مجله بهره‌وری (36): مسیر بهره‌وری به‌سمت گذار از کشورهای کمتر توسعه‌یافته

در مجله بهره‌وری که این هفته (پس از چندین وقفه) پیش روی شماست، گذار از دسته کشورهای کمتر توسعه یافته با تکیه بر بهره‌وری مورد توجه قرار دارد.

به گزارش پایگاه خبری بهره‌ورنیوز، در سال ۲۰۲۶، چندین اقتصاد در منطقه آسیا-اقیانوسیه، از جمله نپال، بنگلادش و لائوس، در مقطع حساسی در مسیر توسعه خود قرار دارند، زیرا برای گذار از دسته کشورهای کمتر توسعه یافته (LDC) آماده می شوند.

کشورهای توسعه یافته، اقتصادهای کم درآمدی هستند که با موانع ساختاری شدیدی برای توسعه پایدار مواجه هستند (UNDESA، ۲۰۲۰). پس از گذار این اقتصادها با محیط خارجی رقابتی پذیرتری با کاهش تدریجی دسترسی به منابع مالی امتیازی، ترجیحات تجاری و مقررات ویژه و متفاوت مواجه خواهند شد.

این چالش به ویژه در نپال مشهود است. تخمین زده می‌شود که نپال به دلیل تغییر تعرفه‌ها زمانی که از وضعیت کشورهای کمتر توسعه یافته در سال ۲۰۲۶ گذر کند، ۴.۳ درصد از درآمد صادراتی خود را از دست خواهد داد (ITC، ۲۰۲۲).

دو بخش از بخش‌های صادراتی مهم تاریخی نپال، فرش و پوشاک، که از نظر صنایع دستی و تقاضا در خارج از کشور غنی هستند، هر دو با معایب رقابت پذیری قابل توجهی مواجه هستند که ناشی از هزینه‌های تولید بالا و بهره‌وری پایین نیروی کار است.

IISD (2025) گزارش داد که تولیدکنندگان پوشاک نپالی تخمین می‌زنند که هزینه‌های واحد آنها حداقل ۲۵ درصد بیشتر از هزینه‌های رقبایی مانند بنگلادش است، زیرا دچار کمبود مهارت و ناکارآمدی لجستیک است. به طور مشابه، صادرکنندگان فرش به هزینه‌های تولید بالاتر اشاره می‌کنند که باعث می‌شود محصولات دستباف نپال گران‌تر از محصولات رقبایی مانند هند باشد.

این مسائل ساختاری فقط در مورد دسترسی به بازار نیست، بلکه شامل ناتوانی در دستیابی به دستاوردهای بهره وری در مقیاس بزرگتر است. از آنجایی که ترجیحات تعرفه ای تحصیلات تکمیلی را از بین می برد، این محدودیت های بهره وری احتمالا بیشتر در معرض دید قرار خواهند گرفت.

در این گذار، بهره‌وری نه تنها به‌عنوان منبع رشد، بلکه به‌عنوان مکانیزم اصلی که از طریق آن اقتصادها با هزینه‌های بالاتر، استانداردهای سخت‌تر و رقابت تشدید شده سازگار می‌شوند، عمل می‌کند. به طور خاص، بهره وری کل عوامل، کارایی تخصیصی، و تحول ساختاری چگونگی استفاده موثر و تخصیص مجدد منابع در شرکت ها و بخش ها را شکل می دهد.

شناسایی محدودیت‌ها و فرصت‌های بهره‌وری

اولین قدم طبیعی در تقویت بهره وری، شناسایی واضح محدودیت ها و فرصت های کلیدی آن است. در سال ۲۰۲۵، سازمان بهره وری آسیایی (APO) یک سری مشاوره با ذینفعان بهره وری در نپال، با پشتیبانی فنی DevTech Systems، Inc، برای اطلاع از توسعه طرح جامع بهره وری ملی نپال، که در حال حاضر در حال انجام است، انجام داد. این مشاوره ها برای آزمایش شواهد و شناسایی بخش های اولویت دار و محدودیت های الزام آور در رشد بهره وری انجام شد.

