متوسط دوره پنج ساله است و لذا لازم است از سازمان برنامه و بودجه بخواهید تا اهداف سالانه و به ویژه فصلی تهیه گردد تا پشتوانه ای فراهم گردد برای بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد سالانه و مطابقت دادن عملکرد با برنامه، این کار محک دقت و کارآمدی نظام برنامه ریزی کشور خواهد بود.
لازم به ذکر است که در بودجه ۱۴۰۴ ، مجددا رشد اقتصادی ۸ درصدی هدف گذاری شده بود در حالیکه به منظور جبران عقب ماندگی از برنامه حاصل شده در سال ۱۴۰۳ ضروری است که هدفی بالاتر از ۸ درصد تعیین می گردید تا به هدف متوسط رشد اقتصادی برنامه نزدیک می شدیم!
هیات نظارت بر سیاست های کلی مجمع تشخیص مصلحت نظام عدم انطباق بودجه ۱۴۰۴ با اهداف برنامه هفتم را اعلام کرده بود، در اینصورت دغدغه افزایش شکاف عملکرد اقتصاد با برنامه هفتم در سال ۱۴۰۴ نیز وجود خواهد داشت.
سخن پایانی
در پایان از دولت محترم درخواست می گردد که در صورت امکان به این سوالات تا حد مقدور پاسخ دهد.
۱- دلایل عقب ماندن قابل توجه عملکرد از اهداف برنامه هفتم کدامند؟ کدام موارد قابل کنترل و مدیریت بود و کدامیک غیرمنتظره و خارج از کنترل دولت؟
۲- برنامه دولت چهاردهم برای جبران شکاف به وجود آمده در سال های ۱۴۰۵ تا پایان برنامه هفتم چیست ؟
۳- لازم به ذکر است متوسط رشد اقتصادی در سه سال فعالیت دولت ناتمام سیزدهم در حدود ۴.۵ درصد ثبت شده که توانست تا حدودی عقب ماندگی برنامه توسعه ششم از اهداف اقتصادی را جبران کند، دولت چهاردهم که بر انجام کار کارشناسی تأکید داشته است، چه درس آموخته هایی از دولت سیزدهم دارد، کدامین را استفاده کرده و یا در آینده استفاده خواهد کرد؟
مطالب مرتبط:
گزارش پایش ملی محیط کسب و کار ایران و یک سؤال از دکتر پزشکیان
اعتیاد به نابهرهوری در بودجهریزی کشور