یک تلاش رتبه‌بندی ساختاریافته (A structured ranking exercise)، عدم قطعیت سیاست‌ها را به‌عنوان مهم‌ترین محدودیت الزام‌آور، به‌ویژه مربوط به تعرفه‌های واردات مواد خام لازم برای تولید داخلی، شناسایی کرد. این عدم قطعیت ها توسعه دهندگان خصوصی را وادار می کند تا ۳ تا ۴ درصد حق بیمه اضافی را در تامین مالی پروژه لحاظ کنند و هزینه زیرساخت های جدید، فناوری و سرمایه گذاری های بخش خدمات را افزایش دهند. سایر محدودیت‌های اصلی عبارتند از حمل و نقل و مواصلات، مقررات کار، تامین برق، پیچیدگی و تنوع اقتصادی، هزینه‌های تامین مالی و عدم تطابق مهارت‌ها که بر بهره‌وری در سراسر اقتصاد تأثیر می‌گذارد.

این محدودیت ها نتایج بخش را به روش های مختلف شکل می دهند. در نپال، تولید و خدمات مدرن دارای پتانسیل روشنی برای ایجاد ارزش بالاتر و تنوع صادرات هستند، اما به دلیل ادغام محدود در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی محدود می‌شوند.

حمل و نقل و مواصلات ناکافی به عنوان افزودن ۱۵ تا ۲۰ درصدی به هزینه های حمل و نقل در امتداد کریدورهای کوهستانی و در گذرگاه های مرزی، افزایش ۵ درصدی هزینه های حمل موجودی و ایجاد ۲۵ درصد تأخیر در جاده های مبدا که قیمت های دروازه مزرعه را به میزان ۲ تا ۳ NPR به ازای هر کیلوگرم کاهش می دهد، توصیف شد.

گردشگری و اقتصاد خلاق از طریق بهبود کیفیت خدمات، تنوع مقصد و دسترسی به بازار دیجیتال، جایی که دستاوردهای بهره وری به طور فزاینده ای ناشی از ارزش بالاتر به ازای هر کارگر است، به جای حجم بالاتر به تنهایی، زمینه ارتقا را فراهم می کند.

گردشگری سالانه تقریباً ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار به صادرات کمک می کند و از سال مالی ۲۰۱۸/۱۹ بالاترین میزان را در بین بخش های خدماتی داشته است، به جز در طول همه گیری COVID-19 (MoICS، ۲۰۲۳). با این حال، بدون ارتقاء مداوم، این بخش همچنان در معرض خطرات ناشی از تنگناهای زیرساختی و نوسانات تقاضا قرار دارد.

در این زمینه، تحول دیجیتالی مداوم، از جمله پذیرش گسترده‌تر پورتال‌های الکترونیکی، دسترسی به اینترنت و خدمات الکترونیکی، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های تراکنش و بهبود دسترسی به بازار ایفا می‌کند.

زنجیره‌های ارزش مبتنی بر کشاورزی به طور مشابه به سرمایه‌گذاری‌های افزایش بهره‌وری برای فراتر رفتن از فعالیت‌های کم ارزش و تقویت معیشت روستایی نیاز دارند. دستیابی به دستاوردهای بهره وری به ادغام بهتر تولید با پردازش، ذخیره سازی، تدارکات و دسترسی به بازار بستگی دارد. تامین برق قابل اعتماد و باکیفیت یک عامل مهم در هر مرحله از زنجیره ارزش خواهد بود.

ارائه دستاوردهای بهره وری از طریق هماهنگی و سیستم بهره‌وری یکپارچه‌تر

در میان بسیاری از فراخوان‌ها برای اقدام پیرامون گذار از دسته کشورهای کمتر توسعه یافته، یک پیام برجسته است: گذار مستلزم تغییر از مداخلات پراکنده به سمت یک سیستم بهره‌وری یکپارچه‌تر است. با توجه به ماهیت مقطعی بهره وری، هماهنگی موثر در طول این فرآیند ضروری خواهد بود.

تعیین سیاست بهره‌وری در چارچوب‌های برنامه‌ریزی ملی و تعریف واضح نقش سطوح مختلف دولت، بخش خصوصی و شرکای توسعه می‌تواند به حفظ انسجام فراتر از وضعیت کشورهای کمتر توسعه یافته کمک کند و بهره‌وری را به عنوان یک برنامه سیاست بلندمدت تثبیت کند.

در این دستور کار بلندمدت، توالی دقیق اجرا بسیار مهم است. مرحله اولیه باید بر تقویت نهادهای بهره‌وری، افزایش اطمینان نظارتی، بهبود مکانیسم‌های هماهنگی و توسعه سیستم‌های داده تمرکز کند. این باید با مرحله آمادگی مقیاس دنبال شود که از شرکت‌ها و بخش‌ها در ایجاد قابلیت‌ها و ایجاد شرایط برای پذیرش فناوری‌های جدید، گسترش دسترسی به بازار و رقابت مؤثرتر حمایت می‌کند. مرحله تثبیت نهایی باید با هدف حفظ دستاوردهای بهره وری و تعبیه اصلاحات در نهادها، در نتیجه کاهش وابستگی به اقدامات حمایتی موقت انجام شود.

درسی از تجربه نپال نشان می‌دهد که گذار از دسته کشورهای کمتر توسعه یاقته، اگرچه یک نقطه عطف مهم است، اما آغاز فصل جدیدی از توسعه است. بدون رشد بهره وری پایدار، پس از کاهش رفتار ترجیحی و حمایت های امتیازی، اقتصاد با خطر رکود مواجه می شود، حتی اگر ثبات اقتصاد کلان حفظ شود.

یک دستور کار بهره وری که هماهنگ، فراگیر و با توجه به خطرات آب و هوایی باشد، می تواند به اقتصادها کمک کند تا رشد را حفظ کنند، رقابت پذیری را تقویت کنند و در سال های آینده تاب آوری ایجاد کنند.

منابع:

IISD. (2025). Nepal’s Textiles and Clothing Exports. https://www.iisd.org/articles/policy-analysis/nepal-textiles-clothing-exports.
ITC. (2022). Nepal after LDC Graduation: New Avenues for Exports. https://www.intracen.org/file/nepalldcgraduationfinalwebpdf.
Ministry of Industry, Commerce and Supplies (MoICS). (2023). Nepal Trade Integration Strategy 2023. NTIS English version_FINAL_u82ldmw.pdf. Government of Nepal.
UN DESA. (2020). The Least Developed Countries (LDC) Category. The least developed countries (LDC) category | Economic Analysis and Policy Division.

= = = = = = = = = = = =

روزهای جمعه میتوانید در پایگاه خبری بهره ورنیوز، ترجمه مقالاتی در حوزه بهره وری را که در معتبرترین مراجع منتشر شده است، را با عنوان «مجله بهره وری» مطالعه کنید.

این مقاله ترجمه ای است از «Productivity Pathway toward LDC Graduation» که در وبسایت سازمان بهره وری آسیایی نوشته سانتی ستیاواتی (Santi Setiawati)، خوزه پیندا (Jose Pineda) و آشیش کاتری (Ashish Katri) منتشر شده است.

سانتی ستیاواتی یک رابط برنامه ریزی در بخش داخلی دبیرخانه سازمان بهره وری آسیایی (APO)، دکتر خوزه پیندا یک اقتصاددان و مدیر اقتصاد، مدیر توسعه مهارت ها و نیروی کار، DevTech Systems، ایالات متحده و آشیش کاتری یک افسر بخش در بخش تجارت و همکاری تجاری چندجانبه، وزارت صنعت، بازرگانی و تدارکات نپال است.

نظرات بیان شده در این مقاله لزوماً منعکس کننده دیدگاه های رسمی سازمان بهره وری آسیایی (APO) یا هیچ یک از اعضای این سازمان نیست.

مطالب مرتبط:

مجله بهره‌وری (۳۵): بهبود بهره‌وری در تولید سبزیجات گلخانه‌ای

مجله بهره‌وری (۳۴): افزایش بهره‌وری بانک‌ها از طریق ساده‌سازی در مقیاس بزرگ

مجله بهره‌وری (۳۳): افزایش بهره‌وری در دولت فدرال ایالات متحده

مجله بهره‌وری (۳۲): مقدمه‌ای بر هوش مصنوعی و اقتصاد دانش

مجله بهره‌وری (۳۱): افزایش بهره‌وری از طریق همکاری بین‌رشته‌ای و توسعه مهارت

مجله بهره‌وری (۳۰): هماهنگ‌سازی سیاست‌ها برای بهره‌وری ملی: رویکردی استراتژیک برای رشد پایدار

مجله بهره‌وری (۲۹): تغییرات اقلیمی و بهره‌وری در چشم‌انداز کشورهای آسیایی

مجله بهره‌وری (۲۸): سیستم‌های توزیع مواد غذایی مدرن و دنیای امروز

مجله بهره‌وری (۲۷): فناوری‌های ساختارشکن و آینده بهره‌وری

مجله بهره‌وری (۲۶): هوش مصنوعی در کشاورزی آسیا؛ زمان آن فرا رسیده است